క్రత్వా దక్షస్య తరుషో విధర్మణి దేవాసో అగ్నిం జనయన్త చిత్తిభిః । రురుచానం భానునా జ్యోతిషా మహామత్యం న వాజం సనిష్యన్నుప బ్రువే
దేవతలు తమ సంకల్పంతో, జ్ఞానంతో, శక్తితో అగ్నిని తలపులో సృష్టించారు. ఆయన తేజస్సుతో, వెలుగుతో మెరిసిపోతూ, గొప్పవాడిగా, ధనాన్ని ప్రసాదించేవాడిగా నేను ఆయనను స్తుతిస్తున్నాను.
ఆ మన్ద్రస్య సనిష్యన్తో వరేణ్యం వృణీమహే అహ్రయం వాజమృగ్మియమ్ । రాతిం భృగూణాముశిజం కవిక్రతుమగ్నిం రాజన్తం దివ్యేన శోచిషా
ఆనందదాయకుడి అనుగ్రహాన్ని కోరుతూ, మేము ఉత్తమమైన, దృఢమైన, వీరధనాన్ని ఎంచుకుంటున్నాము. భృగువుల వరంగా, ఉశిజుని సంతానంగా, కార్యదక్షుడైన అగ్ని, రాజుగా, దివ్యమైన తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తున్నాడు.
అగ్నిం సుమ్నాయ దధిరే పురో జనా వాజశ్రవసమిహ వృక్తబర్హిషః । యతస్రుచః సురుచం విశ్వదేవ్యం రుద్రం యజ్ఞానాం సాధదిష్టిమపసామ్
ప్రజలు అగ్నిని అనుగ్రహం కోసం, ధనానికి ప్రసిద్ధుడిగా, బాగా ఏర్పాటు చేసిన బరిణిపై ప్రతిష్టించారు. ప్రకాశించే హోమద్రవ్యాలతో ఆయనను ఆరాధిస్తున్నారు. ఆయన విశ్వదేవత, రుద్రుడు, యజ్ఞాలకు మార్గదర్శకుడు, జలాలను పవిత్రం చేసే వాడు.
పావకశోచే తవ హి క్షయం పరి హోతర్యజ్ఞేషు వృక్తబర్హిషో నరః । అగ్నే దువ ఇచ్ఛమానాస ఆప్యముపాసతే ద్రవిణం ధేహి తేభ్యః
ఓ పవిత్రమైన అగ్నీ! హోతగా సేవ చేసే మనుషులు నీ నివాసాన్ని చుట్టుముట్టి ఉంటారు. వారు నీ అనుగ్రహాన్ని కోరుతూ, ఐశ్వర్యం కోసం నిన్ను ఆశ్రయిస్తారు. వారికీ ధనాన్ని ప్రసాదించు.
ఆ రోదసీ అపృణదా స్వర్మహజ్జాతం యదేనమపసో అధారయన్ । సో అధ్వరాయ పరి ణీయతే కవిరత్యో న వాజసాతయే చనోహితః
ఆ అగ్ని తన గొప్ప వెలుతురుతో ఆకాశం, భూమిని నింపాడు. నీళ్ళు ఆయనను మోసుకొచ్చినప్పుడు, ఆయన యజ్ఞానికి చుట్టూ నడిపించబడతాడు. ఆయన జ్ఞానవంతుడు, వేగవంతుడు, ధనాన్ని సాధించేవాడిగా, ఎన్నుకున్నవాడిగా వెలుగుతాడు.
నమస్యత హవ్యదాతిం స్వధ్వరం దువస్యత దమ్యం జాతవేదసమ్ । రథీరృతస్య బృహతో విచర్షణిరగ్నిర్దేవానామభవత్పురోహితః
హవిస్సులను అందించేవాడిని, నిజమైన యజ్ఞకర్తను గౌరవించండి. జన్మలన్నింటిని తెలిసిన అగ్నిని ప్రశంసించండి. అగ్ని, మహా సత్యానికి రథికుడు, ప్రజలలో జ్ఞానవంతుడు, దేవతలకు పురోహితుడయ్యాడు.
