ఇంద్రుని మహిమను మనం కీర్తిద్దాం. ఆయన మహా పురుషులలో శ్రేష్ఠుడు. ఆయన గొప్పతనంతో ఆకాశానికి, దిక్కులకు అడ్డుగా ఉన్న సరిహద్దులను దాటి తన వైభవాన్ని నదుల నుండి వికసింపజేశాడు. ప్రజలందరినీ బలంతో నింపాడు. సూర్యునిలా విస్తృత లోకాలను చుట్టుముట్టాడు. రథసారథివలె తిరుగుతూ చక్రాలను సృష్టించాడు. తన తేజస్సుతో అంధకారాన్ని, దుష్టతను చీల్చాడు. అడ్డంకులను తొలగించేవాడిగా వెలిగాడు. మనమంతా కలసి, భూమిపై, ఆకాశంలో, కొత్త స్తోత్రాలతో నిర్బంధంగా గానం చేద్దాం. ఇంద్రుడు వడివడిగా తరాలు తీర్చిదిద్దిన శిల్పి వలె స్నేహాన్ని కోరుకున్నాడు; తనకోసమే కాదు, అందరికోసం. సముద్రపు లోతుల నుండి, నిర్బంధంగా, ఇంద్రునికోసం నేను గీతాలను పంపిస్తున్నాను. ఆయన తన శక్తులతో, అక్షంలా, భూమిని-ఆకాశాన్ని ప్రతిచోటా స్థాపించాడు. ఇంద్రుని కోపం చివరికి చేరినప్పుడు, అది వేగంగా, ఉగ్రమైన అగ్నిలా మండుతుంది. సోమరసం అటు అటుగా అడవులన్నింటినీ దాటి ప్రవహించింది. నదులు ఇంద్రుని గొప్పతనాన్ని కొలిచాయి. ఈ సోమరసం తాకని ఆకాశం, భూమి, ఎడారి, మధ్యలోని వాయువు, పర్వతాలు, నదులు లేవు. ఆయన కోపం రగిలినప్పుడు, ఆయన వింటాడు, గట్టి దానిని కూడా విరగదీస్తాడు. ఇంద్రుడు వృత్రుని అడవిలో శక్తివంతుడిలా సంహరించాడు. కోటలను ధ్వంసం చేశాడు, నదులను తెరిచాడు, పర్వతాన్ని చీల్చి తొమ్మిదవ పాత్రను విడుదల చేశాడు. తన స్వంత బలంతో ఆవులను తీసుకొచ్చాడు. ఇంద్రుడు, తన ధైర్యంతో, అడ్డంకులను గొడ్డలితో ముడులను విరిచినట్టు ఛేదించేవాడు. మిత్ర, వరుణ ధర్మాన్ని ఉల్లంఘించే వారు, ప్రజలు, స్నేహితునికి హాని చేయలేరు. మిత్రుడు, అర్యమన్, గాయకులు, వరుణుడిని హానిచేసే శత్రువులను ఇంద్రుడు తన బలంతో శిక్షిస్తాడు. ఇంద్రుడు ఆకాశానికి, భూమికి, జలాలకు, పర్వతాలకు అధిపతి. బలవంతులకు, జ్ఞానులకు, ఇంటిలో, సభలో, హవనంలోనూ ఆయనే అధిపతి. ఇంద్రుడు తూర్పునుంచి, మహత్కార్యాలనుంచి, దినములనుంచి, మధ్యలోని ఖగోళం నుండి, సముద్రపు లోతులనుంచి, గాలుల నుండి, ఆకాశపు సరిహద్దుల నుండి, నదుల నుండి, భూముల నుండి తన తేజస్సును పంచాడు. ఉదయపు ప్రకాశవంతమైన దూతలా, ఓ ఇంద్రా, నీ ఆయుధం వెలుగుతుంది. అది నిత్యవిజయాన్ని కలిగించుగాక. మోసపూరిత శత్రువులను రాళ్లను చీల్చినట్టు, ఆకాశం నుండి నీ అగ్నిమయ ఆయుధంతో సంహరించు. మాసాలు వరుసగా సాగుతాయి, వృక్షాలు, పర్వతాలు అనుసరిస్తాయి. ఈ రెండు లోకాలైన భూమి, ఆకాశం ఇంద్రుని బలానికి