బృహన్తేవ గమ్భరేషు ప్రతిష్ఠాం పాదేవ గాధం తరతే విదాథః । కర్ణేవ శాసురను హి స్మరాథోఽంశేవ నో భజతం చిత్రమప్నః
గంభీరతలో మహత్తు లభించినట్టు, అడుగులో స్థిరత కలిగినట్టు, కష్టాలను దాటి పోయినట్టు, వినేవాడికి చెవిలా, మమ్మల్ని గుర్తుపెట్టుకోండి; భాగంలా, మాకు గొప్ప భాగ్యాన్ని ప్రసాదించండి.
ఆరఙ్గరేవ మధ్వేరయేథే సారఘేవ గవి నీచీనబారే । కీనారేవ స్వేదమాసిష్విదానా క్షామేవోర్జా సూయవసాత్సచేథే
తేనెతో నిండిన పాత్రలా మీరు నిండిపోతారు; పల్లపు మైదానంలో గేదెపోలె, చెమటతో తడిసిన అంచులా, పంటలతో నిండిన భూమిలో శక్తిలా, మీరు పోషణతో ఏకమవుతారు.
ఋధ్యామ స్తోమం సనుయామ వాజమా నో మన్త్రం సరథేహోప యాతమ్ । యశో న పక్వం మధు గోష్వన్తరా భూతాంశో అశ్వినోః కామమప్రాః
మేము స్తుతిలో అభివృద్ధి చెందాలి, విజయం పొందాలి; మా ప్రార్థనతో రండి, రథంపై ప్రయాణించే వారు. మా కీర్తి పండిన తేనెపోలె, ఆవుల మధ్య తేనెవంటి మధురంగా ఉండాలి; అశ్వినులు మన కోరికను తీర్చాలి.
ఆవిరభూన్మహి మాఘోనమేషాం విశ్వం జీవం తమసో నిరమోచి । మహి జ్యోతిః పితృభిర్దత్తమాగాదురుః పన్థా దక్షిణాయా అదర్శి
ఈ మహత్తరమైన దానం స్పష్టంగా వెలుగులోకి వచ్చింది, జీవులందరినీ చీకటి నుండి విముక్తం చేసింది. పితృదేవతలు ఇచ్చిన గొప్ప వెలుగు వచ్చింది; విస్తృతమైన దాన మార్గం ప్రత్యక్షమైంది.
ఉచ్చా దివి దక్షిణావన్తో అస్థుర్యే అశ్వదాః సహ తే సూర్యేణ । హిరణ్యదా అమృతత్వం భజన్తే వాసోదాః సోమ ప్ర తిరన్త ఆయుః
ఆకాశంలో ఉన్న దాతలు, వారు గుర్రాలు ఇచ్చేవారు, సూర్యుడితో కలసి బలంగా ఉంటారు; బంగారం ఇచ్చేవారు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు, వస్త్రాలు ఇచ్చేవారు, సోమా, వారి ఆయుష్షు పెరుగుతుంది.
దైవీ పూర్తిర్దక్షిణా దేవయజ్యా న కవారిభ్యో నహి తే పృణన్తి । అథా నరః ప్రయతదక్షిణాసోఽవద్యభియా బహవః పృణన్తి
దానం దైవికమైనది, దేవతలకు అర్హమైనది, అర్హులకు దానం ఆపకూడదు; కాని శ్రద్ధతో దానం చేసే మనుషులు, మంచి దానితో అనేక మందిని సంతోషపరుస్తారు.
శతధారం వాయుమర్కం స్వర్విదం నృచక్షసస్తే అభి చక్షతే హవిః । యే పృణన్తి ప్ర చ యచ్ఛన్తి సంగమే తే దక్షిణాం దుహతే సప్తమాతరమ్
వంద ప్రవాహాల గల వాయువును, సూర్యుని, వెలుగు తెలిసినవారిని, దానం చేసే వారు, సమూహంలో అందించేవారు, ఆరు తల్లులు కలిగిన దానాన్ని పాలు పీల్చినట్టు స్తుతిస్తారు.
దక్షిణావాన్ప్రథమో హూత ఏతి దక్షిణావాన్గ్రామణీరగ్రమేతి । తమేవ మన్యే నృపతిం జనానాం యః ప్రథమో దక్షిణామావివాయ
దాత మొదట పిలవబడతాడు, దాత సమాజంలో ముందుండేవాడు; ప్రజల్లో అతడే రాజు అని నేను భావిస్తాను, ఎందుకంటే అతడే ముందుగా దానం చేయడంలో ముందుంటాడు.
