ప్రవాచ్యం వచసః కిం మే అస్య గుహా హితముప నిణిగ్వదన్తి । యదుస్రియాణామప వారివ వ్రన్పాతి ప్రియం రుపో అగ్రం పదం వేః
నా ఈ మాటల్లో ఏమి చెప్పాలి, ఇది రహస్యంగా ఉంచబడింది? జ్ఞానులు దీన్ని దాచినదిగా అంటారు. ఆవుల నుంచి నీరు పోయినట్టు, ప్రియమైన రూపం, ముందువైపు అడుగు దూరంగా పోతుంది.
ఇదము త్యన్మహి మహామనీకం యదుస్రియా సచత పూర్వ్యం గౌః । ఋతస్య పదే అధి దీద్యానం గుహా రఘుష్యద్రఘుయద్వివేద
ఇది నిజంగా గొప్పది, విస్తారమైన రూపం కలది, పూర్వకాలపు ఆవు ఉదయంతో కలిసిపోతుంది. సత్యమార్గంలో ప్రకాశిస్తూ, రహస్యంగా, వేగంగా నడిచే వాడు త్వరగా గ్రహించాడు.
అధ ద్యుతానః పిత్రోః సచాసామనుత గుహ్యం చారు పృశ్నేః । మాతుష్పదే పరమే అన్తి షద్గోర్వృష్ణః శోచిషః ప్రయతస్య జిహ్వా
అప్పుడు, ప్రకాశిస్తూ, తల్లిదండ్రులతో కలిసి, మచ్చలున్న అందమైన దాచినదాన్ని అనుసరించాడు. తల్లి స్థలంలో, అత్యున్నత నివాసంలో, ఎద్దు, ప్రకాశించే, భక్తుడైన వాడి నాలుక కూర్చుంటుంది.
ఋతం వోచే నమసా పృచ్ఛ్యమానస్తవాశసా జాతవేదో యదీదమ్ । త్వమస్య క్షయసి యద్ధ విశ్వం దివి యదు ద్రవిణం యత్పృథివ్యామ్
సత్యాన్ని నేను నమస్కారంతో, ప్రశంసతో అడుగుతున్నాను, ఓ జాతవేదా, ఇది ఏమిటి? నీవు ఇక్కడ ఉన్నదంతా, ఆకాశంలో ఉన్న సంపద, భూమిపై ఉన్నది అన్నీ నీ వద్ద ఉన్నాయి.
కిం నో అస్య ద్రవిణం కద్ధ రత్నం వి నో వోచో జాతవేదశ్చికిత్వాన్ । గుహాధ్వనః పరమం యన్నో అస్య రేకు పదం న నిదానా అగన్మ
మాకు ఏ సంపద, ఏ విలువైన వస్తువు ఉంది? చెప్పు, ఓ జాతవేదా, నీవు తెలిసినవాడివి. అతని అత్యున్నత, రహస్యమైన మార్గం — ఆ అడుగు, మేము చేరని దారిలా, ఏమిటి?
కా మర్యాదా వయునా కద్ధ వామమచ్ఛా గమేమ రఘవో న వాజమ్ । కదా నో దేవీరమృతస్య పత్నీః సూరో వర్ణేన తతనన్నుషాసః
ఏది హద్దు, ఏది పని, ఏది దయ, మనం పరుగెత్తే వారు లాగా బహుమతిని త్వరగా పొందేందుకు? దేవతలు, అమృతుని భార్యలు, ప్రకాశించే ఉదయాలు మనకు రంగును ఎప్పుడు ప్రసరిస్తాయో?
అనిరేణ వచసా ఫల్గ్వేన ప్రతీత్యేన కృధునాతృపాసః । అధా తే అగ్నే కిమిహా వదన్త్యనాయుధాస ఆసతా సచన్తామ్
అసత్యమైన, బలహీనమైన, మోసపూరితమైన మాటలతో, హవిస్సు తృప్తి చెందని వారు ఇక్కడ ఏమి మాట్లాడుతున్నారు అగ్ని? ఆయుధాలు లేని వారు ఒక్కటిగా కూర్చొని మాట్లాడుకోనివ్వు.
