ఒకప్పుడు, దేవతలు ఆకాశంలో ఉన్నారు. వారు తమ శక్తులతో అగ్ని దేవుడిని సృష్టించారు, రెండు లోకాలకు అధిపతిగా, మూడు రూపాలతో ప్రపంచానికి వెలుగు పంచేలా చేశారు. అగ్ని అన్ని రూపాలైన ఔషధాలను పాకిస్తాడు. ఆ దేవతలు అగ్ని దేవుని సూర్య రూపమైన ఆదిత్యునిగా ఆకాశంలో స్థాపించగా, చలన శక్తులు వెలుగులోకి వచ్చాయి; అప్పుడు అన్ని లోకాలు స్పష్టంగా కనిపించాయి. దేవతలు అగ్ని దేవునిని అన్ని లోకాలకు, విశ్వానికి సంకేతంగా, తమ మహత్తుతో సృష్టించారు. ఆయన ఉదయాలను, ప్రకాశవంతమైన జలాలను విస్తరించి, తన జ్వాలతో చీకటిని తొలగిస్తాడు. యజ్ఞానికి అర్హులు, జ్ఞానులు, వైశ్వానర అగ్ని — మరణించని, ప్రాచీన తారను — ప్రదర్శించారు. ఆ తార, చలించుతూ, మహత్తుతో, రహస్యాల అధిక్షితుడిగా వెలుగు విరజిమ్మాడు. మేము వైశ్వానర అగ్ని — విశ్వవ్యాప్త, ప్రకాశవంతమైన, ముని స్వరూపుడైన అగ్ని దేవునికి స్తోత్రాలు పాడుతాము. ఆయన తన మహత్తుతో విశాలతను ఆవరించి, దేవతలకు మించిన దేవుడుగా నిలుస్తాడు. నేను రెండు ప్రవాహాలను — పితృదేశం, దేవతల దేశం, మరియు మానవుల ప్రవాహాన్ని — విన్నాను. ఇవి అన్నీ, తండ్రి తల్లి మధ్య ఉన్నదాన్ని, కలిపి కదులుతాయి. ఆ రెండు సమన్వయ మార్గాలు, చలించే అగ్ని దేవుని మోయుతూ, ఆయనను తల నుండి, మనస్సు ద్వారా ఆకారమిచ్చి, అన్ని లోకాలకు ఎదురుగా నిలిపాయి. ఆయన వేగంగా, ప్రకాశవంతంగా, ఇతరులు పంపని దూతగా నిలిచాడు. ఎక్కడ తక్కువ, ఎక్కువ మాట్లాడతారో, ఎవరు యజ్ఞాన్ని తెలుసుకుంటారో? సహచరులు ఒకే స్థానానికి చేరారు; వారు యజ్ఞాన్ని గుర్తించారు — దీనిని ఎవరు ప్రకటిస్తారు? ఎన్ని అగ్నులు, ఎన్ని సూర్యులు, ఎన్ని ఉదయాలు, ఎన్ని జలాలు ఉన్నాయో? నేను మీ పితృదేశాన్ని రహస్యంగా చెప్పడం లేదు; జ్ఞానులు, నేను మీకు ప్రశ్నిస్తున్నాను — ఎవరు? ఉదయాల పరిమితి వరకు, వాటి స్వరూపం కాదు, వేగంగా పక్షవంతుడైన మాతరిశ్వాన్ నివసిస్తాడు; అంతకాలం బ్రాహ్మణుడు, క్రింది పురోహితుడు, యజ్ఞస్థానాన్ని స్థాపిస్తాడు. ఇప్పుడు, ఇంద్రుని గురించి. మేము ఇంద్రుని — మానవుల్లో ఉత్తముడు, ఆకాశానికి, విశ్వానికి పరిమితులను దాటి, ప్రజలకు బలాన్ని నింపి, నదుల నుండి తన మహిమను విస్తరించినవాడిని — స్తుతించాలి. ఆయన సూర్యునిలా విశాల లోకాలను ఆవరిస్తాడు; రథకారుడిలా చక్రాలను తిప్పాడు; తన ప్రకాశంతో చీకటిని, దుఃఖాన్ని