తిస్రో యహ్వస్య సమిధః పరిజ్మనోఽగ్నేరపునన్నుశిజో అమృత్యవః । తాసామేకామదధుర్మర్త్యే భుజము లోకము ద్వే ఉప జామిమీయతుః
ఉశిజులు సిద్ధం చేసిన అగ్నికి మూడు అమరమైన సమిధలు ఆయనను పవిత్రం చేశాయి. వాటిలో ఒకదాన్ని మానవులకు ఆధారంగా ఉంచారు. మిగతా రెండూ తమ స్వస్థానానికి చేరుకున్నాయి.
విశాం కవిం విశ్పతిం మానుషీరిషః సం సీమకృణ్వన్స్వధితిం న తేజసే । స ఉద్వతో నివతో యాతి వేవిషత్స గర్భమేషు భువనేషు దీధరత్
ప్రజల జ్ఞానిని, వంశాల అధిపతిని, మానవుల ఐశ్వర్యాన్ని వారు తమ ఆధారంగా చేసుకున్నారు. ఆయన కాంతికి పదును పెట్టిన సాధనంలా ఉంటాడు. ఆయన పైకి, కిందకి సంచరిస్తూ, అన్ని లోకాల్లో విత్తనాన్ని మోస్తూ ప్రకాశిస్తాడు.
స జిన్వతే జఠరేషు ప్రజజ్ఞివాన్వృషా చిత్రేషు నానదన్న సింహః । వైశ్వానరః పృథుపాజా అమర్త్యో వసు రత్నా దయమానో వి దాశుషే
ఆయన గర్భాలలో పునఃపునః జన్మిస్తూ బలవంతుడవుతాడు. అద్భుతమైన స్థలాల్లో ఎద్దులా గర్జిస్తూ, సింహంలా ధ్వనిస్తాడు. విశ్వానరుడు, విశాలమైన పాదాలతో, అమరుడై, భక్తులకు విలువైన వరాలను ప్రసాదిస్తాడు.
వైశ్వానరః ప్రత్నథా నాకమారుహద్దివస్పృష్ఠం భన్దమానః సుమన్మభిః । స పూర్వవజ్జనయఞ్జన్తవే ధనం సమానమజ్మం పర్యేతి జాగృవిః
ప్రాచీనుడైన విశ్వానరుడు, మంచి ఆలోచనలతో ఆనందిస్తూ, ఆకాశాన్ని తాకే స్థానానికి ఎదిగాడు. మునుపటిలా, భక్తులకు ధనాన్ని కలిగిస్తూ, ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా ముందుకు సాగుతాడు.
ఋతావానం యజ్ఞియం విప్రముక్థ్యమా యం దధే మాతరిశ్వా దివి క్షయమ్ । తం చిత్రయామం హరికేశమీమహే సుదీతిమగ్నిం సువితాయ నవ్యసే
ధర్మాన్ని పాటించేవాడిని, యజ్ఞానికి అర్హుడిని, జ్ఞానిని, మాతరిశ్వా ఆకాశంలో నివాసంగా ప్రతిష్టించిన వాడిని, ఆ స్వర్ణకేశుడైన అగ్నిని మేము మంచి మార్గదర్శకత్వం, కొత్త ఐశ్వర్యం కోసం ఆశ్రయిస్తున్నాము.
శుచిం న యామన్నిషిరం స్వర్దృశం కేతుం దివో రోచనస్థాముషర్బుధమ్ । అగ్నిం మూర్ధానం దివో అప్రతిష్కుతం తమీమహే నమసా వాజినం బృహత్
పవిత్రమైన ప్రవాహంలా, వేగంగా, ప్రకాశవంతంగా, ఆకాశంలో దీపంలా వెలిగే, మేల్కొల్పే అగ్నిని, ఆకాశానికి ముద్దుగడైన, ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని, మహా విజయవంతుడైన వాడిని మేము నమస్కరిస్తూ ఆశ్రయిస్తున్నాము.
