సముద్రాదూర్మిర్మధుమాఁ ఉదారదుపాంశునా సమమృతత్వమానట్ । ఘృతస్య నామ గుహ్యం యదస్తి జిహ్వా దేవానామమృతస్య నాభిః
సముద్రం నుంచి తేనెలా మధురమైన అలలు లేచొస్తున్నాయి, అవి అమృతాన్ని మోసుకొస్తున్నాయి. అక్కడ నెయ్యి యొక్క రహస్యమైన పేరు ఉంది, అది దేవతల నాలుక, అమృతానికి నాభి.
వయం నామ ప్ర బ్రవామా ఘృతస్యాస్మిన్యజ్ఞే ధారయామా నమోభిః । ఉప బ్రహ్మా శృణవచ్ఛస్యమానం చతుఃశృఙ్గోఽవమీద్గౌర ఏతత్
ఈ యజ్ఞంలో మేము నెయ్యి పేరును గౌరవంతో ప్రకటిస్తున్నాము. ప్రేరణ కలిగిన కవి ఈ స్తోత్రాన్ని వినిపిస్తాడు. నాలుగు కొమ్ములు ఉన్న ఎద్దు దీనిని ప్రకటించాడు.
చత్వారి శృఙ్గా త్రయో అస్య పాదా ద్వే శీర్షే సప్త హస్తాసో అస్య । త్రిధా బద్ధో వృషభో రోరవీతి మహో దేవో మర్త్యాఁ ఆ వివేశ
ఆ ఎద్దుకు నాలుగు కొమ్ములు, మూడు కాళ్లు, రెండు తలలు, ఏడు చేతులు ఉన్నాయి. మూడు విధాలుగా కట్టబడి, ఆ వృషభుడు గర్జిస్తున్నాడు. మహాదేవుడు మానవులలో ప్రవేశించాడు.
త్రిధా హితం పణిభిర్గుహ్యమానం గవి దేవాసో ఘృతమన్వవిన్దన్ । ఇన్ద్ర ఏకం సూర్య ఏకం జజాన వేనాదేకం స్వధయా నిష్టతక్షుః
దేవతలు ఆవులో దాగి ఉన్న, మూడు భాగాలుగా విభజించబడి, చేతులతో రక్షించబడిన నెయ్యిని కనుగొన్నారు. ఇంద్రుడు ఒక భాగాన్ని, సూర్యుడు ఇంకొక భాగాన్ని, వేనా తన శక్తితో మూడవ భాగాన్ని సృష్టించాడు.
ఏతా అర్షన్తి హృద్యాత్సముద్రాచ్ఛతవ్రజా రిపుణా నావచక్షే । ఘృతస్య ధారా అభి చాకశీమి హిరణ్యయో వేతసో మధ్య ఆసామ్
ఈ ప్రవాహాలు హృదయం నుంచి, సముద్రం నుంచి వందలుగా ప్రవహిస్తున్నాయి, అవి దాటి వెళ్లడం కష్టం. నేను నెయ్యి ప్రవాహాలను చూస్తున్నాను, వాటి మధ్యలో బంగారు గడ్డి మెరిసిపోతుంది.
సమ్యక్స్రవన్తి సరితో న ధేనా అన్తర్హృదా మనసా పూయమానాః । ఏతే అర్షన్త్యూర్మయో ఘృతస్య మృగా ఇవ క్షిపణోరీషమాణాః
ఆ నదులు ఆవుల్లా సరిగ్గా ప్రవహిస్తున్నాయి, హృదయం, మనస్సు శుద్ధిగా ఉండగా. ఈ నెయ్యి తరంగాలు అడవిలో జంతువులు ఆశతో పరుగెత్తినట్టు ఉప్పొంగిపోతున్నాయి.
సిన్ధోరివ ప్రాధ్వనే శూఘనాసో వాతప్రమియః పతయన్తి యహ్వాః । ఘృతస్య ధారా అరుషో న వాజీ కాష్ఠా భిన్దన్నూర్మిభిః పిన్వమానః
పెరిగిన నది గర్జనలా, గాలి వేగంతో, మహాబలవంతులు పరుగెడుతున్నారు. నెయ్యి ప్రవాహాలు ఎర్రగుర్రంలా, అడ్డంకులను ఛేదిస్తూ, తరంగాలతో ఉప్పొంగిపోతున్నాయి.