తొలగించాడు. మేము కొత్త స్తోత్రాలతో, భూమి-ఆకాశాల్లో, ఇంద్రుని కోసం కలిసిపాడాలి. ఆయన శిల్పకారుడిలా తరాల్ని తీర్చాడు; స్నేహాన్ని కోరుకున్నాడు, తన కోసం మాత్రమే కాదు. ఇంద్రుని కోసం, సముద్ర గర్భంలో నుంచి, అణచివేయని పాటలను పంపుతున్నాను; ఆయన తన శక్తులతో, అక్షం లాగా, భూమిని, ఆకాశాన్ని అన్ని చోట్ల స్థాపించాడు. ఆయన కోపం, చివరికి చేరి, అగ్నిలా భయంకరంగా, వేగంగా, కత్తిలా పదునుగా, శుద్ధంగా ఉంటుంది. సోమా అన్ని అరణ్యాలను దాటి, నదులు ఇంద్రుని మహత్తును కొలిచాయి. సోమా చేరని ఆకాశం, భూమి, ఎడారి, మధ్యలో, పర్వతాలు, నదులు లేవు; ఆయన కోపం రగిలినప్పుడు, ఆయన వింటాడు, దృఢమైనదాన్ని విరుస్తాడు. ఇంద్రుడు వృత్రుణ్ని అడవిలో శక్తిలా హతమాడాడు; కోటలను చెదరగొట్టాడు; నదులను తెరిచాడు; పర్వతాన్ని చీల్చాడు; తొమ్మిదవ పాత్రను విడుదల చేశాడు; తన జట్లతో గోవులను సృష్టించాడు. ఇంద్రుడు, తన శక్తితో, అడ్డంకులను గొడ్డలితో కీళ్లను విరుస్తున్నట్టు చెదరగొడతాడు; మిత్ర-వరుణ ధర్మాన్ని ఉల్లంఘించే ప్రజలు, మిత్రునికి హాని చేయరు. మిత్ర, ఆర్యమన్, గాయకులు, వరుణను హాని చేసే శత్రువులను, ఇంద్రుడు తన శక్తితో, బలవంతులను, దుర్దములను శిక్షిస్తాడు. ఇంద్రుడు ఆకాశానికి, భూమికి, జలాలకు, పర్వతాలకు, బలవంతులకు, జ్ఞానులకు, ఇంట్లో, సమూహంలో, యజ్ఞంలో అధిపతి. ఇంద్రుడు తూర్పు, శక్తివంతుల నుంచి, రోజులు, మధ్యలో, సముద్ర గర్భం, వాయు, ఆకాశపు సరిహద్దులు, నదులు, భూములు నుంచి విస్తరించాడు. ఇంద్రుని ఆయుధం, ఉదయపు దూతలా ప్రకాశిస్తుంది; అది ఎప్పటికీ విజయవంతంగా ఉండాలి. ఆయన ద్రోహులను, రాయి చీల్చినట్టు, ఆకాశం నుంచి దగ్దమైన ఆయుధాన్ని విసిరి హతమార్చు. నెలలు, ఔషధాలు, పర్వతాలు వరుసగా సాగుతాయి. భూమి-ఆకాశాలు ఇంద్రుని బలాన్ని సేవిస్తాయి; జలాలు నూతనాన్ని మద్దతిస్తాయి. ఇంద్రా, ఆ నిమిషం ఎప్పుడు వస్తుంది? ఈ దుష్టులను పతనమయ్యే సమయం ఎప్పుడు? పశువులు మేతకు వెళ్ళినట్టు, దుష్టులు భూమిపై చెదరిపోతారు. మనకు శత్రువులు, ఎక్కువగా చేరినవారు, వారు పూర్తిగా ఓడిపోవాలి, ఇంద్రా. అబద్ధపు స్నేహితులు, చీకటి, అంధత్వంతో, నిజమైన వెలుగుతో ఉన్నవారి చేత చుట్టబడాలి. నీ కోసం, ప్రజల యజ్ఞాలు, మునుల స్తుతులు నిన్ను ఆనందింపజేస్తాయి. వారు ఉత్సాహంగా పిలుస్తారు; నువ్వు ఇతరులను దాటి, మాకు దగ్గరగా