ప్రపంచ సృష్టి రహస్యాన్ని వివరిస్తూ ఋగ్వేదంలో ఉన్న ఈ మహా కథను మనం వినిపించుకుందాం. ఆ పరమ పురుషుని మనసులోనుండి చంద్రుడు జన్మించాడు; ఆయన కళ్ల నుండి సూర్యుడు ఉదయించెను. ఆ మహాపురుషుని నోటి నుండి ఇంద్రుడు, అగ్ని జన్మించారు; ఆయన శ్వాస నుండి వాయువు పుట్టాడు. ఆయన నాభి నుండి మధ్యలోని అంతరిక్షం ప్రబవించింది, తల నుండి ఆకాశం ఏర్పడింది; పాదాల నుండి భూమి, చెవుల నుండి దిక్కులు ఏర్పడ్డాయి. ఇలా దేవతలు ఈ జగత్తును నిర్మించారు. ఆ సమయంలో, ఆ మహాపురుషుని చుట్టూ ఏడుసార్లు కట్టిన కఠిన కఠిన కట్టెలు, మూడు మూడు ఏడు సార్లు ఏర్పాటు చేసిన సమిధలు, ఇవన్నీ యజ్ఞానికి సిద్ధమయ్యాయి. దేవతలు, ఆ పురుషునిని యజ్ఞపశువుగా కట్టి, మహాయజ్ఞాన్ని నిర్వహించారు. యజ్ఞంతో దేవతలు యజ్ఞం చేసారు—ఇవి మొదటి పవిత్ర క్రతువులు. ఈ యజ్ఞ ఫలితంగా వారు పరమ లోకాలను, ప్రాచీనమైన సాధ్య దేవతలు నివసించే స్వర్గాన్ని పొందారు. ఈ విధంగా అగ్ని దేవుడు, ఇంటిలో నిరంతరం ప్రేరణనిచ్చే, యజమానునికి మిత్రుడైన, ప్రతిష్ఠాత్మకుడైన, విశ్వవ్యాప్తుడైన, జ్యోతిర్మయుడైన యజ్ఞాగ్ని, ప్రతి ఇంటిలో వెలుగుతూనే ఉన్నాడు. ఆయన ప్రతి ఇంటికి అతిథిగా, ప్రతీ అడవిలో కళాకారుడిలా నివసిస్తూ, ప్రతి జాతిలో, ప్రతి మానవ సమూహంలో, అందరితో స్నేహంగా ఉంటాడు. అగ్ని దేవా! నీవు జ్ఞానవంతుడు, నైపుణ్యంతో నిపుణుడవు, మునివరుడవు, అన్నింటినీ తెలిసినవాడవు. నీవే సంపదలకు అధిపతి, భూ లోకాన్ని, స్వర్గాన్ని వికసింపజేసేవాడవు. నీ ఉద్భవం తెలుసుకున్న వారు, ఘృతంతో నిండిన హోమస్థలంలో, నిన్ను ఆహ్వానిస్తూ, సూర్యకిరణాల్లా పవిత్రమైన దేవతలు ఉదయించెదరు. నీ కాంతులు వర్షాల్లా కురుస్తుంటే, నీ అగ్నిజ్వాలలు ఉదయకాల సంకేతాల్లా ప్రకాశిస్తుంటాయి. నీవు మొక్కలు, వృక్షాలను తాకినప్పుడు, ఆహారాన్ని నీ ముఖంలోకి స్వీకరించెదవు. మొక్కలు యజ్ఞాన్నికి విత్తనాన్ని మోసుకొచ్చాయి; నీ తల్లి నీరు, నీకు జన్మనిచ్చాయి. వృక్షాలు, మొక్కలు ఎప్పుడూ నిన్ను ప్రతిచోటా జన్మింపజేస్తుంటాయి. గాలిచేత నడిపింపబడుతూ, దేవ సంకల్పంతో, నీవు మూడు రకాల ఆహారాల్లో సంచరిస్తూ, అప్రమత్తుడిగా ఉంటావు. నిన్ను రథసారథులు బహుమతిలా ఆశిస్తారు; నీ జ్వాలలు వేర్వేరు ప్రదేశాల్లో వెలిగిపోతుంటాయి. అగ్ని దేవుడు సభలో అలంకారంగా, ప్రేరణగా, హోతారుగా, బంధువుగా, మహిమతో వెలిగే దేవతగా ఆరాధించబడతాడు. నిన్నే, మహిమాన్వితుడవని, ప్రజ్ఞావంతుడవని, యజ్ఞంలో ఎవరూ నిన్ను మించి మరొకరిని కోరరు. అగ్ని దేవా! జ్ఞానులైన వారు సభలో నిన్నే హోతారుగా ఎన్నుకుంటారు. మను సంతానులు, పవిత్ర దర్భతో, నీవు కోసం హవిస్సులు సమర్పిస్తారు. నీ హోతృత్వం, సహాయత్వం, యజ్ఞ కార్యం, ఆహ్వానకర్తగా, అగ్నిప్రదీపకుడిగా, యజ్ఞపాలకుడిగా, బ్రహ్మగా, గృహపతిగా నీవే వ్యవహరిస్తావు. ఎవరైనా నీకు ఇంధనం లేదా హవిస్సు సమర్పిస్తే, నీవే వారి కోసం హోతారవై, దూతగా, యజ్ఞంలో వారి తరఫున మాట్లాడతావు. మా ప్రార్థనలు, మా వచనాలు, మా స్తోత్రాలు—all నీ కోసం, అన్నింటినీ తెలిసిన అగ్ని కోసం, సంపదను ఆశిస్తూ, నీకే అర్పించబడినవి. ఈ పురాతన, ఉత్తమమైన, ఎప్పటికీ నూతనమైన స్తోత్రాన్ని మేము నీకోసం పలుకుతున్నాము. నీవు మా హృదయంలో ఎల్లప్పుడూ ఉండి, మనవాడిని అలంకరించే భార్యలాగా మమ్మల్ని ఆశీర్వదించుము. అశ్వాలు, ఎద్దులు, పశువులు, గొర్రెలు—all నీకు సమర్పించబడి, సోమాన్ని ఆస్వాదించే తెలివైనవాడవైన అగ్ని కోసం మేము మనసారా మధురమైన తపస్సును జన్మింపజేస్తున్నాము. అగ్ని దేవా! నీకోసమే ఈ నివేదన. ఘృతం కడాయిలా, సోమం పాత్రలా నీకు సమర్పించబడుతున్నవి. మాకు శక్తిమంతమైన, విరులు నిండిన, కీర్తి పరచిన, మహిమ గల సంపదను ప్రసాదించుము. యజ్ఞపతి, రథసారథి, ప్రజలకు నాయకుడైన అగ్ని, హోతారుగా, యజమానునికి అతిథిగా, పొదల మధ్యలో జ్వలించు మహాశక్తిగా, ఆకాశాన్ని వ్యాపించే సంకేతంగా వెలుగుతున్నాడు. రెండు వంశాలవారు, ధర్మంలో స్థిరుడైన, సభలను నెరవేర్చే బలవంతుడైన అగ్ని దేవునిని సృష్టించారు. ఆయన ఉషస్సుల హోతారుగా, బలపుత్రుడుగా, పింగళవర్ణుడిగా, గృహపతిగా ఆసీనుడై ఉన్నాడు. మేము ఆ బలవంతుడి మార్గాన్ని, ధనాధిపతిగా ఉన్నవాడి దారిని ఆశిస్తూ, ఆయన పిలుపుతో ఆయన అధిపత్యాన్ని కోరుకుంటున్నాము. భయంకరులు అమృతత్వాన్ని పొందినప్పుడు, వారు తమ స్తోత్రాలతో దేవసంఘాలను చేర్చారు. సత్యమార్గం విశాలమైనది, ఆకాశం విస్తృతమైనది, భక్తి గొప్పది. ఇంద్రుడు, మిత్రుడు, వరుణుడు దీనిని ఆలోచించారు; అలాగే భాగదేవుడు, సవితృదేవుడు కూడా పరిశుద్ధ దృష్టితో పరిగణించారు. రుద్రుడు నాయకుడై, నదులు విస్తారంగా ప్రవహించాయి, సమృద్ధిగా నీరు మోస్తూ. ఆ పరమేశ్వరుడు, విశ్వాన్ని చుట్టుతూ, విస్తారమైన సంతానాన్ని ప్రసవించాడు; ఆయన గర్భంలో అన్నీ విడుదలయ్యాయి. రుద్రులు, మరుత్లు, సమస్త జనులు, ఆకాశగామి గద్దలు, మహాశక్తి రక్షకులు— వీరందరితో వరుణుడు, మిత్రుడు, అర్యమన్, ఇంద్రుడు, ఇతర దేవతలు, వేగవంతులు, అన్నింటినీ దర్శించుచున్నారు. ఇంద్రుని భుజంపై ఆశ్రయించినవారు, సూర్యుని దృష్టిలో, పురుషత్వంలో బలమైనవారు. నిపుణులు మానవ స్థలంలో యోగ్యమైన వజ్రాయుధాన్ని సిద్ధం చేశారు. సూర్యుడు కూడా తన బలంలో ఆనందిస్తాడు; ఇంద్రుని కన్నా ఎవ్వరూ భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. ఆ భయంకరమైన వృషభుని పొట్టలోనుండి, ప్రతి రోజు మేఘగర్జన