అశ్వాసో న యే జ్యేష్ఠాస ఆశవో దిధిషవో న రథ్యః సుదానవః । ఆపో న నిమ్నైరుదభిర్జిగత్నవో విశ్వరూపా అఙ్గిరసో న సామభిః
ప్రముఖమైన గుర్రాల్లా వేగవంతంగా; ఉత్సాహభరిత రథసారథుల్లా దాతృత్వంతో; ప్రవాహంతో దిగే నదుల్లా కదిలే వారు; అనేక రూపాలుగల అంగిరసుల్లా గీతాలతో ఉంటారు.
గ్రావాణో న సూరయః సిన్ధుమాతర ఆదర్దిరాసో అద్రయో న విశ్వహా । శిశూలా న క్రీళయః సుమాతరో మహాగ్రామో న యామన్నుత త్విషా
పిసురు రాళ్లల్లా వేగంగా, నదికి తల్లిలా బలంగా; శిలలవలె అన్నింటిని జయించే వారు; పిల్లలవలె ఆనందంగా, మంచి పెంపకంతో; గొప్ప సమూహంలా శక్తితో ముందుకు సాగుతారు.
ఉషసాం న కేతవోఽధ్వరశ్రియః శుభంయవో నాఞ్జిభిర్వ్యశ్వితన్ । సిన్ధవో న యయియో భ్రాజదృష్టయః పరావతో న యోజనాని మమిరే
ఉషస్సుల వెలుగుల్లా యజ్ఞానికి అలంకరించబడి; వేగంగా పరిగెత్తే వారు; నదుల్లా ప్రవహించేందుకు ఉత్సాహంగా, ప్రకాశించే చూపుతో; దూర ప్రయాణికుల్లా దూరాలను కొలుస్తారు.
సుభాగాన్నో దేవాః కృణుతా సురత్నానస్మాన్స్తోతౄన్మరుతో వావృధానాః । అధి స్తోత్రస్య సఖ్యస్య గాత సనాద్ధి వో రత్నధేయాని సన్తి
దేవతలు మమ్మల్ని అదృష్టవంతులుగా, గొప్ప బహుమతులతో చేయుగాక. మరుతులారా! మిమ్మల్ని స్తుతించే మమ్మల్ని అభివృద్ధి చేయండి. స్నేహితత్వం, గీతాల్లో మీ ధనాలు శాశ్వతంగా ఉంటాయి.
అపశ్యమస్య మహతో మహిత్వమమర్త్యస్య మర్త్యాసు విక్షు । నానా హనూ విభృతే సం భరేతే అసిన్వతీ బప్సతీ భూర్యత్తః
మేము అతని గొప్పదనాన్ని, అమరుని మహిమను మానవులలో చూశాము. అతడు అనేక దవడలను కలిగి, పోటీలో వాటిని కలిపి, కొరికే, మింగే, ఎన్నో పట్టుకునే వాడిగా ఉంటాడు.
గుహా శిరో నిహితమృధగక్షీ అసిన్వన్నత్తి జిహ్వయా వనాని । అత్రాణ్యస్మై పడ్భిః సం భరన్త్యుత్తానహస్తా నమసాధి విక్షు
అతని తల రహస్యంగా దాగి, వివిధ దిశల్లో కదులుతుంది. అతడు తన నాలుకతో అడవిని కొరికిపడతాడు. ఇక్కడ అతనికి పాదాలతో, పైకి ఎత్తిన చేతులతో, గౌరవంతో సమాజంలో నైవేద్యాలు సమర్పిస్తారు.
ప్ర మాతుః ప్రతరం గుహ్యమిచ్ఛన్కుమారో న వీరుధః సర్పదుర్వీః । ససం న పక్వమవిదచ్ఛుచన్తం రిరిహ్వాంసం రిప ఉపస్థే అన్తః
తల్లి రహస్య మార్గాన్ని వెతుకుతూ, పిల్లవాడిలా మొక్కల మధ్య నడుస్తూ ఆహారం కోసం వెతుకుతాడు. పసివాడిలా, వండిన, మెరిసే ఆహారాన్ని కనుగొని, కోరికతో శత్రువు ఒడిలో పడుకున్నాడు.
తద్వామృతం రోదసీ ప్ర బ్రవీమి జాయమానో మాతరా గర్భో అత్తి । నాహం దేవస్య మర్త్యశ్చికేతాగ్నిరఙ్గ విచేతాః స ప్రచేతాః
ఓ అమృతమయుడా! నేనిది చెప్పుతున్నాను, భూమి-ఆకాశాలకు: గర్భం పుట్టుకొస్తూ తల్లులను తినిపోతుంది. నేను మానవుడిగా దేవుని ఆలోచనను గ్రహించలేను; అగ్ని మాత్రమే అన్నిటిని తెలిసినవాడు, జ్ఞానవంతుడు.
