ప్రాక్తుభ్య ఇన్ద్రః ప్ర వృధో అహభ్యః ప్రాన్తరిక్షాత్ప్ర సముద్రస్య ధాసేః । ప్ర వాతస్య ప్రథసః ప్ర జ్మో అన్తాత్ప్ర సిన్ధుభ్యో రిరిచే ప్ర క్షితిభ్యః
పూర్వ దిక్కు నుంచి, మహోన్నతుల నుంచి, రోజుల నుంచి, మధ్యలో నుంచి, సముద్రపు లోతుల నుంచి, గాలివైపు నుంచి, ఆకాశపు అంచుల నుంచి, నదుల నుంచి, భూముల నుంచి ఇంద్రుడు తన తేజాన్ని వ్యాపించాడు.
ప్ర శోశుచత్యా ఉషసో న కేతురసిన్వా తే వర్తతామిన్ద్ర హేతిః । అశ్మేవ విధ్య దివ ఆ సృజానస్తపిష్ఠేన హేషసా ద్రోఘమిత్రాన్
ప్రభాతపు కాంతివంతమైన దూతలా, ఓ ఇంద్రా, నీ ఆయుధం ప్రకాశిస్తుంది; అది ఎప్పుడూ నీకు విజయాన్ని తెచ్చిపెట్టాలి. నమ్మకంగా కనిపించే శత్రువులను, ఆకాశం నుంచి మండుతున్న ఆయుధంతో, రాయి పగలగొట్టినట్టు నాశనం చేయుము.
అన్వహ మాసా అన్విద్వనాన్యన్వోషధీరను పర్వతాసః । అన్విన్ద్రం రోదసీ వావశానే అన్వాపో అజిహత జాయమానమ్
నెలలు ఒకదాని వెంట ఒకటి వస్తూ పోతాయి, మొక్కలు కూడా అలాగే, కొండలు కూడా. భూమి, ఆకాశం రెండూ, బలమైన ఇంద్రుని సేవలో ఉంటాయి. నీటలు పుట్టినవానిని మద్దతు ఇస్తాయి.
కర్హి స్విత్సా త ఇన్ద్ర చేత్యాసదఘస్య యద్భినదో రక్ష ఏషత్ । మిత్రక్రువో యచ్ఛసనే న గావః పృథివ్యా ఆపృగముయా శయన్తే
ఓ ఇంద్రా, ఈ దుష్టుడిని నాశనం చేసే సమయం ఎప్పుడు వస్తుంది? మేతలో ఉన్న ఆవుల్లా, మాయమాటలు చెప్పే శత్రువులు భూమిమీద చెల్లాచెదురుగా పడిపోయే రోజు ఎప్పుడు వస్తుంది?
శత్రూయన్తో అభి యే నస్తతస్రే మహి వ్రాధన్త ఓగణాస ఇన్ద్ర । అన్ధేనామిత్రాస్తమసా సచన్తాం సుజ్యోతిషో అక్తవస్తాఁ అభి ష్యుః
మనపై ద్వేషంతో ఉన్నవారు, పెద్ద సమూహంగా కూడినవారు, ఓ ఇంద్రా, వారు పూర్తిగా ఓడిపోవాలి. నమ్మకంలేని వారు, అంధకారం, అజ్ఞానం కలిసినవారు, నిజమైన వెలుగు ఉన్నవారి చేత చుట్టుపడిపోవాలి.
పురూణి హి త్వా సవనా జనానాం బ్రహ్మాణి మన్దన్గృణతామృషీణామ్ । ఇమామాఘోషన్నవసా సహూతిం తిరో విశ్వాఁ అర్చతో యాహ్యర్వాఙ్
ప్రజలు చేసే అనేక యజ్ఞాలు, మునులు పాడే స్తోత్రాలు నీకు ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. వారు ఉత్సాహంగా పిలుస్తూ, ఇతరులను దాటి, నీకు సమీపంగా రావాలని కోరుతున్నారు.