మన్ద్రం హోతారం శుచిమద్వయావినం దమూనసముక్థ్యం విశ్వచర్షణిమ్ । రథం న చిత్రం వపుషాయ దర్శతం మనుర్హితం సదమిద్రాయ ఈమహే
ఆనందదాయక హోతను, పవిత్రుడైన, ప్రత్యర్థిలేని, కులపతి, అందరికీ గౌరవించదగిన వాడిని, అందమైన రథంలా, మనువు ప్రతిష్టించిన వాడిని, శాశ్వత నివాసం కోసం మేము ఆశ్రయిస్తున్నాము.
వైశ్వానరాయ పృథుపాజసే విపో రత్నా విధన్త ధరుణేషు గాతవే । అగ్నిర్హి దేవాఁ అమృతో దువస్యత్యథా ధర్మాణి సనతా న దూదుషత్
విశ్వానరుడైన, విశాలమైన పాదాలున్న అగ్నికి, గాయకులు వాసస్థలాల్లో ప్రయాణానికి ధనాన్ని పంచిపెడతారు. అమరుడైన అగ్ని దేవతలను సంతోషపరుస్తాడు. అందువల్ల ధర్మాలు ఎప్పటికీ నిలిచిపోతాయి, అవి ఎప్పుడూ తప్పవు.
అన్తర్దూతో రోదసీ దస్మ ఈయతే హోతా నిషత్తో మనుషః పురోహితః । క్షయం బృహన్తం పరి భూషతి ద్యుభిర్దేవేభిరగ్నిరిషితో ధియావసుః
ఆకాశ భూముల మధ్య సందేశవాహకుడిగా, అద్భుతమైనవాడై, మనుషుల పూజారిగా, పురోహితుడై అగ్ని కూర్చున్నాడు. దేవతలు అలంకరించిన అతడు, తన ప్రకాశంతో విస్తారమైన నివాసాన్ని చుట్టుముట్టి, జ్ఞానంతో, ధనాన్ని ప్రసాదించే వాడై వెలుగుతాడు.
కేతుం యజ్ఞానాం విదథస్య సాధనం విప్రాసో అగ్నిం మహయన్త చిత్తిభిః । అపాంసి యస్మిన్నధి సందధుర్గిరస్తస్మిన్సుమ్నాని యజమాన ఆ చకే
యజ్ఞాలకు సంకేతంగా, సభలకు కార్యసాధకుడిగా, మేధావులు అగ్నిని మనసుతో మహిమ చేయుచున్నారు. అతనిలోనే స్తోత్రాలు స్థాపించబడి, హోమాలు సమర్పించబడతాయి; యజమాని తన ప్రార్థనలను అతనిపై ఉంచుతాడు.
పితా యజ్ఞానామసురో విపశ్చితాం విమానమగ్నిర్వయునం చ వాఘతామ్ । ఆ వివేశ రోదసీ భూరివర్పసా పురుప్రియో భన్దతే ధామభిః కవిః
యజ్ఞాలకు తండ్రిగా, జ్ఞానవంతులకు అధిపతిగా, అగ్ని బుద్ధిమంతునిగా, పూజకుల నైపుణ్యంగా, ఆకాశ భూములను మహోన్నత తేజంతో ప్రవేశించాడు. అనేకమందికి ప్రియమైన కవి, తన నివాసాలలో ఆనందంగా వెలుగుతాడు.
చన్ద్రమగ్నిం చన్ద్రరథం హరివ్రతం వైశ్వానరమప్సుషదం స్వర్విదమ్ । విగాహం తూర్ణిం తవిషీభిరావృతం భూర్ణిం దేవాస ఇహ సుశ్రియం దధుః
ప్రభావంతమైన అగ్ని, ప్రకాశవంతమైన రథంతో, బంగారు వ్రతంతో, వైశ్వానరుడై, జలాల్లో నివసిస్తూ, వెలుగును తెలిసినవాడై, దేవతలు ఇక్కడ వేగవంతమైన, బలమైన, ప్రకాశవంతమైన, సుందరమైన కీర్తి కలిగినవాడిని స్థాపించారు.
