સામવેદઃ

કથા આ રીતે વહે છે: પ્રાચીન કાળમાં ઋષિ-મુનિઓએ ઇન્દ્ર ભગવાનને સ્મરણ કરીને અનેક સ્તોત્રો દ્વારા તેમની શક્તિ અને દાનશીલતાનું ગાન કર્યું. ઇન્દ્ર, અપરંપાર દાતા, હજારો ઉપહારો આપનાર, દેવતાઓમાં પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. તેમણે સૃષ્ટિના આરંભે મહાસાગર પાર કરીને વ્યવસ્થા સ્થાપી, સંતાનની ઉત્પત્તિ કરી, જગતના રક્ષક બન્યા. તે સમયે સોમા, શુદ્ધ ઢાળ પર, પાત્રમાં મહાન બનીને વધ્યો અને પથ્થર ઘસાતા અવાજે ગુંજી ઉઠ્યો. પછી, વાયુ, મિત્ર, વરુણ, મારુતગણ, દેવતાઓ, તથા સ્વર્ગ-પૃથ્વી—allને પ્રાર્થના કરવામાં આવી કે તેઓ pleased થાય અને કૃપા વરસાવે. સોમા દેવ, મહાન અને શક્તિશાળી, જ્યારે જળોના બીજરૂપે દેવતાઓને પસંદ કરે છે, ત્યારે તેમણે ઇન્દ્રને બળ આપ્યું અને સૂર્યમાં પ્રકાશ ઉત્પન્ન કર્યો. આ અમર દેવ સોમા, વૃક્ષની ડાળી જેમ વહેતો, પાત્રોમાં સ્થિર થાય છે. ઋષિ-મુનિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામીને, એ દેવ જળોમાં પ્રવેશી, ઉપાસકને ધન્યતા આપે છે. પવમાન સોમા, શક્તિશાળી, દરેક ઇચ્છનીય વસ્તુ શોધે છે, પોતાની શક્તિઓ સાથે વિજયી યોદ્ધા સમાન છે. એ દેવ રથ પર આરૂઢ થાય છે, આગળ ધસી જાય છે, પોતાનો સ્વર અને ધ્વનિ પ્રગટ કરે છે. આ દેવ, વિદ્વાનો અને ઋત પાલન કરનારાઓ દ્વારા શુદ્ધ થાય છે, પીળા રંગના, પુરસ્કાર માટે સ્વચ્છ થાય છે. શુદ્ધ થયેલો પવમાન સોમા તમામ અવરોધો પાર કરી જાય છે—તે અજેય છે. એ દૂધીલ પવમાન આકાશમાં, ધૂળભર્યા વિસ્તારોમાં, પોતાની ધારો સાથે, ગુંજતા અને શુદ્ધિકારક રૂપે દોડી જાય છે. એણે આકાશને પ્રસરી દીધું છે, અસ્પૃશ્ય રહીને, ધૂળના વિસ્તારોમાં પોતાનું સ્થાન મેળવ્યું છે; સ્વયં નિયમિત અને શુદ્ધિકારક છે. એ દેવ, પ્રાચીન જન્મ ધરાવનાર, દેવો માટે દબાવવામાં આવેલ, પીળા રંગના, પવિત્રકમાં વહે છે. અનેક યજ્ઞક્રિયાઓના અધિકારી, જન્મ લઈને પ્રકાશ ઉત્પન્ન કરે છે; દબાતા, પોતાની ધારા સાથે વહે છે. એ વિચારો સાથે ચાલે છે, સૂક્ષ્મ છે, ઝડપી રથવાળો વિર છે, ઇન્દ્રના નિવાસસ્થાન તરફ આગળ વધે છે. ઘણી પ્રજાઓ તેને મહાન દૈવી યજ્ઞ માટે વિચારો દ્વારા પોકારે છે, જ્યાં અમર દેવતાઓ બેઠા છે. પવમાન, દબાવવામાં આવતો, પાત્રોમાં પથ્થરોથી શુદ્ધ થાય છે, અને ઘણી સંપત્તિ ફેલાવે છે. સ્થિર કરાયેલો એ પવમાન, શુદ્ધિકરણના માર્ગે આગળ ધકેલાય છે, રોલરો તેને આગળ ધપાવે છે. એ સોનાની કિરણો