ఏవా తే వయమిన్ద్ర భుఞ్జతీనాం విద్యామ సుమతీనాం నవానామ్ । విద్యామ వస్తోరవసా గృణన్తో విశ్వామిత్రా ఉత త ఇన్ద్ర నూనమ్
ఇలా నీ అనుగ్రహాన్ని పొందేవారిలో మనమూ ఉండి, నీ కొత్త దయలను తెలుసుకోవాలని కోరుకుంటున్నాం, ఓ ఇంద్రా. నీను స్తుతిస్తూ, నీ సహాయంతో సంపదను తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాం. మనమందరం, నీ స్నేహితులందరూ, నిన్ను ఇప్పుడు తెలుసుకోవాలని ఆశిస్తున్నాం.
శునం హువేమ మఘవానమిన్ద్రమస్మిన్భరే నృతమం వాజసాతౌ । శృణ్వన్తముగ్రమూతయే సమత్సు ఘ్నన్తం వృత్రాణి సంజితం ధనానామ్
ఈ పోటీలో విజయం, బలానికి, మనం దయగల ఇంద్రుని పిలుద్దాం. యుద్ధాల్లో మన పిలుపు విని, శత్రువులను సంహరించి, సంపదను గెలుచుకునే వాడవై ఉండుము.
సహస్రశీర్షా పురుషః సహస్రాక్షః సహస్రపాత్ । స భూమిం విశ్వతో వృత్వాత్యతిష్ఠద్దశాఙ్గులమ్
వెయ్యి తలలు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి కాళ్లు కలిగిన పురుషుడు. అతడు భూమిని అన్ని వైపులా కప్పి, దాన్ని దాటి పది వేల్లంత దూరం విస్తరించాడు.
పురుష ఏవేదం సర్వం యద్భూతం యచ్చ భవ్యమ్ । ఉతామృతత్వస్యేశానో యదన్నేనాతిరోహతి
ఈ సర్వలోకమంతా ఆ పురుషుడే — గతంలో ఉన్నదీ, భవిష్యత్తులో ఉండేదీ. అతడే అమృతత్వానికి అధిపతి; అన్నద్వారా అతడు మరింత పెరుగుతాడు.
ఏతావానస్య మహిమాతో జ్యాయాఁశ్చ పూరుషః । పాదోఽస్య విశ్వా భూతాని త్రిపాదస్యామృతం దివి
అతని మహిమ ఇంతటి గొప్పది అయినా, పురుషుడు ఇంకా గొప్పవాడు. అన్ని జీవులు అతని ఒక భాగం మాత్రమే; మిగతా మూడు భాగాలు అమృతంగా ఆకాశంలో ఉన్నాయి.
త్రిపాదూర్ధ్వ ఉదైత్పురుషః పాదోఽస్యేహాభవత్పునః । తతో విష్వఙ్వ్యక్రామత్సాశనానశనే అభి
పురుషుని మూడు భాగాలు పైకి ఎగబాకాయి; ఒక భాగం మళ్లీ ఇక్కడ జన్మించింది. అక్కడినుంచి అన్నివైపులా వ్యాపించి, తినేవాటిలోనూ, తినని వాటిలోనూ ప్రవేశించాడు.
తస్మాద్విరాళజాయత విరాజో అధి పూరుషః । స జాతో అత్యరిచ్యత పశ్చాద్భూమిమథో పురః
ఆ పురుషుని నుండి విరాట్ జన్మించాడు; విరాట్ నుండి మళ్లీ పురుషుడు పుట్టాడు. అతడు పుట్టిన వెంటనే భూమిని దాటి, వెనుక, ముందు అన్నిచోట్ల వ్యాపించాడు.
యత్పురుషేణ హవిషా దేవా యజ్ఞమతన్వత । వసన్తో అస్యాసీదాజ్యం గ్రీష్మ ఇధ్మః శరద్ధవిః
దేవతలు పురుషుని హవిగా చేసుకుని యజ్ఞం చేశారు. వసంతం నెయ్యిగా, గ్రీష్మం ఇంధనంగా, శరదృతువు హవిగా అయ్యాయి.
తం యజ్ఞం బర్హిషి ప్రౌక్షన్పురుషం జాతమగ్రతః । తేన దేవా అయజన్త సాధ్యా ఋషయశ్చ యే
ఆ యజ్ఞాన్ని, ఆదిలో పుట్టిన పురుషుడిని, యజ్ఞపు దర్భపై ప్రతిష్ఠించారు. ఆ యజ్ఞంతో దేవతలు, సాధ్యులు, ప్రాచీన ఋషులు ఆరాధించారు.