అగ్నిర్దేవేభిర్మనుషశ్చ జన్తుభిస్తన్వానో యజ్ఞం పురుపేశసం ధియా । రథీరన్తరీయతే సాధదిష్టిభిర్జీరో దమూనా అభిశస్తిచాతనః
అగ్ని దేవతలతో, మనుషులతో కలిసి, యజ్ఞాన్ని అనేక విధాలుగా అలంకరించి, బుద్ధితో ప్రేరేపిస్తూ, రథికుడిగా, మంచి సంకల్పాలతో ముందుకు సాగుతాడు. ఎప్పుడూ యవ్వనంగా, ఇంటి రక్షకుడై, అపశబ్దాలను దూరం చేస్తాడు.
అగ్నే జరస్వ స్వపత్య ఆయున్యూర్జా పిన్వస్వ సమిషో దిదీహి నః । వయాంసి జిన్వ బృహతశ్చ జాగృవ ఉశిగ్దేవానామసి సుక్రతుర్విపామ్
అగ్నీ! నీ స్వశక్తిలో, ఆయుష్షులో బలపడు. మాకు శక్తిని ప్రసాదించు, మనతో కలిసి ప్రకాశించు. మా శక్తులను ఉత్తేజించు, గొప్పవారిని మేల్కొలుపు. దేవతల్లో నీవు జ్ఞానవంతుడవు, సద్బుద్ధి కలవాడవు, ఓ ఋషీ!
విశ్పతిం యహ్వమతిథిం నరః సదా యన్తారం ధీనాముశిజం చ వాఘతామ్ । అధ్వరాణాం చేతనం జాతవేదసం ప్ర శంసన్తి నమసా జూతిభిర్వృధే
ప్రజల అధిపతిని, యవ్వనంతో కూడిన అతిథిని, ధ్యానాలకు మార్గదర్శిని, పూజకులకు వేగవంతుడైన అగ్నిని మనుషులు ఎప్పుడూ స్తుతిస్తారు. జన్మలను తెలిసినవాడిని, యజ్ఞాల చైతన్యాన్ని, నమస్కారాలతో, బలితో, అభివృద్ధి కోసం పూజిస్తారు.
విభావా దేవః సురణః పరి క్షితీరగ్నిర్బభూవ శవసా సుమద్రథః । తస్య వ్రతాని భూరిపోషిణో వయముప భూషేమ దమ ఆ సువృక్తిభిః
వివేకవంతుడైన, మంగళకరుడైన అగ్ని తన శక్తితో భూమిని చుట్టుముట్టి, అద్భుతమైన రథాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. అతని అనేక పోషక వ్రతాలకు మేము ఇంట్లో, మధురమైన మాటలతో చేరుదాము.
వైశ్వానర తవ ధామాన్యా చకే యేభిః స్వర్విదభవో విచక్షణ । జాత ఆపృణో భువనాని రోదసీ అగ్నే తా విశ్వా పరిభూరసి త్మనా
వైశ్వానరా! నీ నివాసాలు స్థాపించబడ్డాయి, వాటివల్ల నీవు వెలుగును తెలిసినవాడవయ్యావు. జన్మించి, భువనాలను, ఆకాశ భూములను నీవు నింపుతావు. అగ్నీ! నీ స్వరూపంతో అన్నిటినీ ఆవరించుచున్నావు.