సేవకులు. జలాలు, జన్మించినవారిని పోషిస్తాయి. ఓ ఇంద్రా, ఎప్పుడు ఆ దుర్మార్గ సంహారిణి పడిపోతాడు? ఎప్పుడు శత్రువులు, పశువులు మేతకెళ్లినట్టు, భూమిపై చెల్లాచెదురుగా పడిపోతారు? మన శత్రువులు ఎంత పెద్దదలుగినా, ఓ ఇంద్రా, వారిని పూర్తిగా ఓడించు. విశ్వాసభంగం చేసినవారు, అంధకారంలో చిక్కుకున్నవారు, నిజమైన వెలుగు కలవారిచుట్టూ ముట్టడి చేయబడుగాక. నీకోసం ప్రజల ఎన్నో అర్పణలు, ఋషుల స్తోత్రాలు, ఆనందాన్ని ఇస్తాయి. వారు ఉత్సాహంగా పిలుస్తారు; ఇతర గాయకులను దాటి వచ్చు. ఇలా నీ అనుగ్రహాన్ని పొందినవారిలో మనం కొత్త ఆశీస్సులను తెలుసుకోగలుగుగాక. నీను కీర్తించేవారుగా నీ సహాయ సంపదను తెలుసుకోగలుగుగాక. ఓ ఇంద్రా, నీ స్నేహితులందరూ నిన్ను తెలుసుకోగలుగుగాక. ఈ పోటీలో, బలంలో శ్రేష్ఠుడైన దాత ఇంద్రునిని ఆహ్వానిద్దాం. యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించి, సంపదను గెలిచేలా మన పిలుపునకు స్పందించుగాక. ఇప్పుడు విశ్వపురుషుని కథ. ఆ పురుషునికి వెయ్యి తలలు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి పాదాలు. ఆయన భూమిని అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టి, దానిని పది వేలదూరాల మేర విస్తరించాడు. ఈ సర్వజగత్తు ఆ పురుషుడే—భూత, భవిష్యత్తు అన్నీ ఆయనే. ఆయన అమృతత్వానికి అధిపతి. ఆహారంతో ఆయన మరింత విస్తరించాడు. ఇంత గొప్పతనమైనా, పురుషుడు దీనికంటే గొప్పవాడు. అన్ని భూతాలు ఆయనలో నాలుగవ భాగం మాత్రమే; మిగిలిన మూడు భాగాలు అమృతంగా ఆకాశంలో ఉన్నాయి. ఆ మూడు భాగాలు పైకి లేచిపోయాయి; నాల్గవ భాగం మళ్లీ భూమిపై జన్మించింది. అక్కడి నుండి ఆయన అన్నిచోట్ల వ్యాపించాడు—భక్షించే, భక్షించని వాటిలోనూ. ఆయన నుండి విరాట్ జన్మించాడు; విరాట్ నుండి మళ్లీ పురుషుడు జన్మించాడు. జన్మించిన వెంటనే భూమిని దాటి, ముందుకు, వెనుకకు వ్యాపించాడు. దేవతలు పురుషునిని హవిస్సుగా తీసుకుని యజ్ఞం చేశారు. వసంతం ఘృతంగా, గ్రీష్మం ఇంధనంగా, శరదృతువు ఆహుతిగా అయింది. ఆ యజ్ఞంలో, ఆది పురుషుని పవిత్ర కుశాలలో ప్రతిష్ఠించారు. ఆ యజ్ఞంతో దేవతలు, సాధ్యులు, పూర్వ ఋషులు ఆహుతులు సమర్పించారు. ఆ సంపూర్ణ యజ్ఞం నుండి, మిశ్రమమైన ఘృతాన్ని సేకరించారు. ఆయన వాయువులో, అడవిలో, గ్రామంలో నివసించే జంతువులను సృష్టించాడు. ఆ సంపూర్ణ యజ్ఞం నుండి ఋగ్వేదం, సామవేదం జన్మించాయి. ఛందస్సులు అక్కడి నుంచే పుట్టాయి; యజుర్వేదం కూడా అక్కడి నుంచే