అస్య శ్రియే సమిధానస్య వృష్ణో వసోరనీకం దమ ఆ రురోచ । రుశద్వసానః సుదృశీకరూపః క్షితిర్న రాయా పురువారో అద్యౌత్
ఈ ప్రబలమైన, ఉదారమైన, వెలిగిన అగ్నికి మహిమ కోసం, ఇంటి ముఖం ప్రకాశిస్తుంది. తెల్లని వస్త్రాలు ధరించిన, అందమైన రూపంతో, ధనవంతుడిలా మెరుస్తూ, అనేక వరాలు ప్రసాదిస్తాడు.
ఊర్ధ్వ ఊ షు ణో అధ్వరస్య హోతరగ్నే తిష్ఠ దేవతాతా యజీయాన్ । త్వం హి విశ్వమభ్యసి మన్మ ప్ర వేధసశ్చిత్తిరసి మనీషామ్
అగ్ని! మా యజ్ఞానికి హోతగా, నీవు పైకి నిలబడి, పూజకు అర్హుడవు. నీవే మా అన్ని ప్రార్థనలను గ్రహించి, జ్ఞానంతో మా మనస్సులను ప్రేరేపించేవాడవు.
అమూరో హోతా న్యసాది విక్ష్వగ్నిర్మన్ద్రో విదథేషు ప్రచేతాః । ఊర్ధ్వం భానుం సవితేవాశ్రేన్మేతేవ ధూమం స్తభాయదుప ద్యామ్
తప్పులేని హోత అగ్ని, గోత్రాలలో కూర్చున్నాడు. సభల్లో మృదువుగా, జ్ఞానంతో ఉన్నాడు. సూర్యుడిలా తన కాంతిని పైకి ఎత్తి, పొగలా ఆకాశాన్ని తాకాడు.
యతా సుజూర్ణీ రాతినీ ఘృతాచీ ప్రదక్షిణిద్దేవతాతిమురాణః । ఉదు స్వరుర్నవజా నాక్రః పశ్వో అనక్తి సుధితః సుమేకః
ఘృతంతో అభిషేకించబడిన, ఉదారమైన, దేవతలకు కుడివైపు తిరుగుతూ పోయే అగ్ని, కొత్తగా పుట్టిన బలమైన వృషభుడిలా పైకి లేచి, బాగా పోషించబడి, ప్రకాశంగా పశువులను సిద్ధం చేస్తాడు.
స్తీర్ణే బర్హిషి సమిధానే అగ్నా ఊర్ధ్వో అధ్వర్యుర్జుజుషాణో అస్థాత్ । పర్యగ్నిః పశుపా న హోతా త్రివిష్ట్యేతి ప్రదివ ఉరాణః
పూల ముంగిటపై అగ్ని వెలిగించబడినప్పుడు, హోతగా ఉన్న అగ్ని ఆనందంగా నిలబడతాడు. పశువులను కాపాడే వాడిలా, అగ్ని మూడు స్థాయిలను చేరి, దేవతలవైపు విస్తరిస్తూ తిరుగుతాడు.
పరి త్మనా మితద్రురేతి హోతాగ్నిర్మన్ద్రో మధువచా ఋతావా । ద్రవన్త్యస్య వాజినో న శోకా భయన్తే విశ్వా భువనా యదభ్రాట్
తన స్వరూపంతో, స్నేహపూర్వకంగా, హోత అగ్ని చుట్టూ తిరుగుతూ, మృదువుగా, మధురంగా, సత్యంగా మాట్లాడతాడు. అతని జ్వాలలు వేగంగా పరిగెత్తే గుర్రాల్లా పరుగెడతాయి. అతను మండిపోతే అన్ని జీవులు భయపడతాయి.
భద్రా తే అగ్నే స్వనీక సందృగ్ఘోరస్య సతో విషుణస్య చారుః । న యత్తే శోచిస్తమసా వరన్త న ధ్వస్మానస్తన్వీ రేప ఆ ధుః
అగ్ని! నీ ముఖం అందంగా, చూపు స్పష్టంగా ఉంది. భయంకరమైన వాటిలోనూ, విభిన్నమైన వాటిలోనూ నీవు ఆకర్షణీయుడవు. నీ జ్వాలను చీకటి ఆపలేదు, బూడిద లేదా పొగ నీ శరీరాన్ని మచ్చపెట్టలేదు.
న యస్య సాతుర్జనితోరవారి న మాతరాపితరా నూ చిదిష్టౌ । అధా మిత్రో న సుధితః పావకోఽగ్నిర్దీదాయ మానుషీషు విక్షు
అతని జననం ఎవ్వరూ ఆపలేరు—కాని తండ్రి, తల్లి, పితృవులు కూడా కాదు. అప్పుడు మిత్రుడిలా, శుభ్రంగా, అగ్ని మానవ గోత్రాలలో ప్రకాశిస్తాడు.
