ఒక పవిత్ర సమయములో, ఋషులు తమ హృదయాలను విశ్వదేవతలకు అర్పిస్తూ, సోమరసాన్ని పిండి, మహాశక్తి అయిన సోముని మహిమను గర్వంగా వర్ణించారు. ఆ సోమరసం వారి వాణిని ఉద్భవింపజేసింది, వారి ఆలోచనలకు ఉత్తేజాన్ని ఇచ్చింది. ఆ జ్ఞానవంతుడు, సర్వవిద్యాసంపన్నుడు, ఎవరికీ దాగి ఉండని విశ్వాన్ని కొలిచినవాడు. భూమిని విశాలంగా, ఆకాశాన్ని ఎత్తుగా చేసినవాడు కూడా ఇతడే. మూడు ప్రవాహమయ నదుల్లో పోషక తత్వాన్ని నింపిన సోముడు, మధ్యలోని విశాల అంతరిక్షాన్ని నిలబెట్టాడు. ఆద్భుత దృష్టి కలిగిన అతను, ప్రభాతకాలంలో, ప్రకాశవంతమైన స్థానంలో ఉన్నాడు. తన మహాశక్తితో ఆకాశాన్ని నిలిపాడు, మరుత్గణాలతో కూడిన వృషభుడై వెలిగాడు. అప్పుడు ఋషులు ఇంద్రుని ప్రార్థిస్తూ, ‘‘ఓ వృత్రాసుర సంహారక ఇంద్రా! ధైర్యవంతుడా! మధ్యాహ్న కాలంలో పిండిన సోమరసం తాగి, బలవంతుడవై, మాకు సంపదను ప్రసాదించు’’ అని కోరారు. ‘‘ఇంద్రా! మా పూర్వీకులను ఎలా కాపాడితివో, మాకూ దయచూపు. మమ్మల్ని సంపదపరమైన దాటి పక్కదారి తీసుకెళ్ళు. మంచి నాయకుడవై, మాకు మెలకువ చూపించు.’’ అని ప్రార్థించారు. ‘‘నీ జ్ఞానంతో మమ్మల్ని విశాలమైన స్థలానికి, భయంలేని, శుభమైన వెలుగుకు నడిపించు. నీ పురాతన బలమైన భుజాలలో మేము ఆశ్రయాన్ని పొందాలి’’ అని కోరారు. ‘‘మమ్మల్ని ఉత్తమ రథంలో, వేగవంతమైన, వంద బహుమతులు, గుఱ్ఱాలు కలిగిన రథంలో కూర్చోబెట్టు. మాకు అపారమైన ధనాన్ని ప్రసాదించు. శత్రువులు మమ్మల్ని మించకుండా చూడు, ఓ దాతా!’’ అని ప్రార్థించారు. ‘‘ఇంద్రా! మాపై దయచూపి, దీర్ఘాయువు ప్రసాదించు. నా ప్రార్థనలకు ఉత్తేజాన్ని ఇవ్వు. నేను నీకు చెప్పేది గ్రహించు, దేవతల కోపానికి లోనుకాకుండా రక్షించు’’ అని ప్రార్థించారు. ప్రతి యాగంలో, ప్రతి ఆహుతిలో, రక్షకుడైన, సులభంగా పిలవదగిన శక్రుడైన ఇంద్రుని పిలిచారు. మఘవాన్ ఇంద్రుడు మాకు శుభం కలిగించుగాక అని కోరారు. ‘‘అన్ని తెలిసిన, రక్షణలో ప్రావీణ్యమున్న, దాతృత్వంతో నిండిన ఇంద్రుడు మాకు సహాయం చేసి, ద్వేషాన్ని తొలగించుగాక, భయరహితతను ప్రసాదించుగాక. మేము వీరత్వానికి అధిపతులమగునుగాక’’ అని వందనం చేశారు. ‘‘ఆ పూజ్యుని అనుగ్రహంలో మేము సంతోషంగా ఉండాలి. ఇంద్రుడు, దూరాన ఉన్నా, మాలో ద్వేషాన్ని తొలగించుగాక’’ అని కోరారు. ‘‘నీకు, ఇంద్రా, నదులు, స్తోత్రాలు, గీతాలు, ప్రార్థనలు, ఆహుతులు అందుతాయి. పిండి వేయడంలో లభించే అపార సంపదలవలె, వజ్రధరా! నీవు అన్నీ జలధారలను సమకూర్చు’’. ‘‘ఎవరు నీకు స్తుతి చేయగలరు? ఎవరు నిన్ను తృప్తిపరచగలరు? నీవు, మహా సంహారకుడవై, ముందుకు సాగినప్పుడు ఎవరు నిన్ను ఆరాధించగలరు? నీవు నీ శక్తులతో వరుసగా దెబ్బలు కొడుతూ, పూర్వాన్ని