రా. ఇంద్రా, నీ అనుగ్రహంలో ఉన్నవారిలో, మేము నీ కొత్త దయను తెలుసుకోవాలి. మేము నీ స్తోత్రాలు పాడుతూ, నీ సహాయ సంపదను తెలుసుకోవాలి; నీ స్నేహితులు, ఇంద్రా, నిన్ను తెలుసుకోవాలి. మనము, విరుడు, దాతగా ఉన్న ఇంద్రుని, ఈ పోటీలో, బలానికి, విజయానికి పిలుస్తాము. ఆయన, యుద్ధాల్లో, వేగంగా, మన పిలుపును వింటాడు; శత్రువులను హతమాడి, సంపదను అందిస్తాడు. ఇప్పుడు విశ్వపురుషుని కథ. విశ్వపురుషుడు వెయ్యి తలలు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి పాదాలు కలిగి ఉన్నాడు. భూమిని అన్ని వైపులా ఆవరించి, దానిని పది వేళ్ళ పొడవు మించి విస్తరించాడు. ఈ సంపూర్ణ విశ్వం అదే పురుషుడు — గతం, భవిష్యత్తు. ఆయన అమరత్వానికి అధిపతి; ఆహారంతో పెరుగుతాడు. ఇంత గొప్పతనం ఉన్నా, పురుషుడు దీనికంటే ఎక్కువ. అన్ని జీవులు ఆయనలో ఒక భాగం మాత్రమే; మూడు భాగాలు అమరత్వంగా ఆకాశంలో ఉన్నాయి. ఆ మూడు భాగాలు పైకి వెళ్లాయి; ఒక భాగం మళ్ళీ ఇక్కడ జన్మించింది. దానితో, అన్నివైపులా విస్తరించాడు — భక్షించేవి, భక్షించని వాటిలో. ఆయన నుండి విరాట్ జన్మించాడు; విరాట్ నుండి పురుషుడు. జన్మించినప్పుడు, భూమిని, ముందు, వెనుక విస్తరించాడు. దేవతలు పురుషుడిని ఆహుతిగా చేసి యజ్ఞం చేశారు; వసంతం నెయ్యి, గ్రీష్మం ఇంధనం, శరదృతువు హవిగా చేశారు. ఆ యజ్ఞాన్ని, ఆ పురుషుని, మొదట జన్మించినవాడిని, పవిత్ర గడ్డపై అభిషేకించారు. దానితో, దేవతలు, సాధ్యులు, ప్రాచీన ఋషులు యజ్ఞం చేశారు. ఆ యజ్ఞం నుంచి, పూర్తిగా సమర్పించినదానిలో, నెయ్యి, పెరుగు కలిపి సేకరించారు. ఆయన గాలి, అడవి, గ్రామ జంతువులను సృష్టించాడు. ఆ యజ్ఞం నుంచి, పూర్తిగా సమర్పించినదానిలో, ఋగ్వేద, సామవేద స్తోత్రాలు జన్మించాయి. ఛందస్సులు, యజుర్వేదం కూడా దానినుంచి వచ్చాయి. దానినుంచి గుర్రాలు, రెండు వరుస పళ్ళు ఉన్న జంతువులు, గోవులు, మేకలు, గొర్రెలు జన్మించాయి. పురుషుని విభజించినప్పుడు, ఎంత భాగాలుగా ఏర్పాటుచేశారు? ఆయన ముఖం ఏమిటి, చేతులు ఏమిటి, తొడలు ఏమిటి, పాదాలు ఏమిటి? బ్రాహ్మణుడు ఆయన ముఖంగా, క్షత్రియుడు చేతుల నుంచి, వైశ్యుడు తొడల నుంచి, శూద్రుడు పాదాల నుంచి జన్మించారు. ఇలా, దేవతల మహత్తు, అగ్ని, ఇంద్ర, విశ్వపురుషుని ద్వారా విశ్వం ఆవిర్భవించింది; యజ్ఞం, ధర్మం, జీవరాశి, వర్ణవ్యవస్థ, అన్నీ ఈ దివ్య కథలో కలిసాయి.