వచ్చింది. అక్కడి నుంచే గుర్రాలు, రెండు వరుసలు గల జంతువులు పుట్టాయి. ఆవులు, మేకలు, గొర్రెలు కూడా అక్కడి నుంచే ఉద్భవించాయి. పురుషుని విభజించినప్పుడు, ఎన్ని భాగాలుగా చేసారు? ఆయన నోరు ఏమయ్యింది, భుజాలు ఏమయ్యాయి, తొడలు, పాదాలు ఏమయ్యాయి? బ్రాహ్మణుడు ఆయన నోరునుండి, క్షత్రియుడు భుజాలనుండి, వైశ్యుడు తొడల నుండి, శూద్రుడు పాదాలనుండి పుట్టాడు. చంద్రుడు ఆయన మనసునుండి, సూర్యుడు కంటినుండి జన్మించారు. ఆయన నోరునుండి ఇంద్రుడు, అగ్ని పుట్టారు; శ్వాసనుండి వాయుదేవుడు జన్మించాడు. ఆయన నాభినుండి మధ్యలో ఖగోళం, తల నుండి ఆకాశం, పాదాలనుండి భూమి, చెవులనుండి దిక్కులు పుట్టాయి. ఇలా వారు లోకాల్ని సృష్టించారు. ఏడు కట్టెలు ఆయనను చుట్టుముట్టాయి, మూడు మూడు సార్లు ఏడడుగులు వేసారు; దేవతలు యజ్ఞం చేస్తూ పురుషుని పశువుగా కట్టారు. యజ్ఞంతో దేవతలు యజ్ఞం చేశారు; ఇవే మొదటి పవిత్ర కర్మలు. వారు ఆకాశశిఖరాలను పొందారు, అక్కడ పూర్వ సాధ్యులు, దేవతలు నివసిస్తారు. ఇప్పుడు అగ్నిదేవుని కథ. ఆయనను మేల్కొన్నవారు ప్రదీప్తి చేస్తారు. ఆయన ఇంట్లో వృద్ధుడైనా, కుటుంబాన్ని ప్రేరేపిస్తూ, తన గృహంలో వెలిగిపోతాడు. విశ్వపూజ్యుడు, హవికి యోగ్యుడు, అంతటా వ్యాపించి, స్నేహితుడిగా వెలిగే అగ్నిని అందరూ స్నేహంగా భావిస్తారు. అతను కనబడే తేజస్సుతో అలంకరించబడి, ప్రతి ఇంట్లో అతిథిగా ఉంటాడు. ప్రతి అడవిలో నిపుణుడైన శిల్పివలె స్థిరంగా ఉంటాడు. అతను ఎవరినీ నిర్లక్ష్యం చేయడు; ప్రతి జాతిలో, ప్రతి గోత్రంలో నివసిస్తాడు. ఓ అగ్నీ! నీవు జ్ఞానంతో జ్ఞానవంతుడవు, నైపుణ్యంతో నైపుణ్యవంతుడవు, దృష్టితో మునివాటివి, అన్నీ తెలిసినవాడు. నీవే ధనాధిపతి; నీవు భూమిని, ఆకాశాన్ని పుష్టిగా చేస్తావు. నీ జన్మను, యజ్ఞస్థానాన్ని, ఘృతపుష్కలమైన హవనస్థలాన్ని తెలిసినవారు అక్కడ కూర్చుంటారు. నీకు, ప్రకాశవంతులైన వారు, ఉదయపు కిరణాల్లా శుద్ధంగా వస్తారు. నీ తేజస్సు వర్షపు ధారల్లా, నీ జ్వాలలు ఉదయపు సంకేతల్లా. నీవు పంపబడినప్పుడు, వృక్షాల్ని, అడవుల్ని తాకినప్పుడు, ఆహారాన్ని నీ నోటిలోకి తీయగలవు. వృక్షాలు యజ్ఞబీజాన్ని మోసాయి; జలాలు, ఓ అగ్నీ, నిన్ను తమ కుమారుడిగా ఉత్పత్తి చేశాయి. అదే అగ్నిని చెట్లు, మొక్కలు గర్భవంతులై, ఎల్లప్పుడూ అన్ని చోట్ల ప్రసవిస్తుంటాయి. ఇలా, ఇంద్రుని మహిమ, విశ్వపురుషుని విస్తృతి, అగ్నిదేవుని వైభవం—all భూమిలో, ఆకాశంలో, మనలో ప్రతిఫలిస్తున్నాయి.