સામવેદઃ

સોમદેવની મહિમાથી યુક્ત ઋષિઓએ પ્રાર્થના કરી: “હે સોમ, તું ઘોડા અને ગાય ધરાવતો, સોનાથી સમૃદ્ધ, અને હજારો ગણો પોષણ આપતો અમારે ચારે બાજુ વરસે. તું બધા અવરોધો દૂર કરી, નિર્વિઘ્ન રીતે વહે છે અને ઇન્દ્રના નિવાસસ્થાન તરફ જાય છે. હે પાવનકર્તા સોમ, અમને મહાન ધન આપ, દુશ્મનોને હરાવી, અમને વિજયી યશ પ્રદાન કર. જ્યારે તું આપવાનું નક્કી કરે છે ત્યારે ન તો સો ધન તને ઓછી કરે છે, ન તો ચોરી ગયેલું ધન તને ઓછી કરે છે. એ પાવન પ્રવાહથી વહે, જેના દ્વારા તું સૂર્યને તેજ આપ્યું, અને માનવ જીવનમાં પ્રવાહ જમાવ્યો. સૂર્યએ એતશ નામના ઘોડાને જોડ્યો અને પાવન સોમ, ધ્યાનપૂર્વક, મધ્યાકાશમાં મુસાફરી કરે છે. એ વાઘા ઘોડાઓ પણ રથમાં જોડાય છે; સૂર્ય મુસાફરી માટે તૈયાર થાય છે; અને તેઓ સોમને 'ઇન્દ્ર' તરીકે બોલાવે છે. હે અગ્નિદેવ, તું અગ્નિપ્રવાહ સાથે એકતાની સાથે યજ્ઞમાં શ્રેષ્ઠ દૂત બન, જે માનવોમાં સ્થિર, શક્તિશાળી, ઉત્તમ, તેજસ્વી, શુદ્ધ અને ઘૃતથી પોષિત છે. તું ચરાણમાં દોડતા ઘોડા જેવો ધ્વનિત થાય છે, મહાનતામાં જન્મે છે, સંવરાણથી અલગ પડે છે; પવન તારી જ્યોતિનો અનુસરણ કરે છે અને તારો કાળો માર્ગ સ્થિર થાય છે. હે અગ્નિ, તારી નવી જન્મેલી મહાન શક્તિથી અમર સમિદ્ધીઓ હંમેશા ચાલે છે; લાલ ધૂમ્ર પૃથ્વીથી આકાશ સુધી જાય છે; દૂત રૂપે તું દેવતાઓ સુધી પહોંચે છે. હવે અમે ઇન્દ્રને શક્તિથી પ્રેરિત કરીએ છીએ, દુશ્મનના મહાન વિનાશ માટે; તે મહાબળવાન વૃષભ બને. ઇન્દ્રને વિજય માટે રચાયો છે, તે સૌથી શક્તિશાળી છે; તે પ્રસિદ્ધ, ગૌરવશાળી અને સોમ સમાન છે. વાણીથી વજ્ર એકત્ર થાય છે, શક્તિશાળી, અવિનાશી, ભયાનક અને અખંડિત છે, અને તે સતત વધે છે. હે પુજારી, પિરસાયેલા સોમને પથ્થરો વડે પાવનકર્તા પાસે લાવ; તેને ઇન્દ્રના પાન માટે શુદ્ધ કરી. હે ઇન્દુ, દેવતાઓએ તારી આનંદદાયી મધુર સત્વનો આસ્વાદ કર્યો છે, અને મરુતો એ વહેતા સોમને પીધો છે. સૌથી શ્રેષ્ઠ, મધુર, મધથી ભરપૂર સોમને આકાશમાંથી દબાવી, ઇન્દ્ર વજ્રધારી માટે પેશ કરો. કુશળ રસ, સ્વર્ગનો આધાર, પાવન થાય છે; તે બુદ્ધિમાન છે, દેવતાઓ અને માનવો દ્વારા પ્રશંસિત છે; પીળો રંગ ધરાવતો, ઘોડા જેવો શક્તિથી વહે છે અને પ્રવાહોને અવરોધ વિના ચલાવે છે. વીર પોતાના હાથે શસ્ત્ર ઉપાડે એ રીતે, આત્મપ્રભા, યુદ્ધ માટે આતુર, તે ઇન્દ્રની શક્તિને ઉદ્દીપિત કરે છે; બુદ્ધિમાનો દ્વારા દબાયેલો અને માર્ગદર્શન પામેલો સોમ પ્રવાહમાં આવે છે. પાવન થયેલો સોમ, ઇન્દ્રની શક્તિથી તરંગોમાં ફૂલો છે, નિવાસસ્થાનોમાં પ્રવેશ કરે છે; વાદળમાંથી વીજળી જેવી રીતે વરસે છે અને