వైశ్వానరస్య దంసనాభ్యో బృహదరిణాదేకః స్వపస్యయా కవిః । ఉభా పితరా మహయన్నజాయతాగ్నిర్ద్యావాపృథివీ భూరిరేతసా
వైశ్వానరుని దంతాల నుండి, గొప్ప కవిగా, తన స్వశక్తిలో ప్రత్యేకుడిగా, అగ్ని జన్మించాడు. ఆకాశ భూములకు తల్లిదండ్రులుగా గౌరవిస్తూ, అగ్ని విస్తారమైన బీజంతో జన్మిస్తాడు.
సమిత్సమిత్సుమనా బోధ్యస్మే శుచాశుచా సుమతిం రాసి వస్వః । ఆ దేవ దేవాన్యజథాయ వక్షి సఖా సఖీన్సుమనా యక్ష్యగ్నే
ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా, పవిత్రంగా మాకు మేల్కొనుము. మాకు సంపదను ప్రసాదించు. దేవతలను యజ్ఞానికి తీసుకొమ్ము, మిత్రుడా, నీ స్నేహితులను, మృదువైన మనస్సుతో పిలవు అగ్నీ!
యం దేవాసస్త్రిరహన్నాయజన్తే దివేదివే వరుణో మిత్రో అగ్నిః । సేమం యజ్ఞం మధుమన్తం కృధీ నస్తనూనపాద్ఘృతయోనిం విధన్తమ్
దేవతలు మూడు సార్లు పూజించే వాడవు — వరుణుడు, మిత్రుడు, అగ్ని. ఓ తనూనపాత్! ఈ యజ్ఞాన్ని మధురంగా చేయుము, నెయ్యితో పుట్టిన వేదికపై స్థాపించుము.
ప్ర దీధితిర్విశ్వవారా జిగాతి హోతారమిళః ప్రథమం యజధ్యై । అచ్ఛా నమోభిర్వృషభం వన్దధ్యై స దేవాన్యక్షదిషితో యజీయాన్
ప్రకాశవంతుడైన, అందరికీ మేలు చేసే వాడు ముందుకు వస్తాడు. మొదటి పూజారి ఇళా యజ్ఞానికి సిద్ధమవుతాడు. నమస్కారాలతో, ఆ వృషభుడిని స్తుతిద్దాం. అతడు ప్రేరణతో దేవతలను పూజించే, యజ్ఞానికి అర్హుడైనవాడు.
ఊర్ధ్వో వాం గాతురధ్వరే అకార్యూర్ధ్వా శోచీంషి ప్రస్థితా రజాంసి । దివో వా నాభా న్యసాది హోతా స్తృణీమహి దేవవ్యచా వి బర్హిః
మీ మార్గం యజ్ఞంలో నేరుగా ఉంటుంది, మీ జ్వాలలు నేరుగా వ్యాపిస్తాయి. పూజారి ఆకాశ నాభిలో కూర్చుంటాడు. దేవతలకు పావనమైన దర్భను, దివ్యమైన పీఠాన్ని మనం పరచుదాం.
సప్త హోత్రాణి మనసా వృణానా ఇన్వన్తో విశ్వం ప్రతి యన్నృతేన । నృపేశసో విదథేషు ప్ర జాతా అభీమం యజ్ఞం వి చరన్త పూర్వీః
ఏడు హోతారులను మనసుతో ఎన్నుకొని, సత్యంతో అందరినీ ఆహ్వానిస్తూ, సభల్లో అలంకరింపబడి, సమావేసాల్లో జన్మించి, వారు పూర్వకాల యజ్ఞాల్లో సంచరిస్తారు.
ఆ భన్దమానే ఉషసా ఉపాకే ఉత స్మయేతే తన్వా విరూపే । యథా నో మిత్రో వరుణో జుజోషదిన్ద్రో మరుత్వాఁ ఉత వా మహోభిః
ఉషస్సులు ఇద్దరూ ఉదయాన్నే తమ వివిధ రూపాలతో సమీపిస్తారు. మిత్రుడు, వరుణుడు, ఇంద్రుడు మరుతులతో, ఇంకా ఇతరులు తమ మహిమతో మమ్మల్ని ఆనందింపజేయాలని కోరుకుంటున్నాము.