સાથે આગળ વધે છે, તેજસ્વી ધારોવાળો ઘોડો સમાન, નદીઓનો સ્વામી બની જાય છે. એ પોતાના શિંગડાને હલાવે છે, પશુઓના જૂથમાં યુવાન વાછરડો સમાન, પુરૂષાર્થ અને તાકાત લઈને આવે છે. સંપત્તિથી ભરપૂર એ પવમાન, કઠિન માર્ગો પાર કરી, આરામસ્થાનોમાં ઉતરે છે. પીળા રંગના પવમાનને દસ આંગળીઓ યાત્રા માટે દબાવે છે, એ ઉત્તેજક છે, પોતાની શસ્ત્રથી સજ્જ છે. એના વાછરડાની રથને આવરણો રક્ષે છે, એ હજારો પુરસ્કાર માટે આગળ જાય છે. ત્રિતાની સ્ત્રીઓ પથ્થરોથી દબાવે છે એ પીળા પવમાનને, જે ઇન્દ્રના પાન માટે તપકતું છે. એ માનવો વચ્ચે વસે છે, વસાહતોમાં શ્યેન (બાઝ) સમાન, પ્રેમીકાની પાસે જતા પ્રેમી સમાન આગળ વધે છે. આ ઉત્તેજક રસ પોતે પ્રગટ થાય છે, સ્વર્ગનો સંતાન, આવરણમાં પ્રવેશેલો તપક. દબાયેલો પીળો પવમાન પીવા માટે દોડી જાય છે, ગર્જના કરે છે, પોતાના પ્રિય નિવાસની શોધમાં છે. દસ તેજસ્વી વ્યક્તિઓ તેને શુદ્ધ કરે છે, જેથી એ ઉત્તેજન માટે ઝળહળે છે. આ ઘોડો, માનવો દ્વારા ચલાવવામાં આવતો, સર્વજ્ઞ મનનો સ્વામી, અવરોધરહિત રીતે ઝડપથી ધ્યેય સુધી દોડી જાય છે. દેવતાઓ માટે દબાયેલો આ સોમા સતત પવિત્રકમાં વહે છે, બધા નિવાસસ્થાનોમાં પ્રવેશે છે. આ દેવ પોતે પ્રકાશિત થાય છે, પોતાના ગર્ભમાં અમર, વૃત્રનો સંહારક, દેવતાઓમાં સૌથી પ્રિય છે. મહાન પવમાન, ગર્જના કરતા, દસ રીતે પોતાના બંધુઓ દ્વારા પ્રેરિત, પાત્રો તરફ દોડી જાય છે. પવમાન સૂર્યને આકાશમાં પ્રકાશિત કરે છે; પવિત્રકમાં ઉત્તેજક આનંદ ઉદભવે છે. એ તેજસ્વી સૂર્ય સાથે એકરૂપ થાય છે, વિવસ્વત સાથે ઝલકે છે; વાણીનો સ્વામી, અજેય છે. આ ઋષિ, સ્તુતિ પામેલો અને શુદ્ધ થયેલો, પવિત્રકમાં આનંદ પામે છે, દુશ્મનોને પરાજિત કરે છે. પ્રકાશ જીતનાર આ પવમાન ઇન્દ્ર અને વાયુ માટે વહે છે; પવિત્રકમાં પોતાની કુશળતા દર્શાવે છે. દબાયેલો સોમા, વાછરડો, માનવો દ્વારા દોરવામાં આવે છે; સર્વજ્ઞ, વનોમાંથી પસાર થાય છે, સ્વર્ગનો મસ્તક છે. પવમાન, ગાયોની ઈચ્છા રાખીને, ઝળહળે છે; સોનાની જેમ ઝળહળતો ઇંદુ સભાઓમાં વિજયી બનીને વહે છે. શક્તિશાળી, સોનાની જેમ ઝળહળતો, શુદ્ધ થયેલો આ પવમાન મધ્યાકાશમાં વહે છે; ઈંદુ, શુદ્ધ થઈ, ઇન્દ્રની શોધ કરે છે. શુદ્ધ થયેલો સોમા, અજેય માટે વહે છે; દૈવી, વિર, દુષ્પ્રવૃત્તિનો નાશક છે. આ રીતે, પવમાન સોમાની યાત્રા, તેના શુદ્ધિકરણ, તેજ, અને દેવતાઓ માટેના મહત્વની વાત ઋષિ-મુનિઓએ ભાવપૂર્વક વર્ણવી છે.