యో అస్మా అన్నం తృష్వాదధాత్యాజ్యైర్ఘృతైర్జుహోతి పుష్యతి । తస్మై సహస్రమక్షభిర్వి చక్షేఽగ్నే విశ్వతః ప్రత్యఙ్ఙసి త్వమ్
ఎవరైనా అతనికి ఆకలిలో ఆహారం ఇస్తే, నెయ్యి, ఘృతంతో హోమం చేస్తే, పోషిస్తే, అగ్ని వెయ్యి కళ్లతో అన్ని వైపులా చూస్తాడు. అగ్నీ! నువ్వు అన్ని దిశల్నీ ఎదుర్కొంటావు.
కిం దేవేషు త్యజ ఏనశ్చకర్థాగ్నే పృచ్ఛామి ను త్వామవిద్వాన్ । అక్రీళన్క్రీళన్హరిరత్తవేఽదన్వి పర్వశశ్చకర్త గామివాసిః
అగ్నీదేవా! నీవు దేవతల్లో ఏ తప్పు చేసావో నాకు తెలియదు. అందుకే నిన్ను అడుగుతున్నాను. నీవు ఆటపాటగా అయినా, నిజంగా అయినా, ఆ పసుపు వర్ణుడవైన నీవు హవిని స్వీకరించావు. బంధనంలో పడిపోయి, దానిని నీవు తెంచి, ఆ పశువును విడిపెట్టినట్లుగా చేశావు.
విషూచో అశ్వాన్యుయుజే వనేజా ఋజీతిభీ రశనాభిర్గృభీతాన్ । చక్షదే మిత్రో వసుభిః సుజాతః సమానృధే పర్వభిర్వావృధానః
అటవీప్రాంతానికి తహతహలతో నడిపించేందుకు గుర్రాలను నేరుగా, పట్టీలతో కట్టాడు. మిత్రుడు, మంచి వంశంలో పుట్టినవాడు, ధనంతో ప్రకాశిస్తున్నాడు; కండరాల్లో బలంగా పెరిగి ముందుకు సాగుతున్నాడు.
అగ్నిః సప్తిం వాజమ్భరం దదాత్యగ్నిర్వీరం శ్రుత్యం కర్మనిష్ఠామ్ । అగ్నీ రోదసీ వి చరత్సమఞ్జన్నగ్నిర్నారీం వీరకుక్షిం పురంధిమ్
అగ్ని బలాన్ని, విజయాన్ని ఇచ్చే వాహనాన్ని ప్రసాదిస్తాడు; అగ్ని గొప్ప కార్యాలు చేసే వీరుణ్ణి కూడా ఇస్తాడు. అగ్ని ఆకాశం, భూమి మధ్య తిరుగుతూ, సక్రమంగా నడుస్తాడు; అగ్ని స్త్రీగా, సంతానాన్ని కలిగించే గర్భంగా, ధాన్యాన్ని పంచే వనితగా కూడా ఉంటాడు.
అగ్నేరప్నసః సమిదస్తు భద్రాగ్నిర్మహీ రోదసీ ఆ వివేశ । అగ్నిరేకం చోదయత్సమత్స్వగ్నిర్వృత్రాణి దయతే పురూణి
అగ్నిదేవుని ఆహుతి శుభంగా ఉండాలి. అగ్ని మహత్తరమైన ఆకాశ భూముల్లో ప్రవేశించాడు. యుద్ధాల్లో అగ్నిదేవుడే ముందుండి ప్రేరేపిస్తాడు; అనేక శత్రువులను అగ్ని నాశనం చేస్తాడు.
అగ్నిర్హ త్యం జరతః కర్ణమావాగ్నిరద్భ్యో నిరదహజ్జరూథమ్ । అగ్నిరత్రిం ఘర్మ ఉరుష్యదన్తరగ్నిర్నృమేధం ప్రజయాసృజత్సమ్
అగ్ని వృద్ధుడిని చెవితో తీసుకొచ్చాడు; అగ్ని నీటిలోంచి రథాన్ని బయటకు నడిపించాడు. అగ్ని, అత్రిని లోపల ఉన్న వేడిలో నుంచి కాపాడాడు; అగ్ని, నృమెధుడిని సంతానంతో పాటు పంపించాడు.
అగ్నిర్దాద్ద్రవిణం వీరపేశా అగ్నిరృషిం యః సహస్రా సనోతి । అగ్నిర్దివి హవ్యమా తతానాగ్నేర్ధామాని విభృతా పురుత్రా
అగ్ని వీరులతో కూడిన ధనాన్ని ఇస్తాడు; అగ్ని వేలాది బహుమతులు ఇచ్చే ఋషిని తయారు చేస్తాడు. అగ్ని ఆకాశంలో హవిని వ్యాపింపజేశాడు; అగ్నికి అనేక ప్రదేశాల్లో నివాసాలు ఉన్నాయి.