తస్మాద్యజ్ఞాత్సర్వహుతః సమ్భృతం పృషదాజ్యమ్ । పశూన్ తాఁశ్చక్రే వాయవ్యానారణ్యాన్గ్రామ్యాశ్చ యే
ఆ సంపూర్ణ యజ్ఞం నుండి నెయ్యి, పెరుగు కలిసిన హవి ఏర్పడింది. ఆ యజ్ఞం ద్వారా గాలిలో ఉండే జంతువులు, అడవిలో ఉండేవి, గ్రామాల్లో ఉండేవి—all జంతువులు పుట్టాయి.
తస్మాద్యజ్ఞాత్సర్వహుత ఋచః సామాని జజ్ఞిరే । ఛన్దాంసి జజ్ఞిరే తస్మాద్యజుస్తస్మాదజాయత
ఆ సంపూర్ణ యజ్ఞం నుండే ఋక్సామ వేదములు పుట్టాయి. ఛందస్సులు కూడా అక్కడినుంచే పుట్టాయి; యజుర్వేదమూ అక్కడినుంచే జన్మించింది.
తస్మాదశ్వా అజాయన్త యే కే చోభయాదతః । గావో హ జజ్ఞిరే తస్మాత్తస్మాజ్జాతా అజావయః
ఆ యజ్ఞం నుండే గుర్రాలు, రెండు వరుసల పళ్ళు కలిగిన జంతువులు పుట్టాయి. ఆ యజ్ఞం నుండే ఆవులు పుట్టాయి; అక్కడినుంచే మేకలు, గొర్రెలు పుట్టాయి.
యత్పురుషం వ్యదధుః కతిధా వ్యకల్పయన్ । ముఖం కిమస్య కౌ బాహూ కా ఊరూ పాదా ఉచ్యేతే
పురుషుణ్ని విభజించినప్పుడు, ఎన్ని భాగాలుగా చేసారు? అతని నోరు ఏమైంది, చేతులు ఏమయ్యాయి, తొడలు ఏమయ్యాయి, పాదాలు ఏమని పిలుస్తారు?
బ్రాహ్మణోఽస్య ముఖమాసీద్బాహూ రాజన్యః కృతః । ఊరూ తదస్య యద్వైశ్యః పద్భ్యాం శూద్రో అజాయత
బ్రాహ్మణుడు ఆయన నోటిలోనుంచి పుట్టాడు. ఆయన భుజాలనుంచి రాజవర్గం ఏర్పడింది. ఆయన తొడలలోనుంచి వైశ్యులు పుట్టారు. ఆయన పాదాలనుంచి శూద్రులు జన్మించారు.
చన్ద్రమా మనసో జాతశ్చక్షోః సూర్యో అజాయత । ముఖాదిన్ద్రశ్చాగ్నిశ్చ ప్రాణాద్వాయురజాయత
చంద్రుడు ఆయన మనసులోనుంచి పుట్టాడు. సూర్యుడు ఆయన కన్నులోనుంచి వెలిగాడు. ఆయన నోటిలోనుంచి ఇంద్రుడు, అగ్ని పుట్టారు. ఆయన ఊపిరిలోనుంచి వాయువు జన్మించాడు.
నాభ్యా ఆసీదన్తరిక్షం శీర్ష్ణో ద్యౌః సమవర్తత । పద్భ్యాం భూమిర్దిశః శ్రోత్రాత్తథా లోకాఁ అకల్పయన్
ఆయన నాభిలోనుంచి మధ్యలోకము ఏర్పడింది. ఆయన తలలోనుంచి ఆకాశం ఏర్పడింది. ఆయన పాదాలనుంచి భూమి, ఆయన చెవులనుంచి దిక్కులు పుట్టాయి. ఇలా వారు లోకాలను సృష్టించారు.
సప్తాస్యాసన్పరిధయస్త్రిః సప్త సమిధః కృతాః । దేవా యద్యజ్ఞం తన్వానా అబధ్నన్పురుషం పశుమ్
ఏడు చుట్టూ మంటలు, మూడు మూడు ఏడుసార్లు సమిధలు పెట్టారు. దేవతలు యజ్ఞం చేస్తూ పురుషుని పశువుగా కట్టారు.
