સામવેદઃ

ઈન્દ્રને પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે: “હે ઇન્દ્ર, જે શોભાયમાન દાન અહીં નથી, એ તું અમને આપ, હે દુશ્મન વિનાશક, અમને સર્વ પ્રકારની સંપત્તિ પ્રદાન કર.” ઈન્દ્રને વિનંતી છે કે, “જે તું શ્રેષ્ઠ અને સ્વર્ગીય માને છે, એ અમારે લાવ, અને અમને તારી તેજસ્વી, અવિનાશી ભેટ જાણવા દે.” ઈન્દ્રનું મન સર્વ દિશાઓમાં પ્રસિદ્ધ અને વિશાળ છે; એ મનથી તે વિજય માટે પુરસ્કાર મેળવવામાં નિપુણ છે. ત્યારબાદ, મારુતોની ટોળકી યુવાન, ગૌરવર્ણના જન્મેલા (સોમ)ને શુદ્ધ અને શોભિત કરે છે. કવિ અને ઋષિ ગીતો અને કાવ્ય દ્વારા સોમને છાનણમાંથી પાર પાડે છે, જ્યાં તેનો ઘોઘાટ સંભળાય છે. જેનું મન ઋષિસમાન છે, જે ઋષિ તરીકે કાર્ય કરે છે, તે સ્વર્ગમાં તેજસ્વી છે, હજાર માર્ગો વાળું છે, કવિઓના પંથનું અનુસરણ કરે છે; ત્રીજું સ્થાન, મહાન સોમ, તેજથી શોભાયમાન રહે છે. પછી ગૃધ્ર, પક્ષી, વહન કરનાર, ગોવિંદ, ડ્રપ્સ, શસ્ત્રો સાથે, જળની લહેર સાથે સમુદ્ર તરફ જાય છે; એ મહાન ચોથું સ્થાન ઓળખે છે. આ સોમરસો ઈન્દ્રની પ્રિય ઇચ્છા પૂર્ણ કરે છે, અને તેની નાયકી શક્તિ પ્રગટ કરે છે. શુદ્ધ થતા સોમો અશ્વિનીકુમારો અને વાયુ સાથે આગળ વધે છે; તેઓ અમને ઉત્તમ બળ આપે એવી પ્રાર્થના છે. “હે સોમ, ઈન્દ્રના અનુગ્રહ માટે શુદ્ધ થઈ, હૃદયમાં ચેતના જગાડ, અને દેવતાઓના આસન પર સ્થિર થા.” સાત પ્રેરિત ઋષિઓ તને શુદ્ધ કરે છે અને પધરાવે છે; વિધિમાં કવિઓ તને અનુસરે છે. દેવતાઓ માટે અને આનંદ માટે અમે તને મોકલીએ છીએ, અને ગાયો વડે તને આવરીશું. પાત્રોમાં શુદ્ધ થતા ગૌરવર્ણ સોમ પોતાને ગાયોની ચામડીમાં લપેટે છે. “હે દાનશીલ સોમ, અમારે માટે વહે, બધાં દુશ્મનોને દૂર કર; હે ઈંદુ, અમને મિત્રતામાં એકતાબદ્ધ કર.” માનવ દૃષ્ટિ ધરાવતા અમે, ઈન્દ્ર દ્વારા પીત સોમને, સંતતિ માટે પોષણરૂપે ગ્રહણ કરીશું. “આકાશમાંથી વરસાદ વરસાડ, પૃથ્વી પર બળ આપ, અને યુદ્ધોમાં અમને શક્તિ આપ, હે સોમ.” સોમ હજારો ધારાથી શુદ્ધ થઈને વહે છે, અત્યંત શક્તિશાળી છે, અને વાયુ તથા ઈન્દ્રનો ભાગ છે. પ્રેરિત અને શુદ્ધ સોમ માટે આનંદપૂર્વક ગીત ગાવામાં આવે છે. વિજય માટે શુદ્ધ થતા, હજારો શક્તિઓ ધરાવતા