ద్విర్యం పఞ్చ జీజనన్సంవసానాః స్వసారో అగ్నిం మానుషీషు విక్షు । ఉషర్బుధమథర్యో న దన్తం శుక్రం స్వాసం పరశుం న తిగ్మమ్
పదిమంది సోదరీమణులు కలిసి, మానవ గోత్రాలలో అగ్నిని పుట్టించారు. అతను పదును గల పళ్ళవలె, ప్రకాశించే గొడ్డలిలా, వేగంగా, పదునుగా మండిపోతాడు.
తవ త్యే అగ్నే హరితో ఘృతస్నా రోహితాస ఋజ్వఞ్చః స్వఞ్చః । అరుషాసో వృషణ ఋజుముష్కా ఆ దేవతాతిమహ్వన్త దస్మాః
అగ్ని! నీవి ఆ పసుపు, ఘృతంతో అభిషేకించబడిన, ఎర్రని, నేరుగా ఉన్నవే. నేరుగా ఉన్న కేశాలతో, బలమైనవారు, అద్భుతుడవైన నిన్ను దేవతలకు పిలిచారు.
యే హ త్యే తే సహమానా అయాసస్త్వేషాసో అగ్నే అర్చయశ్చరన్తి । శ్యేనాసో న దువసనాసో అర్థం తువిష్వణసో మారుతం న శర్ధః
అగ్ని! నీతో ఉన్న బలమైన, అలసటలేని సహచరులు ప్రకాశంతో సంచరిస్తారు. వారు గద్దలవలె, తేజస్సుతో కప్పబడి, లక్ష్యాన్ని వెతుకుతూ, గర్జిస్తూ, మారుతుల వలె గుంపుగా ఉంటారు.
అకారి బ్రహ్మ సమిధాన తుభ్యం శంసాత్యుక్థం యజతే వ్యూ ధాః । హోతారమగ్నిం మనుషో ని షేదుర్నమస్యన్త ఉశిజః శంసమాయోః
నీ కోసం ఒక స్తోత్రం రచించబడింది, అగ్ని వెలిగించబడింది, స్తుతులు, గీతాలు అర్పించబడ్డాయి, కర్మలు క్రమంగా నిర్వహించబడ్డాయి. మానవులు హోతగా అగ్నిని కూర్చోబెట్టారు, భక్తితో, ప్రేరణతో నీ స్తుతి పాడుతున్నారు.
అయమిహ ప్రథమో ధాయి ధాతృభిర్హోతా యజిష్ఠో అధ్వరేష్వీడ్యః । యమప్నవానో భృగవో విరురుచుర్వనేషు చిత్రం విభ్వం విశేవిశే
ఇక్కడ సృష్టికర్తలు మొదటి హోతగా ఏర్పాటు చేశారు, యజ్ఞాలకు అర్హుడైన, పూజకు యోగ్యుడైన వాడిని. భృగువులు నైపుణ్యంతో అరణ్యంలో వెలిగించి, అందరిలో అద్భుతంగా ప్రకాశించే వాడిని చేశారు.
అగ్నే కదా త ఆనుషగ్భువద్దేవస్య చేతనమ్ । అధా హి త్వా జగృభ్రిరే మర్తాసో విక్ష్వీడ్యమ్
అగ్ని! దేవతలతో నీ బంధం ఎప్పుడు స్పష్టమవుతుంది? ఎందుకంటే, అప్పుడు మానవులు నిన్ను గోత్రాలలో పూజార్హుడిగా స్వీకరించారు.
ఋతావానం విచేతసం పశ్యన్తో ద్యామివ స్తృభిః । విశ్వేషామధ్వరాణాం హస్కర్తారం దమేదమే
ధర్మబద్ధుడైన, జ్ఞానవంతుడైన వాడిని, ఆకాశాన్ని కప్పినట్లుగా చూస్తూ, అన్ని యజ్ఞాలను నిర్వహించేవాడిని, ప్రతి ఇంటిలో ఆనందాన్ని పంచేవాడిని చూస్తారు.
ఆశుం దూతం వివస్వతో విశ్వా యశ్చర్షణీరభి । ఆ జభ్రుః కేతుమాయవో భృగవాణం విశేవిశే
వివస్వంతుని వేగవంతమైన దూతను, అన్ని ప్రజలు ఆప్యాయంగా స్వీకరించారు. భృగువులు ప్రతిభతో అందరిలో ప్రకాశించే వాడిని తీసుకున్నారు.