બુદ્ધિથી અમને ચિરસ્થાયી શક્તિ આપે છે. હે ઇન્દ્ર, પૂર્વ, પશ્ચિમ કે ઉત્તરથી માણસો તને બોલાવે ત્યારે તું હંમેશા સહાયક બન છે અને તુર્વશનો રક્ષક છે. અથવા જ્યારે તું રૂમા, રૂશમા કે શ્યાવક સાથે આનંદ પામે છે, ત્યારે કણ્વો તને સ્તુતિઓથી પૂજે છે; હે બળ આપનાર ઇન્દ્ર, તું તેમના બોલાવા પર આવ. ઇન્દ્ર બંનેને સાંભળે છે અને આ વાણી પાસે આવે છે; દાનવીર, સોમપાન માટે બોલાવેલો, તે મહાશક્તિશાળી બુદ્ધિ સાથે આવે. હે રાજા વૃષભ, બુદ્ધિમાનો તારા માટે શક્તિથી આસન રચે છે; તું પહેલો છે જે માપ પર બેસે છે, કારણ કે તારી મનસ્વી ઇચ્છા સોમ માટે છે. હે દેવ, લાંબી આયુષ્ય માટે તું પોતાને શુદ્ધ કર; તારો આનંદ ઇન્દ્ર સુધી પહોંચે; યોગ્ય ક્રમમાં વાયુ સુધી જા. પાવન સોમ, તું અમને ધન અને યશથી પ્રસન્ન કર; હે ઇન્દુ, સાગરમાં પ્રવેશ કર. તું પાવન થાય છે, બુદ્ધિમાન અને આનંદદાયી, દુશ્મનોને દૂર કર; દેવદ્રોહીઓને બહાર કાઢ. હે ઇન્દુ, અમને સૌથી વધુ વિજયી, હજારો અને લાખોમાં ધન આપ, તેજસ્વી અને વિજયશાળી. હે ધન આપનાર, તારી કૃપા અમને મળે તેવા અમે ઇચ્છીએ છીએ; હે અત્યંત ઇચ્છિત, હે અધ્રિગુ, અમે તારા સૌથી નજીકના, સૌથી પ્રિય લાભાર્થીઓમાં રહીએ. ધ્વનિત સોમ ચારે બાજુ વહે છે, આનંદથી છલકાય છે; યજ્ઞમાં ઊંચે ઉઠેલો પ્રવાહ તેજસ્વી બને છે અને ગાય મેળવવા માટે પ્રયાણ કરે છે. પાવન થા, હે મહાસાગર સમાન સોમ, દેવોના પિતા, સર્વ લોકને ધારણ કરનારો. તેજસ્વી સોમ, દેવો માટે, સ્વર્ગ અને પૃથ્વી માટે અને સર્વ જીવોની કલ્યાણ માટે પાવન થા. તું સ્વર્ગનો આધાર છે, તેજસ્વી, પોષક, નિયમોમાં સત્ય છે; હે સોમ, તું શક્તિ આપનાર તરીકે પાવન થા. હું તારી સ્તુતિ કરું છું, હે અગ્નિ, પ્રિય અતિથિ, મિત્ર સમાન, જે રથની જેમ વિધિમાં સ્થાપિત થાય છે. તું એ ઋષિ જેવો છે, જે દેવોએ માનવોમાં વિશિષ્ટ કર્યો છે. હે સૌથી નાનો, તું તારા ઉપાસકોનું રક્ષણ કર, અમારા ગીતો સાંભળ, અમારી સંતતિ અને પોતાનું રક્ષણ કર. હે ઇન્દ્ર, અમને સુરક્ષિત સ્થાન આપ, જે યજ્ઞમાં પ્રિય, પ્રસિદ્ધ, પહાડ જેવું વિશાળ, અને સ્વર્ગનો સ્વામી છે. હે સોમપાનાર, તું ખરેખર સ્વર્ગ અને પૃથ્વી બંને બની ગયો છે; સોમ દબાવનાર માટે તું સ્વર્ગનો મહાન સ્વામી છે. હે ઇન્દ્ર, તું હંમેશા પ્રાચીન કિલ્લાઓનો આધાર રહ્યો છે, દસ્યુઓનો સંહારક, મહાશક્તિશાળી, સ્વર્ગનો સ્વામી. તું દુર્ગોનો વિધ્વંસક, યુવાન ઋષિ, અપરિમિત બળ ધરાવતો, સર્વ કર્મોનો આધાર, વજ્રધારી અને અત્યંત પ્રસિદ્ધ છે. હે વજ્રપાણી, તું વલાના ગૌધનથી ભરપૂર ગુફાને ખોલી દીધી; દેવતાઓ ડરથી કાંપતા તને રક્ષણ માટે શોધવા લાગ્યા.