అగ్నిముక్థైరృషయో వి హ్వయన్తేఽగ్నిం నరో యామని బాధితాసః । అగ్నిం వయో అన్తరిక్షే పతన్తోఽగ్నిః సహస్రా పరి యాతి గోనామ్
ఋషులు అగ్నిని స్తోత్రాలతో పిలుస్తారు; ప్రయాణంలో ఉన్న మనుషులు అగ్నిని ప్రార్థిస్తారు. మధ్యాకాశంలో ఎగురుతున్న పక్షులు కూడా అగ్నిని పిలుస్తాయి; అగ్ని వేలాది గోవులను చుట్టూ సంచరిస్తాడు.
అగ్నిం విశ ఈళతే మానుషీర్యా అగ్నిం మనుషో నహుషో వి జాతాః । అగ్నిర్గాన్ధర్వీం పథ్యామృతస్యాగ్నేర్గవ్యూతిర్ఘృత ఆ నిషత్తా
మనుషుల వంశాలు అగ్నిని పూజిస్తాయి; మనువు, నహుషుడు వంశస్థులు అగ్నికోసం పుట్టారు. అగ్ని అమృతానికి గంధర్వుల మార్గాన్ని కలిగి ఉన్నాడు; అగ్నికి నెయ్యిలో స్థాపితమైన గోవుల పౌర్ణమి ఉంది.
అగ్నయే బ్రహ్మ ఋభవస్తతక్షురగ్నిం మహామవోచామా సువృక్తిమ్ । అగ్నే ప్రావ జరితారం యవిష్ఠాగ్నే మహి ద్రవిణమా యజస్వ
అగ్నికోసం ఋభువులు స్తోత్రాన్ని రూపొందించారు; అగ్ని మహాత్ముడికి మేము మంచి కీర్తిని చెప్పాము. ఓ అగ్నీ! నీవు యవనుడవై, గాయకుడిని ముందుకు నడిపించు; అగ్నీ! యజ్ఞంలో మాకు గొప్ప ధనాన్ని ప్రసాదించు.
య ఇమా విశ్వా భువనాని జుహ్వదృషిర్హోతా న్యసీదత్పితా నః । స ఆశిషా ద్రవిణమిచ్ఛమానః ప్రథమచ్ఛదవరాఁ ఆ వివేశ
ఈ సమస్త లోకాలపై ఋషిగా, హోతగా కూర్చున్న మన పిత, ఆ దేవుడు — ఆశీర్వాదంతో ధనాన్ని కోరుతూ, మొదటగా, చివరిగా లోకాల్లో ప్రవేశించాడు.
కిం స్విదాసీదధిష్ఠానమారమ్భణం కతమత్స్విత్కథాసీత్ । యతో భూమిం జనయన్విశ్వకర్మా వి ద్యామౌర్ణోన్మహినా విశ్వచక్షాః
ఏది ఆధారం? ఏది ఆధారమైనది? ఏ మాట మొదలైంది? ఏది ఆది? విశ్వకర్మ భూమిని సృష్టించేటప్పుడు, తన మహిమతో ఆకాశాన్ని ఎలా విస్తరించాడు?
విశ్వతశ్చక్షురుత విశ్వతోముఖో విశ్వతోబాహురుత విశ్వతస్పాత్ । సం బాహుభ్యాం ధమతి సం పతత్రైర్ద్యావాభూమీ జనయన్దేవ ఏకః
అతనికి అన్ని వైపులా కళ్ళు, అన్ని వైపులా ముఖాలు, అన్ని వైపులా చేతులు, అన్ని వైపులా పాదాలు. రెండు చేతులతో, రెండు రెక్కలతో ఊదుతూ, ఆ దేవుడు ఆకాశాన్ని, భూమిని సృష్టించాడు.
కిం స్విద్వనం క ఉ స వృక్ష ఆస యతో ద్యావాపృథివీ నిష్టతక్షుః । మనీషిణో మనసా పృచ్ఛతేదు తద్యదధ్యతిష్ఠద్భువనాని ధారయన్
ఏ అడవి? ఏ చెట్టు నుండి ఆకాశం, భూమిని తయారు చేశారు? మేధావులు మనసుతో ఆలోచిస్తూ, అన్ని లోకాలు ఆధారపడిన దానిని తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నిస్తున్నారు.