యజ్ఞేన యజ్ఞమయజన్త దేవాస్తాని ధర్మాణి ప్రథమాన్యాసన్ । తే హ నాకం మహిమానః సచన్త యత్ర పూర్వే సాధ్యాః సన్తి దేవాః
దేవతలు యజ్ఞంతో యజ్ఞం చేశారు. ఇవే మొదటి ధర్మాలు. వారు పరమ లోకాన్ని చేరారు, అక్కడ పూర్వకాల సాధ్య దేవతలు నివసిస్తున్నారు.
సం జాగృవద్భిర్జరమాణ ఇధ్యతే దమే దమూనా ఇషయన్నిళస్పదే । విశ్వస్య హోతా హవిషో వరేణ్యో విభుర్విభావా సుషఖా సఖీయతే
అగ్ని, నీవు మేల్కొన్నవారిచేత ఇంట్లో ప్రज్వలించబడతావు. ఇంట్లోని అందరికి ప్రేరణనిస్తావు. నీవు యజ్ఞానికి యోగ్యుడవు, అన్నివైపులా వ్యాపించి, వెలుగునిచ్చే మంచి మిత్రుడవు.
స దర్శతశ్రీరతిథిర్గృహేగృహే వనేవనే శిశ్రియే తక్వవీరివ । జనంజనం జన్యో నాతి మన్యతే విశ ఆ క్షేతి విశ్యో విశంవిశమ్
నీవు అందమైన తేజస్సుతో ప్రతి ఇంట్లో అతిథివిగా ఉంటావు. ప్రతి అడవిలోనూ నీవు నైపుణ్యంతో ఉన్నవాడివి. నీవు ఎవ్వరినీ తక్కువగా చూడవు. ప్రతి వంశంలోనూ నివసిస్తావు.
సుదక్షో దక్షైః క్రతునాసి సుక్రతురగ్నే కవిః కావ్యేనాసి విశ్వవిత్ । వసుర్వసూనాం క్షయసి త్వమేక ఇద్ద్యావా చ యాని పృథివీ చ పుష్యతః
అగ్ని, నీవు మంచి బుద్ధి కలవాడవు, నైపుణ్యంతో నడిపేవాడవు, జ్ఞానంతో నిండినవాడవు. నీవే ధనానికి అధిపతి, ఆకాశాన్ని భూమిని అభివృద్ధి పరచేవాడవు.
ప్రజానన్నగ్నే తవ యోనిమృత్వియమిళాయాస్పదే ఘృతవన్తమాసదః । ఆ తే చికిత్ర ఉషసామివేతయోఽరేపసః సూర్యస్యేవ రశ్మయః
అగ్ని, నీ జన్మస్థానం, యజ్ఞస్థలాన్ని బాగా తెలిసినవారు, నెయ్యితో కూడిన స్థలంలో కూర్చుంటారు. నీవద్దకు ఉదయాలవలె ప్రకాశించే వారు వస్తారు, సూర్యకిరణాలవలె పవిత్రంగా ఉంటారు.
తవ శ్రియో వర్ష్యస్యేవ విద్యుతశ్చిత్రాశ్చికిత్ర ఉషసాం న కేతవః । యదోషధీరభిసృష్టో వనాని చ పరి స్వయం చినుషే అన్నమాస్యే
అగ్ని, నీ తేజస్సు వర్షపు జలాలవలె ప్రసరిస్తుంది. నీ జ్వాలలు ఉదయపు కిరణాలవలె ప్రకాశిస్తాయి. నీవు ఔషధులలోనూ, అడవుల్లోనూ వ్యాపించి, ఆహారాన్ని నీ నోట్లోకి సేకరిస్తావు.
తమోషధీర్దధిరే గర్భమృత్వియం తమాపో అగ్నిం జనయన్త మాతరః । తమిత్సమానం వనినశ్చ వీరుధోఽన్తర్వతీశ్చ సువతే చ విశ్వహా
ఔషధులు యజ్ఞ గర్భాన్ని ధరించాయి. నీ తల్లులు అయిన జలాలు నిన్ను జన్మించాయి. చెట్లు, మొక్కలు ఎప్పుడూ నిన్నే ప్రసవిస్తుంటాయి.