అభి ప్రవన్త సమనేవ యోషాః కల్యాణ్యః స్మయమానాసో అగ్నిమ్ । ఘృతస్య ధారాః సమిధో నసన్త తా జుషాణో హర్యతి జాతవేదాః
అలంకరించుకున్న స్త్రీలు నవ్వుతూ అగ్నిని చూస్తున్నట్టు, నెయ్యి ప్రవాహాలు కలిసి ప్రవహిస్తున్నాయి. ఆ ప్రవాహాలు అగ్నిని ప్రज్వలింపజేస్తున్నాయి, జాతవేదసు వాటిని ఆనందంగా స్వీకరిస్తున్నాడు.
కన్యా ఇవ వహతుమేతవా ఉ అఞ్జ్యఞ్జానా అభి చాకశీమి । యత్ర సోమః సూయతే యత్ర యజ్ఞో ఘృతస్య ధారా అభి తత్పవన్తే
పెళ్లి కావాలని ఆశించే కన్యలవలె అలంకరించుకొని, నేను వాటిని చూస్తున్నాను. అక్కడ సోమరసం పిండుతారు, అక్కడ యజ్ఞం జరుగుతుంది, అక్కడే నెయ్యి ప్రవాహాలు ఉప్పొంగిపోతున్నాయి.
అభ్యర్షత సుష్టుతిం గవ్యమాజిమస్మాసు భద్రా ద్రవిణాని ధత్త । ఇమం యజ్ఞం నయత దేవతా నో ఘృతస్య ధారా మధుమత్పవన్తే
మీరు ఉత్తమమైన స్తోత్రాలతో, గోవులను తీసుకువస్తూ, మాకు శుభమైన సంపదను ప్రసాదించండి. దేవతలారా, ఈ యజ్ఞాన్ని నడిపించండి. నెయ్యి ప్రవాహాలు తేనెలా మధురంగా ప్రవహిస్తున్నాయి.
ధామన్తే విశ్వం భువనమధి శ్రితమన్తః సముద్రే హృద్యన్తరాయుషి । అపామనీకే సమిథే య ఆభృతస్తమశ్యామ మధుమన్తం త ఊర్మిమ్
ప్రపంచమంతా వారి నివాసంలో, హృదయంలో, ప్రాణంలో, సముద్రంలో విశ్రాంతి పొందింది. నీటిలో, సభలో, ఎవరు పోషించబడతారో, మనం ఆ మధురతతో నిండిన అలను చేరుదాం, ఓ నల్లవాడా.
అబోధ్యగ్నిః సమిధా జనానాం ప్రతి ధేనుమివాయతీముషాసమ్ । యహ్వా ఇవ ప్ర వయాముజ్జిహానాః ప్ర భానవః సిస్రతే నాకమచ్ఛ
అగ్ని ప్రజల్లో వెలిగింది, ఆవు దూడను చేరినట్లు, పక్షుల పిల్లలు ఎగిరినట్లు, కిరణాలు ఆకాశాన్ని తాకాయి.
అబోధి హోతా యజథాయ దేవానూర్ధ్వో అగ్నిః సుమనాః ప్రాతరస్థాత్ । సమిద్ధస్య రుశదదర్శి పాజో మహాన్దేవస్తమసో నిరమోచి
పూజారి దేవతలను పూజించేందుకు మేల్కొన్నాడు. అగ్ని నెమ్మదిగా, ఉదయాన్నే నిలబడి, వెలుగుతో అంధకారాన్ని తొలగించాడు.
యదీం గణస్య రశనామజీగః శుచిరఙ్క్తే శుచిభిర్గోభిరగ్నిః । ఆద్దక్షిణా యుజ్యతే వాజయన్త్యుత్తానామూర్ధ్వో అధయజ్జుహూభిః
సమూహానికి బెల్టు కట్టినపుడు, పవిత్రమైన అగ్ని, పవిత్రమైన పశువులతో అలంకరించబడతాడు. కుడివైపు బలిని గెలుపొందినవారికి జతచేస్తారు, అగ్ని నేరుగా ఆహుతిపాత్రలతో నిలబడతాడు.
అగ్నిమచ్ఛా దేవయతాం మనాంసి చక్షూంషీవ సూర్యే సం చరన్తి । యదీం సువాతే ఉషసా విరూపే శ్వేతో వాజీ జాయతే అగ్రే అహ్నామ్
పూజకుల మనస్సులు అగ్నిని ఆశ్రయించాలి, కళ్లలా సూర్యుని వైపు పోయినట్లు. రెండు వేర్వేరు ఉదయాలు ఊదినపుడు, తెల్లగడ్డి గుర్రం రోజుల ప్రారంభంలో పుడుతుంది.
