ఒకసారి, యజ్ఞశాలలో, ఋషులు అగ్నిదేవుని అనేక రూపాలలో దర్శించారు. జాతవేదసైన అగ్ని, నీళ్లలోనూ, ఔషధాలలోనూ ప్రవేశించినదాన్ని వారు చూశారు. అద్భుత తేజస్సుతో యమధర్మరాజు, అగ్నిని పది దిక్కుల అంతటా వెలిగిపోతూ గుర్తించారు. ఒక సందర్భంలో, వరుణుని భయంతో, పూజార్య పదవిని అగ్ని వదిలేశాడు. దేవతలు కూడా అక్కడ అతనిని కలిపుకోలేదు. తన రూపాలు అనేక ప్రదేశాల్లో స్థాపితమైనా, అగ్ని ఈ కార్యసిద్ధాంతాన్ని పూర్తిగా గ్రహించలేకపోయాడు. అప్పుడే మను, యజ్ఞాన్ని కోరుతూ, అగ్నిని చీకటి నుండి ధర్మ మార్గంలో నడిపించమని ప్రార్థించాడు. దేవతలకు మార్గాలు సులభంగా చేయమని, మృదువైన మనస్సుతో హవిస్సులను అందించమని కోరాడు. అగ్నికి ముందుగా ఉన్న సోదరులు కూడా ఇదే మార్గాన్ని అనుసరించారు. వారు రథికుల్లా మార్గాన్ని వెంబడించారు. అందుకే, వరుణుని భయంతో, అగ్ని గెలిచినవారిలో అత్యంత వేగవంతుడు కాకపోయినా, దూరంగా వెళ్లిపోయాడు. యజ్ఞంలో అగ్నికి అమరత్వాన్ని, చిరంజీవితాన్ని కోరుతూ, అతను అన్ని యజ్ఞాల్లో దేవతలకు హవిస్సును సురక్షితంగా చేర్చాలని ప్రార్థించారు. ప్రారంభ, సమాప్త హవిస్సులతో కూడిన బలమైన భాగాలను అగ్ని ప్రసాదించాలని, ఆ హవిస్సుల్లో నెయ్యి, నీటి సారం, ఔషధ సారం ఉండాలని కోరారు. అగ్ని దీర్ఘాయువు పొందాలని, దేవతలు అతనికి ఆశీర్వదించాలని ప్రార్థించారు. యజ్ఞంలోని అన్ని హవిస్సులు అగ్నికి అంకితమవాలని, నాలుగు దిక్కులూ అతనికి వందనం చేయాలని కోరారు. అప్పుడు హోతృవర్గంలో కూర్చున్న యజ్ఞికుడు, ‘‘దేవతలారా, మీరు నాకు యోగ్యమైన భాగాన్ని తెలియజేయండి. మీరు అనుగ్రహించిన మార్గంలో మీకు హవిస్సును చేర్చేందుకు నాకు ఉపదేశం ఇవ్వండి’’ అని ప్రార్థించాడు. హోతృవర్గంలో కూర్చుని, యజ్ఞాన్ని నిర్వహించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు. దేవతలు, మరుత్గణులు అతనికి సహాయంగా నిలిచారు. ప్రతి రోజూ, అశ్వినీదేవతలకు యజ్ఞికుడు హవిస్సును సమర్పించాడు. ఈ హోతాను, ఎవరు అయినా, యముని వద్దకు తీసుకువెళ్లతారు; దేవతలకు ఇష్టమైనదాన్ని అతను మనసులో ఆలోచిస్తాడు. దేవతలు నిర్ణయించిన ప్రకారం, ప్రతి రోజు, ప్రతి నెల, హోతా పునర్జన్మ పొందుతాడు. అగ్ని, హవిస్సును మోసే వాడిగా దేవతల చేత స్థాపించబడ్డాడు. అతను అలసిపోకుండా, ఎన్నో కష్టాలను ఎదుర్కొంటూ, అయిదు, మూడు, ఏడు తంతువులతో యజ్ఞాన్ని క్రమబద్ధీకరిస్తాడు. ‘‘దేవతలారా, నేను మీకోసం అమరత్వాన్ని, వీరత్వాన్ని సంపాదించాలి. మీరు విజయాన్ని సాధించేందుకు, ఇంద్రుని వజ్రాయుధాన్ని మీ చేతుల్లో ఉంచాలి. మూడు లక్షల మూడువేల ముప్పది తొమ్మిది దేవతలు అగ్నిని పూజించి, నెయ్యి చల్లి, దర్బలు పరచి, హోతగా కూర్చోబెట్టారు.’’ ‘‘మనసులో ఆశించిన అగ్ని, యజ్ఞపండితుడు, ఇప్పుడు వచ్చాడు. అతను సమీపంలో ఉన్నాడు, దూరంగా లేడు. అతను దేవతల కృపను ప్రసాదించుగాక. హోతా తన స్థానాన్ని అధిష్టించాలి. సిద్ధంగా ఉన్న హవిస్సులను ప్రకటించాలి. దేవతలను ఘనంగా పూజించాలి; clarified butterతో, దేవతలారా, మేము మిమ్మల్ని స్తుతించేందుకు వచ్చాము.’’ ‘‘దేవతలారా, ఈ రోజు మీరు మా ఆహ్వానాన్ని విజయవంతం చేశారు. యజ్ఞంలో దాగి ఉన్న హోతా భాషను మేము కనుగొన్నాము. అతను ప్రాణాన్ని మోసుకొచ్చాడు, సుగంధాలతో ముస్తాబయ్యాడు. ఈ రోజు మా యజ్ఞం శుభకరం అయింది.’’ ‘‘ఈ రోజు నేను మొదటి మాట పలుకుతాను. ఆ మాటతోనే దేవతలు అసురులను జయించారు. బలవంతులైన ఐదు జాతులు నా హవిస్సును అంగీకరించుగాక. గోవులలో జన్మించినవారు, పూజ్యులు ఐనవారు నా హవిస్సును అంగీకరించాలి. భూమి భౌతిక క్షతిని, మధ్యలోని లోకం, ఆకాశం పై భయాన్ని మన నుండి దూరం చేయాలి.’’ ‘‘ఆకాశ తేజాన్ని అనుసరించి తంతువులను నేయండి. ధ్యానంతో ఏర్పడిన ప్రకాశ మార్గాలను కాపాడండి. నీళ్లారా, తంతువును తెంచకుండా నేయండి, మమ్మల్ని రక్షించండి. మనువుపైలా, దైవ వంశాన్ని సృష్టించండి.’’ ‘‘సోమ రసంతో నిండినవారూ, యజ్ఞరథాన్ని విడిపెట్టండి, పట్టు తీయండి, లాగుతున్న పట్టాలను సాఫీగా చేయండి. ఎనిమిది చక్రాల రథాన్ని చుట్టూ తిప్పండి. దాని ద్వారా దేవతలు తమ ప్రియమైనవారిని దగ్గరికి తెచ్చుకున్నారు.’’ ‘‘శిలా రథం ముందుకు కదులుతోంది. మిత్రులారా, కలిసిపోండి, లేచి, దాటి వెళ్లండి. సహాయపడనివారిని ఇక్కడే వదిలేసి, శుభకరమైనవారితో కలిసి మరింత గొప్ప విజయాల వైపు సాగుదాం.’’ ‘‘త్వష్ట, కళలలో నిపుణుడు, లోతైన జ్ఞానాన్ని తెలిసినవాడు, దేవతలకు పానపాత్రలను మోస్తున్నాడు. అతను ఉక్కు కట్టెను పదును పెట్టాడు. ఆ కట్టెతో బ్రహ్మణస్పతి అవరోధాలను తొలగించాడు.’’ ‘‘ధనుర్విద్యలో నిపుణులు కలసి, అమరత్వాన్ని సృష్టించిన కట్టెలతో పని చేశారు. రహస్యమైన అడుగులను తెలుసుకుని, దేవతలు మరణ రహితత్వాన్ని పొందేలా చేశాడు.’’ ‘‘వారు దూడను ఆవు గర్భంలో పెట్టారు. సూక్ష్మమైన మనస్సుతో, వాక్కుతో చేశారు. అల్లుడైన గాయకుడు, అన్ని శుభకార్యాలకు సమీపించాడు, విజయాన్ని సాధించేందుకు కృషి చేశాడు.’’ ఇంద్రుని మహిమను వర్ణిస్తూ, ‘‘మఘవన్, నీ కీర్తి అపారమైనది. భూమి, ఆకాశం వణికిపోయినప్పుడు, నిన్ను పిలిచాయి. నువ్వు దేవతలను ముందుండి నడిపించావు. దాసుని బలాన్ని అధిగమించావు. ఆ సంతానాన్ని రక్షించావు’’ అని కీర్తించారు. ‘‘ఇంద్రా, నువ్వు శరీరంలోను, బలంలోను పెరిగినప్పుడు చేసిన కార్యాలు అపూర్వమైనవి. ఇవి మాయలు కావు. నేటి శత్రువు గతంలోని వాడిలా లేడు. నీ మహిమకు అవధి ఎవరికీ తెలియదు. మన పూర్వికులెవరైనా నీ పరిమితిని చేరారా? తల్లి, తండ్రిని నీ శరీరంలోనే సృష్టించావు.’’ ‘‘నీ ప్రభుత్వానికి నాలుగు పేర్లు మహిషిలో దొరుకుతాయి. మఘవన్, నీవు చేసిన కార్యాలను నీవే తెలుసు. దృశ్యమైన, అదృశ్యమైన ధనాన్ని నీవు కాపాడుతున్నావు. నా ఆకాంక్షను దాటి పోవద్దు. నీవే జ్ఞాని, నీవే ఇంద్రుడు, దాత.’’ ‘‘వెలుగులో వెలుగు నింపినవాడు, తేనెతో మాధుర్యాన్ని సృష్టించినవాడు నీవే. నీకు నా ప్రియమైన స్తుతిని, పవిత్రమైన గానాన్ని అర్పిస్తున్నాను.’’ ‘‘దూరంగా ఉన్న ఆ రహస్య నామంతో, భయపడినవారు నిన్ను శక్తికి పిలిచారు. భూమిని, ఆకాశాన్ని నువ్వు బలంతో నిలబెట్టావు. నీ సహోదరుని సంతానానికి నీవు కాంతి ప్రసాదించావు.’’ ‘‘ఆ రహస్య నామం గొప్పది. నీవు గతాన్ని, భవిష్యత్తును సృష్టించావు. అతని నుండి పుట్టిన పురాతన కాంతిలో, ఐదుగురు ప్రియమైనవారు కలిసిపోయారు.’’ ‘‘భూమిని, ఆకాశాన్ని, మధ్యలోని లోకాన్ని నీవు నింపావు. ఐదు దేవతలు, ఏడేసి రూపాలతో, ముప్పది నాలుగు రూపాలలో, నీవు విశాలంగా దర్శించావు, నీ స్వ కాంతితో ప్రకాశించావు.’’ ‘‘మొదట నీవు వెలిగిపోతూ, మొదటి కాంతులను సృష్టించావు. పోషితుడైనవాడు నీ ద్వారా పోషించబడుతున్నాడు. నీ బంధుత్వం పరమ స్థాయికి తక్కువైనా, నీ మహిమ అనన్యమైనది.’’ ‘‘పెరుగుతున్న చంద్రుడు, చాలామందిలో నివసిస్తూ, యువకుడిగా ఉండి, తెల్లని తలతో మేల్కొంటాడు. దివ్య కవి మహిమను చూడండి—నిన్న మరణించినవాడు, ఈ రోజు పునర్జన్మ పొందాడు.’’ ‘‘బలవంతుడైన, అరుణవర్ణుడైన, గరుత్మంతుడైన వాడు నిజాన్ని మాత్రమే తెలుసు. అతని ధనం గొప్పది. అతను విజేత, దాత.’’ ‘‘వజ్రాయుధంతో, వృత్రుని సంహరించేందుకు, మానవీయ శక్తులను ప్రసాదించాడు. ఆ దేవతలు, చేసిన కార్యం ద్వారా పుట్టారు, కర్మ ఫలితంగా వెలిశారు.’’ ‘‘యజ్ఞంలో ఐక్యతతో, సర్వశక్తిమంతుడైన, దుష్ట సంహారకుడైన, సర్వచేతనుడైన, పాలకుడైన వాడు సోమను సేవించి, పరమ లోకంలో ఎదిగి, శత్రువులను తరిమికొట్టాడు, జయించాడు.’’ ‘‘ఇది నీది, అది నీది, మూడవ కాంతితో ఐక్యం కలిగించు. సమాహారంలో, మీ శరీరాలు ఆనందించాలి. దేవతలకు ప్రియమైనవారు, పరమ జన్మస్థానంలో నివసించండి.’’ ‘‘మీ బలవంతమైన రూపం, శక్తిని ప్రసాదిస్తూ, మాకు ఆనందాన్ని, రక్షణను ఇవ్వాలి. నీవు నీ స్వ కాంతిని సృష్టించు. అది ఆకాశంలోని వెలుగులా పరమాధారంగా ఉండాలి, దేవతలారా!’’ ఇలా ఋషులు, యజ్ఞంలో అగ్ని, ఇంద్ర, ఇతర దేవతలను ఘనంగా స్తుతిస్తూ, వారి కృపకు, రక్షణకు ప్రార్థనలు చేశారు. యజ్ఞంలో, ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానంలో, ఐక్యత, ధర్మం, అమరత్వం, విజయాల వైపు సాగారు.