తమేవ ఋషిం తము బ్రహ్మాణమాహుర్యజ్ఞన్యం సామగాముక్థశాసమ్ । స శుక్రస్య తన్వో వేద తిస్రో యః ప్రథమో దక్షిణయా రరాధ
వాడినే ఋషి, వాడినే పూజారి, వాడినే యజ్ఞగాయకుడు, వాడినే మంత్రాలను పఠించే వాడు అంటారు; తేజస్సు యొక్క మూడు రూపాలను తెలిసిన వాడు, దానంతో ముందుగా సంతోషించేవాడు.
దక్షిణాశ్వం దక్షిణా గాం దదాతి దక్షిణా చన్ద్రముత యద్ధిరణ్యమ్ । దక్షిణాన్నం వనుతే యో న ఆత్మా దక్షిణాం వర్మ కృణుతే విజానన్
దానం గుర్రాన్ని ఇస్తుంది, దానం ఆవును ఇస్తుంది, దానం చంద్రుడిని, బంగారాన్ని ఇస్తుంది; తనకు ఆహారం కావాలని దానాన్ని ఆశించే వాడు, తెలివైనవాడు దానాన్ని తన రక్షణగా చేసుకుంటాడు.
న భోజా మమ్రుర్న న్యర్థమీయుర్న రిష్యన్తి న వ్యథన్తే హ భోజాః । ఇదం యద్విశ్వం భువనం స్వశ్చైతత్సర్వం దక్షిణైభ్యో దదాతి
ఓ దాతలారా, దాతలు నశించరు, దుర్గతికి లోనవు, హాని కలుగదు, దుఃఖించరు; ఈ లోకమంతా, వెలుగు గలదంతా, దాతలకు దక్కుతుంది.
భోజా జిగ్యుః సురభిం యోనిమగ్రే భోజా జిగ్యుర్వధ్వం యా సువాసాః । భోజా జిగ్యురన్తఃపేయం సురాయా భోజా జిగ్యుర్యే అహూతాః ప్రయన్తి
దాతలు మొదట సుగంధమైన గర్భాన్ని పొందారు, దాతలు అలంకరించిన వధువులను పొందారు; దాతలు లోపల ఉండే మద్యం పొందారు, దాతలు ఆహ్వానం లేకుండానే వెళ్లేవారిని కూడా పొందారు.
భోజాయాశ్వం సం మృజన్త్యాశుం భోజాయాస్తే కన్యా శుమ్భమానా । భోజస్యేదం పుష్కరిణీవ వేశ్మ పరిష్కృతం దేవమానేవ చిత్రమ్
దాత కోసం వేగవంతమైన గుర్రాన్ని అలంకరిస్తారు, దాత కోసం యువతులు సుందరంగా అలంకరిస్తారు; దాత ఇంటి వాతావరణం పద్మవనం లా, అందంగా అలంకరించబడినది, దేవతల నివాసంలా ప్రకాశిస్తుంది.
భోజమశ్వాః సుష్ఠువాహో వహన్తి సువృద్రథో వర్తతే దక్షిణాయాః । భోజం దేవాసోఽవతా భరేషు భోజః శత్రూన్సమనీకేషు జేతా
భోజుని గుర్రాలు బాగా పరిగెత్తుతూ అతన్ని మోస్తున్నాయి; అతని అద్భుతమైన రథం దక్షిణగా సాగుతోంది. యుద్ధాల్లో భోజుని దేవతలు కాపాడుతున్నారు; సమూహాల్లో భోజు శత్రువులను జయిస్తున్నాడు.
కిమిచ్ఛన్తీ సరమా ప్రేదమానడ్దూరే హ్యధ్వా జగురిః పరాచైః । కాస్మేహితిః కా పరితక్మ్యాసీత్కథం రసాయా అతరః పయాంసి
సరమా, నువ్వు ఏమి కోరుకుంటూ దూరంగా వెళ్లావు? మార్గాన్ని వదిలి ఎందుకు అంత దూరం తిరిగావు? నీ ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? రసా నదిని ఎలా దాటి వెళ్లావు?