జనిష్ట హి జేన్యో అగ్రే అహ్నాం హితో హితేష్వరుషో వనేషు । దమేదమే సప్త రత్నా దధానోఽగ్నిర్హోతా ని షసాదా యజీయాన్
అతను నిజంగా రోజుల ప్రారంభంలో పుడతాడు, నిర్ణీత స్థలాల్లో వెలుగుతాడు. ఏడుకొండల రత్నాలను ధరించి, అగ్ని పూజారిగా కూర్చుంటాడు, పూజకు అర్హుడవుతాడు.
అగ్నిర్హోతా న్యసీదద్యజీయానుపస్థే మాతుః సురభా ఉ లోకే । యువా కవిః పురునిష్ఠ ఋతావా ధర్తా కృష్టీనాముత మధ్య ఇద్ధః
అగ్ని పూజారిగా, పూజకు అర్హుడిగా, సువాసన తల్లిపొదిలో, లోకంలో స్థిరంగా ఉండిపోయాడు. యువకుడిగా, జ్ఞానిగా, ఎన్నో చోట్ల స్థాపించబడి, ప్రజలను కాపాడుతూ మధ్యలో వెలిగిపోతున్నాడు.
ప్ర ణు త్యం విప్రమధ్వరేషు సాధుమగ్నిం హోతారమీళతే నమోభిః । ఆ యస్తతాన రోదసీ ఋతేన నిత్యం మృజన్తి వాజినం ఘృతేన
ఇప్పుడు ఆ ప్రేరణ కలిగిన అగ్ని పూజారిని, యజ్ఞాల్లో, నమస్కారాలతో స్తుతిస్తున్నారు. అతను రెండు లోకాలను సత్యంతో విస్తరించాడు, గృహస్థుడు అయిన వజ్రాన్ని నిత్యం నెయ్యితో శుభ్రపరుస్తారు.
మార్జాల్యో మృజ్యతే స్వే దమూనాః కవిప్రశస్తో అతిథిః శివో నః । సహస్రశృఙ్గో వృషభస్తదోజా విశ్వాఁ అగ్నే సహసా ప్రాస్యన్యాన్
ఇంటి వద్ద పుట్టినవాడు తన ఇంట్లో శుభ్రంగా ఉంటాడు, కవులు స్తుతిస్తారు, అతిథిగా, మనకు మంగళకరంగా ఉంటాడు. వెయ్యి కొమ్ముల గల ఎద్దుగా, ఆ బలంతో, అగ్నీ, నీవు అందరినీ మించిపోతావు.
ప్ర సద్యో అగ్నే అత్యేష్యన్యానావిర్యస్మై చారుతమో బభూథ । ఈళేన్యో వపుష్యో విభావా ప్రియో విశామతిథిర్మానుషీణామ్
తక్షణమే, అగ్నీ, నీవు ఇతరులను మించిపోతావు; మనకు అతి అందంగా మారావు. స్తుతించదగినవాడవు, అద్భుతంగా, వెలుగుతో, ప్రజలకు, మనుషులకు ప్రియమైన అతిథివి.
తుభ్యం భరన్తి క్షితయో యవిష్ఠ బలిమగ్నే అన్తిత ఓత దూరాత్ । ఆ భన్దిష్ఠస్య సుమతిం చికిద్ధి బృహత్తే అగ్నే మహి శర్మ భద్రమ్
నీకు, అతి చిన్నవాడా, ప్రజలు సమీపం నుంచీ, దూరం నుంచీ బలులు తీసుకువస్తారు, అగ్నీ. దాతృత్వం గలవాడి కృపను కోరుకో, అగ్నీ, నీ గొప్ప, శుభకరమైన రక్షణను మాకు దయచేయు.
ఆద్య రథం భానుమో భానుమన్తమగ్నే తిష్ఠ యజతేభిః సమన్తమ్ । విద్వాన్పథీనాముర్వన్తరిక్షమేహ దేవాన్హవిరద్యాయ వక్షి
ప్రకాశవంతమైన రథంపై, అగ్నీ, పూజారులతో చుట్టూ నిలబడు. విశాలమైన మధ్యాకాశ మార్గాలను తెలిసినవాడవై, దేవతలను ఇక్కడికి ఆహుతి కోసం తీసుకురా.