తమీం హోతారమానుషక్చికిత్వాంసం ని షేదిరే । రణ్వం పావకశోచిషం యజిష్ఠం సప్త ధామభిః
ఆ మానవ హోతను, జ్ఞానవంతుడిని, ప్రకాశవంతుడిని, పవిత్రమైన జ్వాలలతో, యజ్ఞాలకు అర్హుడైన వాడిని, ఏడుసార్లు స్థాపించారు.
తం శశ్వతీషు మాతృషు వన ఆ వీతమశ్రితమ్ । చిత్రం సన్తం గుహా హితం సువేదం కూచిదర్థినమ్
ఆ శాశ్వతమైన తల్లుల మధ్య, అరణ్యంలో, బాగా పిలిపించబడినవాడై, ఆశ్రయం పొందినవాడవు. ఆశ్చర్యకరమైనవాడవు, అంతరంగంగా దాగి ఉన్నవాడవు, అన్నీ తెలిసినవాడవు, కొంతమంది కోరుకునే వాడవు.
ససస్య యద్వియుతా సస్మిన్నూధన్నృతస్య ధామన్రణయన్త దేవాః । మహాఁ అగ్నిర్నమసా రాతహవ్యో వేరధ్వరాయ సదమిదృతావా
ఆ మొక్క నుంచి వేరుపడినప్పుడు, దానిలో సత్యపు పాలను దేవతలు నింపారు. మహా అగ్ని దేవతలు నమస్కారంతో ప్రదీప్తి చేసి, హవిస్సులను అందించే వాడిగా, యజ్ఞానికి ఎప్పుడూ నమ్మకంగా ఉంటాడు.
వేరధ్వరస్య దూత్యాని విద్వానుభే అన్తా రోదసీ సంచికిత్వాన్ । దూత ఈయసే ప్రదివ ఉరాణో విదుష్టరో దివ ఆరోధనాని
యజ్ఞదాతకు సంబంధించిన పనులను తెలిసినవాడవు, పరిపూర్ణ జ్ఞానంతో భూలోకము, స్వర్గము రెండింటి అంచులను తెలుసుకున్నవాడవు. దూతగా, పరమ స్వర్గం నుంచి విస్తృతంగా ప్రయాణిస్తూ, ఆకాశ ద్వారాలను బాగా తెలిసినవాడవు.
కృష్ణం త ఏమ రుశతః పురో భాశ్చరిష్ణ్వర్చిర్వపుషామిదేకమ్ । యదప్రవీతా దధతే హ గర్భం సద్యశ్చిజ్జాతో భవసీదు దూతః
నీ రూపాలు నల్లగా ఉంటే, ముందు భాగాలు ప్రకాశవంతంగా మెరిసిపోతున్నాయి. నీ జ్వాలా అన్ని రూపాలలో ప్రత్యేకంగా కదులుతుంది. ఇంకా విడిపించని వారు గర్భాన్ని ఉంచినప్పుడు, నీవు పుట్టిన వెంటనే దూతగా మారిపోతావు.
సద్యో జాతస్య దదృశానమోజో యదస్య వాతో అనువాతి శోచిః । వృణక్తి తిగ్మామతసేషు జిహ్వాం స్థిరా చిదన్నా దయతే వి జమ్భైః
కొత్తగా పుట్టిన అగ్నికి శక్తి స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే అతని జ్వాలా గాలి వెంట సాగుతుంది. అతను దారుల్లో తన పదునైన నాలుకను ఎంచుకుంటాడు, బలమైన ఆహారాలను కూడా తన దవడలతో తినిపోతాడు.
తృషు యదన్నా తృషుణా వవక్ష తృషుం దూతం కృణుతే యహ్వో అగ్నిః । వాతస్య మేళిం సచతే నిజూర్వన్నాశుం న వాజయతే హిన్వే అర్వా
మూడు రకాల ఆహారంతో, మూడు రెట్లు బలంతో పెరుగుతాడు. మహా అగ్ని తాను మూడు విధాలుగా దూతగా మారతాడు. అతను గాలి మిత్రుడితో కలిసి, ఎప్పుడూ చురుకుగా ఉండి, వేగవంతుడిని ముందుకు నడిపిస్తాడు.