ఇన్ద్రస్య దూతీరిషితా చరామి మహ ఇచ్ఛన్తీ పణయో నిధీన్వః । అతిష్కదో భియసా తన్న ఆవత్తథా రసాయా అతరం పయాంసి
ఇంద్రుని దూతగా పంపబడిన నేను, గొప్ప ధనాన్ని కోరుకుంటూ పణుల దాచిన నిధులను వెతుకుతూ తిరుగుతున్నాను. భయంతోనే ఆ నీటిని దాటి వచ్చాను; అలా రసా నదిని దాటి వచ్చాను.
కీదృఙ్ఙిన్ద్రః సరమే కా దృశీకా యస్యేదం దూతీరసరః పరాకాత్ । ఆ చ గచ్ఛాన్మిత్రమేనా దధామాథా గవాం గోపతిర్నో భవాతి
సరమా, ఇంద్రుడు ఎలా ఉంటాడు? అతని రూపం ఎలా ఉంది? నువ్వు ఎవరి కోసం ఇంత దూరం దూతగా వచ్చావు? నువ్వు వెళ్తూ మాతో స్నేహం కలుపు; అప్పుడు అతను మనకు పశువుల పాలకుడవుతాడు.
నాహం తం వేద దభ్యం దభత్స యస్యేదం దూతీరసరం పరాకాత్ । న తం గూహన్తి స్రవతో గభీరా హతా ఇన్ద్రేణ పణయః శయధ్వే
నన్ను పంపిన ఆ భయంకరుడెవరో నాకు తెలియదు. లోతైన ప్రవాహాలు అతన్ని దాచలేవు; పణులారా, ఇంద్రుడు మిమ్మల్ని ఓడించాడు, మీరు పడిపోయారు.
ఇమా గావః సరమే యా ఐచ్ఛః పరి దివో అన్తాన్సుభగే పతన్తీ । కస్త ఏనా అవ సృజాదయుధ్వ్యుతాస్మాకమాయుధా సన్తి తిగ్మా
సరమా, నువ్వు వెతికిన ఈ ఆవులు ఆకాశపు అంచుల చుట్టూ విహరిస్తున్నాయి, అదృష్టవంతురాలా. వీటిని మన కోసం ఎవరు విడిపెడతారు? మన ఆయుధాలు కూడా పదునుగా ఉన్నాయి.
అసేన్యా వః పణయో వచాంస్యనిషవ్యాస్తన్వః సన్తు పాపీః । అధృష్టో వ ఏతవా అస్తు పన్థా బృహస్పతిర్వ ఉభయా న మృళాత్
పణులారా, మీ మాటలు నిస్సారంగా ఉన్నాయి; మీ శరీరాలు బలహీనంగా, స్థిరంగా ఉండకపోవాలి. మీ మార్గం దాటి వెళ్లలేనిదిగా ఉండాలి; బృహస్పతి మనిద్దరినీ కాపాడాలి.
అయం నిధిః సరమే అద్రిబుధ్నో గోభిరశ్వేభిర్వసుభిర్న్యృష్టః । రక్షన్తి తం పణయో యే సుగోపా రేకు పదమలకమా జగన్థ
సరమా, ఈ నిధి కొండ అడుగున ఉంది, ఆవులు, గుర్రాలు, సంపదతో నిండిపోయి ఉంది. పణులు దాన్ని జాగ్రత్తగా కాపాడుతున్నారు; నువ్వు వారి అడుగుజాడల్లో ఈ చోటుకు వచ్చావు.
ఏహ గమన్నృషయః సోమశితా అయాస్యో అఙ్గిరసో నవగ్వాః । త ఏతమూర్వం వి భజన్త గోనామథైతద్వచః పణయో వమన్నిత్
ఇక్కడ సోమాన్ని సేవించిన ఋషులు— అయస్యులు, అంగిరసులు, నవగ్వులు— వచ్చారు. వారు ఈ విస్తారమైన పశుసంపదను పంచుకున్నారు; పణులారా, వారు చెప్పిన మాట ఇదే.
ఏవా చ త్వం సరమ ఆజగన్థ ప్రబాధితా సహసా దైవ్యేన । స్వసారం త్వా కృణవై మా పునర్గా అప తే గవాం సుభగే భజామ
ఇలా నువ్వు, సరమా, దైవశక్తి చేత బలవంతంగా ఇక్కడికి వచ్చావు. నిన్ను నా అక్కగా చేసుకోవాలనుకున్నాను; తిరిగి వెళ్ళవద్దు. అదృష్టవంతురాలా, మనం ఆవులను విడగొట్టుకోకపోవడం మంచిది.