అవోచామ కవయే మేధ్యాయ వచో వన్దారు వృషభాయ వృష్ణే । గవిష్ఠిరో నమసా స్తోమమగ్నౌ దివీవ రుక్మమురువ్యఞ్చమశ్రేత్
మేము జ్ఞానిగానూ, పవిత్రుడైన కవికీ, బలవంతుడైన ఎద్దుకూ, స్తుతించదగినవాడికీ మాటలు చెప్పాము. నమస్కారంతో, అగ్నికి స్తోత్రాన్ని అర్పించాము, ఆకాశంలో బంగారం వలె ప్రకాశిస్తూ, విస్తరించి ఉన్నాడు.
కుమారం మాతా యువతిః సముబ్ధం గుహా బిభర్తి న దదాతి పిత్రే । అనీకమస్య న మినజ్జనాసః పురః పశ్యన్తి నిహితమరతౌ
తల్లి, యువతిగా, కుమారుడిని మేల్కొల్పి, దాచిపెట్టింది, తండ్రికి ఇవ్వలేదు. అతని ముఖాన్ని ప్రజలు తగ్గించలేరు; వారు అతన్ని ముందుగా, రథంలో ఉంచినట్లు చూస్తారు.
కమేతం త్వం యువతే కుమారం పేషీ బిభర్షి మహిషీ జజాన । పూర్వీర్హి గర్భః శరదో వవర్ధాపశ్యం జాతం యదసూత మాతా
ఎవరివి నువ్వు, యువతీ, కుమారుడిని మోస్తున్నావు? బలవంతుడు అతన్ని పుట్టించాడు. గర్భం ఎన్నో శరదులు పెరిగింది; తల్లి పుట్టినప్పుడు నేను అతన్ని చూశాను.
హిరణ్యదన్తం శుచివర్ణమారాత్క్షేత్రాదపశ్యమాయుధా మిమానమ్ । దదానో అస్మా అమృతం విపృక్వత్కిం మామనిన్ద్రాః కృణవన్ననుక్థాః
దూరం నుంచి, బంగారు పళ్లతో, పవిత్రమైన రంగుతో, ఆయుధం లేకుండా పొలాలను కొలుస్తున్నవాడిని చూశాను. అమృతాన్ని ఇచ్చే జ్ఞానిని, నిస్సందేహులైన వారు నాకు ఏమి చేశారు, ఏ స్తుతులు చేశారు?
క్షేత్రాదపశ్యం సనుతశ్చరన్తం సుమద్యూథం న పురు శోభమానమ్ । న తా అగృభ్రన్నజనిష్ట హి షః పలిక్నీరిద్యువతయో భవన్తి
పొలం నుంచి, కొత్తగా పుట్టి, గొప్ప మందతో, ఎంతో ప్రకాశంగా సంచరిస్తున్నవాడిని చూశాను. వారెవ్వరూ అతన్ని పట్టుకోలేదు; అతను నిజంగా పుట్టాడు. తెల్లవారు, ఈ యువతులు తల్లులవుతారు.
కే మే మర్యకం వి యవన్త గోభిర్న యేషాం గోపా అరణశ్చిదాస । య ఈం జగృభురవ తే సృజన్త్వాజాతి పశ్వ ఉప నశ్చికిత్వాన్
ఎవరేనా నా మిత్రులు, ఎన్నో పశువులతో ఉన్నవారు? ఎవరి కాపలాదారు అడవి అయినా సరే. అతన్ని పట్టుకున్నవారు వదిలిపెట్టాలి; పశువుల జననాన్ని తెలిసినవాడు దగ్గరికి రావాలి.
వసాం రాజానం వసతిం జనానామరాతయో ని దధుర్మర్త్యేషు । బ్రహ్మాణ్యత్రేరవ తం సృజన్తు నిన్దితారో నిన్ద్యాసో భవన్తు
ప్రజలకు ఆధారమైన రాజును శత్రువులు మానవ లోకంలో బంధించారు. అత్రి మహర్షుల ప్రార్థనలు ఆయనను విముక్తి చేయాలని కోరుతున్నాను. మనలను నిందించే వారు తాము నిందితులవుతారు.
శునశ్చిచ్ఛేపం నిదితం సహస్రాద్యూపాదముఞ్చో అశమిష్ట హి షః । ఏవాస్మదగ్నే వి ముముగ్ధి పాశాన్హోతశ్చికిత్వ ఇహ తూ నిషద్య
యజ్ఞపు స్తంభానికి కట్టబడిన శునశ్చేపుడు కూడా విడిపోగా, ఎందుకంటే అతడిని హానిచేయరాదు. అలాగే, అగ్నిదేవా, నీ జ్ఞానంతో ఇక్కడ కూర్చున్నవాడవు, మమ్మల్ని కూడా ఈ బంధనాల నుంచి విడిపించు.