శత్రువులను తరిమికొడుతుంది. ఈ రోజు, రుద్రుడిని, మహాబలిని, వీరరక్షకుడిని, వినయంతో స్తుతించండి. ఆయన దయగలవాడు, తన గణాలతో, తన మహిమతో స్వర్గాన్ని పాలిస్తున్నాడు. వారు తమ సంతానానికి మహా కీర్తిని ప్రసాదించారు—బృహస్పతి, సోముని పుత్రుడైన వృషభుడు. అథర్వణుడు మొదట దేవతలను యజ్ఞాలతో స్థాపించాడు; భృగువులు తమ నైపుణ్యంతో పరిశీలించారు. సంతానసమృద్ధిగా ఉన్న ఆకాశభూములు, నరశంసుడు, నాలుగు రూపాల యముడు, అదితి, ధనదాయకుడైన త్వష్ట, నైపుణ్యవంతులైన ఋభువులు, రెండు లోకాలు, మరుత్లు, విష్ణువు—all పిలువబడతారు. దూరాన్ని చూచే, లోతుల్లో నివసించే, జ్ఞానసర్పుడు మా ప్రార్థనను ఆలకించాలి. సూర్యుడు, ఉషస్సులు, స్వర్గాల గృహాల్లో సంచరిస్తూ, రెండు హోతారులు శమీ, నహూషుడు మేల్కొనాలి. పూషణుడు మా ప్రయాణాన్ని కాపాడాలి; సమస్త దేవతలు, జలపుత్రుడు, వాయుదేవుడు మాకు మంగళాన్ని ప్రసాదించాలి. ధనవంతుని శ్వాసను స్తుతించండి; సులభంగా పిలవబడే అశ్వినీదేవతలు మా పిలుపును వినాలి. మేము సమస్త జనుల అధిపతిని, భయరహితుడైన, స్వయంమహిమ కలిగిన దేవునిని స్తుతిస్తున్నాము. సమస్త దేవతలు, నిర్దోషిణి అదితితో, యౌవనంతో, జ్ఞానంతో, గృహపతిగా ఉన్న దేవునితో కలిసి మాకు రక్షణ కల్పించాలి. ఇక్కడ ప్రాచీన అంగిరసులు, జన్మతోనే, శిలలను ఎత్తి, యజ్ఞాన్ని ఆశించారు. వారి ద్వారా, జ్ఞానవంతుడు దూరాన్ని చూచే వాడయ్యాడు; బంధనాలను విడిచి, బలవంతుడు, దాత, అరణ్యంలో ఆనందించాడు. మహదాకాశభూములు, ఇద్దరు స్త్రీల్లా, ఇద్దరు బలవంతుల్లా, మా రక్షణగా ఉండాలి. వీరితో మమ్మల్ని శత్రువుల నుండి కాపాడాలి, అపాయాల నుండి రక్షించాలి. ప్రతి యజ్ఞంలో మానవుడు దేవతలను ఆరాధిస్తాడు; శుభసంకల్పంతో, ప్రసిద్ధి పొందినవాడు, ఈ నివేదనలతో వారిని ఆహ్వానిస్తాడు. అందరు వేగవంతులు, దేవతల్లో బలవంతులు, ఆరాధించదగినవారు; అందరూ మహాశక్తివంతులు, అందరినీ యజ్ఞాల్లో సత్కరించాలి. వీరు నిజంగా రాజులు, అమృతత్వంతో ఆనందించే వారు: అర్యమన్, మిత్ర, వరుణ, పరిజ్మన్, వేగవంతుడైన రుద్రుడు, మరుత్లు, పూషణుడు, భాగదేవుడు. రాత్రి, జలాధిపతులు, సూర్యుడు, ఉషస్సులు, సంపదతో నిండిన వారి నివాసాలతో, మమ్మల్ని కాపాడాలి; బుధ్న్యుడు, లోతుల్లో నివసించే వాడు, వారితో కలిసి ఉండాలి. అశ్వినీదేవతలు, సౌందర్యానికి అధిపతులు, మిత్రుడు, వరుణుడు తమ శక్తులతో మాకు విస్తృతమైన రక్షణ ప్రసాదించాలి; మహాసంపదను కోరేవాడు, ఎడారి దాటి వెళ్ళినట్టు, కష్టాలను దాటి విజయాన్ని పొందాలి. ఇలా ఋగ్వేద మహాసృష్టి, యజ్ఞ మహిమ, అగ్నిదేవుని విశిష్టత, దేవతల వైభవం, భక్తుల ప్రార్థనలతో, ఈ కథ పవిత్రంగా ప్రవహిస్తూ మన హృదయాలను పరవశింపజేస్తుంది.