నాహం వేద భ్రాతృత్వం నో స్వసృత్వమిన్ద్రో విదురఙ్గిరసశ్చ ఘోరాః । గోకామా మే అచ్ఛదయన్యదాయమపాత ఇత పణయో వరీయః
నాకు సోదరత్వం, సోదరీత్వం తెలియదు; ఇంద్రుడు, భయంకరమైన అంగిరసులు మాత్రం తెలుసు. పణులు ఆవులను దాచినప్పుడు, వాటిని కోరుకుంటూ దాగారు, కానీ ఇంద్రుడు మంచి మార్గాన్ని కనుగొన్నాడు.
దూరమిత పణయో వరీయ ఉద్గావో యన్తు మినతీరృతేన । బృహస్పతిర్యా అవిన్దన్నిగూళ్హాః సోమో గ్రావాణ ఋషయశ్చ విప్రాః
పణులు దూరంగా దాగుకున్నారు, తామే గొప్పవాళ్లమని భావించారు; ఆవులు ధర్మాన్ని అనుసరించి బయటికి రావాలి. బృహస్పతి, సోముడు, శిల, ఋషులు ఆ దాగినవాళ్లను కనుగొన్నారు.
తేఽవదన్ప్రథమా బ్రహ్మకిల్బిషేఽకూపారః సలిలో మాతరిశ్వా । వీళుహరాస్తప ఉగ్రో మయోభూరాపో దేవీః ప్రథమజా ఋతేన
మొదట పాపం చేసిన వారు—సలిలుడు, మాతరిశ్వ, బావిలో నీరు తీయువాడు—మాట్లాడారు. నీరు మోసేవారు, తేజోమయులు, బలవంతులు, ఆనందాన్ని ఇచ్చేవారు—ఈ దేవీ జలాలు ధర్మంతో మొదట పుట్టినవే.
సోమో రాజా ప్రథమో బ్రహ్మజాయాం పునః ప్రాయచ్ఛదహృణీయమానః । అన్వర్తితా వరుణో మిత్ర ఆసీదగ్నిర్హోతా హస్తగృహ్యా నినాయ
సోముడు రాజు మొదట బ్రాహ్మణుని భార్యను తిరిగి ఇచ్చాడు, ఆమె అపహరించబడినా. వరుణుడు, మిత్రుడు వెంట వచ్చారు; అగ్ని, హోత, ఆమెను చేయి పట్టుకొని నడిపించాడు.
హస్తేనైవ గ్రాహ్య ఆధిరస్యా బ్రహ్మజాయేయమితి చేదవోచన్ । న దూతాయ ప్రహ్యే తస్థ ఏషా తథా రాష్ట్రం గుపితం క్షత్రియస్య
బ్రాహ్మణుని భార్యకు హస్తదానం మాత్రమే చేయాలి అని వారు చెప్పారు. ఆమెను దూతకు అప్పగించకూడదు; అలాగే క్షత్రియుని రాజ్యం కాపాడబడుతుంది.
దేవా ఏతస్యామవదన్త పూర్వే సప్తఋషయస్తపసే యే నిషేదుః । భీమా జాయా బ్రాహ్మణస్యోపనీతా దుర్ధాం దధాతి పరమే వ్యోమన్
ఈమె గురించి పురాతన దేవతలు, తపస్సు చేసిన ఏడుగురు ఋషులు మాట్లాడారు. బ్రాహ్మణుని భార్య దగ్గరకి తీసుకొచ్చినప్పుడు భయంకరంగా ఉంటుంది; ఆమె పరమాకాశంలో దుర్లభమైన స్థానం కలిగి ఉంది.
బ్రహ్మచారీ చరతి వేవిషద్విషః స దేవానాం భవత్యేకమఙ్గమ్ । తేన జాయామన్వవిన్దద్బృహస్పతిః సోమేన నీతాం జుహ్వం న దేవాః
బ్రహ్మచారి ద్వేషాన్ని దూరంగా ఉంచుతూ సంచరిస్తాడు; అతడు దేవతలలో ఒక భాగమవుతాడు. అలాంటి వాడే బృహస్పతి, సోముడు తీసుకెళ్లిన భార్యను, యజ్ఞంలో ఉపయోగించే కడాయి లాగ దేవతలు వెతికినట్లుగా, కనుగొన్నాడు.