સોમો દેવયજ્ઞ માટે સ્તુતિ પામે છે. “હે સોમ, અમારે માટે સંપત્તિ, પોષણ અને તેજસ્વી બળથી વહે.” સોમના પ્રવાહો દોડતા ઘોડા સમાન ઝડપી છે, કોઈ રોકી શકતું નથી; સંપત્તિ મેળવવા માટે એ અવરોધમુક્ત અને ઉર્જાવાન છે. “હે દેવતાઓ, આ સોમના બિંદુઓ અમને હજારો ગુણું ધન અને શૌર્ય આપે.” સોમના બિંદુઓ, માતા જેવું વત્સને ચુંબી લે છે, તેમ તેને હાથમાં પકડીને આવરે છે. “હે શુદ્ધ અને ગર્જન કરતો સોમ, ઈન્દ્રને આનંદ આપ, અમારા બધા શત્રુઓનો વિનાશ કર.” શુદ્ધ અને તેજસ્વી સોમો, દુશ્મનને દૂર કરી, પથ્થર પરના શયનસ્થાને બેસે છે. દબાયેલા, મધુર સોમના બિંદુઓ ઈન્દ્ર માટે સત્યના પ્રવાહ સાથે વહે છે. પ્રેરિત લોકોએ ઈન્દ્રને સોમ પાન માટે બોલાવ્યા છે, જેમ ગાય વત્સને બોલાવે છે. બુદ્ધિમાન સોમ આસનમાં સ્થિર છે, નદીના પ્રવાહ સાથે વહે છે, ગૌરવર્ણ પર આરામ કરે છે. આ કવિસમાન સોમ આકાશના નિર્મલ કેન્દ્રમાં મહિમાવાન થાય છે. જે સોમ પાત્રોમાં અને શુદ્ધિકારકમાં મૂકાયેલ છે, તેને ઈંદુએ આવરી લીધો છે. ઈંદુ સમુદ્રના સપાટી પરથી વાણી મોકલશે અને મધરસ વહેતાં પાત્રને પ્રેરિત કરશે. સदैવ સ્તુતિ પામતું વૃક્ષ, ગાયને દબાવી, માનવ સહાયથી તેને આગળ ધપાવે છે. “હે શુદ્ધ સોમ, અમને હજારો શક્તિઓથી સંપન્ન ધન આપ, હે ઈંદુ, એ અમારું સ્વરૂપ બનશે.” બુદ્ધિમાન કવિ સોમ પ્રવાહ સાથે દબાઈને સ્વર્ગપ્રિય, દૂર રહેનાર તરફ જાય છે. તારી શક્તિઓ નદીના ઘોષ સમાન ઊભી થાય છે; તારા ગીતથી પથ્થરને પ્રેરણા આપ. તારી ઉન્મુખતાથી ત્રણ સ્વર ઊઠે છે, યજ્ઞ માટે ઉત્સુક છે, જ્યારે તું શિખરે જાય છે. નિર્મલ પ્રવાહોથી, તે પ્રિય ગૌરવર્ણ, મધરસ વહેતો, શુદ્ધ સોમને પથ્થરથી પ્રેરિત કરે છે. “હે સર્વોત્કૃષ્ટ આનંદદાયક, વહે; તારા શુદ્ધિકારકથી, હે બુદ્ધિમાન, સૌરમંડળના સ્ત્રોતની સ્થાપના કર.” “હે આનંદદાયક, ગાયો અને રાતો વડે શોભાયમાન, વહે અને ઈન્દ્રના ઉદરમાં પ્રવેશ.” “આ છાનણથી આસપાસ વહે, હે આનંદદાયક સોમ, ઉત્સાહ લાવ, તાજો આવીને ઉતરી જા.” એ રીતે, તું તુરંત, દિવોદાસ માટે શમ્બરનો વિનાશ કર્યો; પછી તુરવશ અને યદુ. આ રીતે, દેવતાઓ, ઋષિઓ અને મનુષ્યોના યજ્ઞમાં, ઈન્દ્ર અને સોમના ગૌરવ, શુભ દાન અને અમૃત પ્રવાહની કથા વહે છે.