యా తే ధామాని పరమాణి యావమా యా మధ్యమా విశ్వకర్మన్నుతేమా । శిక్షా సఖిభ్యో హవిషి స్వధావః స్వయం యజస్వ తన్వం వృధానః
ఓ విశ్వకర్మ! నీకు ఉన్న అత్యున్నత, అత్యధమ, మధ్యస్థ స్థానాలను, నీ స్నేహితులకు యజ్ఞంలో నేర్పు; స్వయంగా స్వధాతో, నీ రూపంలో అభివృద్ధి చెందుతూ, నీవే నీకు పూజ చేయు.
విశ్వకర్మన్హవిషా వావృధానః స్వయం యజస్వ పృథివీముత ద్యామ్ । ముహ్యన్త్వన్యే అభితో జనాస ఇహాస్మాకం మఘవా సూరిరస్తు
ఓ విశ్వకర్మ! హవితో అభివృద్ధి చెందుతూ, నీవే నీకు పూజ చేయు; భూమిని, ఆకాశాన్ని కూడా. మన చుట్టూ ఉన్న ఇతరులు అయోమయంలో ఉండాలి; ఇక్కడ మాకు దయగల, జ్ఞానవంతుడు దక్కాలి.
వాచస్పతిం విశ్వకర్మాణమూతయే మనోజువం వాజే అద్యా హువేమ । స నో విశ్వాని హవనాని జోషద్విశ్వశమ్భూరవసే సాధుకర్మా
ఈ రోజు మనం వాక్పతిని, విశ్వకర్మను, వేగంగా ఆలోచించేవాడిని సహాయానికి పిలుద్దాం. అతడు మన హవులను ఆనందంగా స్వీకరించాలి; అన్ని శుభాలు కలిగించేవాడు, మంచి కార్యాలవాడు, మనకు సహాయం చేయాలి.
చక్షుషః పితా మనసా హి ధీరో ఘృతమేనే అజనన్నమ్నమానే । యదేదన్తా అదదృహన్త పూర్వ ఆదిద్ద్యావాపృథివీ అప్రథేతామ్
దృష్టికి తండ్రైన మేధావి, మనసుతో నెయ్యిని ప్రవహింపజేశాడు, నమస్కరిస్తూ సృష్టించాడు. మొదట రెండు అంచులు స్థిరంగా ఏర్పడినప్పుడు, ఆకాశం, భూమి విస్తరించాయి.
విశ్వకర్మా విమనా ఆద్విహాయా ధాతా విధాతా పరమోత సందృక్ । తేషామిష్టాని సమిషా మదన్తి యత్రా సప్తఋషీన్పర ఏకమాహుః
విశ్వకర్ముడు, తన మనసుతో క్రిందివాటిని వదిలిపెట్టి, సృష్టికర్తగా, ఏర్పరిచేవాడిగా, అత్యున్నతుడిగా, దృష్టివంతుడిగా నిలిచాడు. వారి కోరికలు, హవులతో కలిసి ఆనందిస్తాయి; అక్కడే ఏడుగురు ఋషులను, ఒకనిని ఉన్నారని చెబుతారు.
యో నః పితా జనితా యో విధాతా ధామాని వేద భువనాని విశ్వా । యో దేవానాం నామధా ఏక ఏవ తం సమ్ప్రశ్నం భువనా యన్త్యన్యా
మనకు తండ్రిగా, సృష్టికర్తగా, విధిని నిర్ణయించేవాడిగా ఉన్నవాడు, అన్ని లోకాలను, వాటి నివాసస్థలాలను తెలిసినవాడు, దేవతలకు పేర్లను పెట్టిన ఏకైకుడైన వాడివైపే, మిగతా లోకాలు అన్నీ సందేహంతో చూస్తూ ఉంటాయి.
త ఆయజన్త ద్రవిణం సమస్మా ఋషయః పూర్వే జరితారో న భూనా । అసూర్తే సూర్తే రజసి నిషత్తే యే భూతాని సమకృణ్వన్నిమాని
ఆ ప్రాచీన ఋషులు, పూర్వకాల గాయకులు, దాతను గౌరవించ듯 ధనాన్ని సమర్పించారు. వెలుగు లేని అంధకారంలోనూ, వెలుగుతో కూడిన విశాలతలోనూ, వారు ఈ భూతాలను సమంగా స్థాపించారు.
పరో దివా పర ఏనా పృథివ్యా పరో దేవేభిరసురైర్యదస్తి । కం స్విద్గర్భం ప్రథమం దధ్ర ఆపో యత్ర దేవాః సమపశ్యన్త విశ్వే
ఆయన ఆకాశానికి అతి పైన, భూమికి అతి పైన, దేవతలలో, అసురులలో ఉన్నదానికన్నా పైన ఉన్నవాడు. మొదట నీళ్లు ఏ గర్భాన్ని దాచుకున్నాయో, అందులో అన్ని దేవతలు ఒకచోట కలసి చూశారు.