తరువాతగా మారుస్తావు’’. ‘‘బలవంతుడవైన నీవు, భయానకుడవై, ఇతరులను మించిపోయి, నీ స్వశక్తితో నడిపించబడుతున్నావు. రాజువై, ఇంద్రా! పురుషులలో అభివృద్ధి చెందినవారిని, క్షీణించినవారిని రెండింటినీ ప్రోత్సహిస్తావు’’. ‘‘ఇంద్రుడు పాత మిత్రత్వాలను వదిలి, కొత్తవాటిని అన్వేషిస్తూ, అనుభవం లేని వాటిని వెనక్కి వదిలి, అనేక సంవత్సరాలు దాటి ముందుకు సాగుతాడు’’. ‘‘ప్రతి రూపానికి తాను ప్రతిరూపం అయ్యాడు. ప్రతి దృష్టికీ తాను తానైన రూపాన్ని ధరించాడు. అనేక రూపాలతో, తన శక్తులతో సంచరిస్తాడు. వందల కొద్ది గుఱ్ఱాలను జోడించుకున్నాడు’’. ‘‘తన నీల గుఱ్ఱాలను రథానికి జతచేసి, ఇక్కడ తేజస్సుతో మెరిసిపోతాడు, ఓ త్వష్టా! శత్రువుల పక్షాన్ని ఎవరూ నిరంతరం ఎదుర్కొనగలరా?’’ అని ప్రశ్నించారు. ‘‘మేము పశువుల పొలానికి వచ్చాము, ఓ దేవతలారా! భూమి విశాలంగా, విస్తృతంగా మారింది. బ్రహస్పతే! బహుమతులపై దృష్టిపెట్టు; గాయకుడికి మార్గాన్ని చూపు, ఓ జ్ఞానవంతుడా ఇంద్రా!’’ ‘‘ప్రతి రోజూ, ఇంట్లో పుట్టిన నల్లవాళ్లు, ఒకరినొకరు పోలి, నశించిపోయారు. వృషభుడు వస్నయ అనే దాసుని, వర్చి, శంబరను గోడలలో హతమార్చాడు. ఇంద్రుడు ప్రస్తోకుడికి పది రథాలు, పది గుఱ్ఱాలు, పది బహుమతులు ఇచ్చాడు. దివోదాస, అతిథిగ్వల నుండి శంబరుని ధనాన్ని పొందాడు. నేను దివోదాసుని నుండి పది గుఱ్ఱాలు, పది రథాలు, పది వస్త్రాలు, అపారమైన ఆహారం, పది బంగారు ముద్దలు పొందాను.’’ ‘‘ఆథర్వణుడు పది కుర్చీలతో కూడిన పది రథాలు, వంద గోవులను పొందాడు. అశ్వథుడు పాయువుకు ఇచ్చాడు. సారంజయుడు భారద్వాజులకు మహాసంపదను ప్రసాదించాడు.’’ ‘‘అరఱె! ఓ వనదేవా! నీవు బలవంతుడవై, మిత్రుడవై, మాకు విజయ మార్గాన్ని చూపించు. గోవులతో బంధించబడి, విజయాన్ని సాధించు. నీ నిలువడితో మాకు జయం కలుగజేయు.’’ ‘‘ఆకాశం, భూమి, వృక్షాల నుండి సమకూర్చబడిన బలాన్ని, జలశక్తిని, గోవులతో కూడిన శక్తిని, ఇంద్రుని వజ్రాయుధాన్ని, రథాన్ని ఆహుతిగా సమర్పించండి.’’ ‘‘ఇంద్రుని వజ్రాయుధం మరుత్ గణాలకు ముఖభాగం, మిత్రునికి గర్భం, వరుణునికి నాభి. ఈ ఆహుతిని స్వీకరించి, ఓ దేవా! మా కోసం రథాన్ని తీసుకో.’’ ‘‘నీ శ్వాసను భూమి, ఆకాశంపై ప్రసరించు. నీ ఉనికిని ప్రపంచమంతటా ప్రకటించు. డప్పు, ఇంద్రునితో కలిసి, దేవతలతో కలిసి, శత్రువులను దూరంగా తరిమివేయు, ఇంకా దూరంగా నెట్టి వేయు.’’ ‘‘ఓ డప్పూ! బలంతో, శక్తితో మోగు. పిడుగులవలె గర్జిస్తూ, కష్టాలను తొలగించు. దురదృష్టాన్ని పారద్రోసించు, నీవు ఇంద్రుని ముష్టివి—దుష్టులపై పడిపో.’’ ‘‘ఎదుగు, డప్పూ! ఈ అపశకూనాలను పక్కన పెట్టు. విజయ సంకేతాలతో మోగు. మా రథసారథులు, గాలివలె వేగంగా గుఱ్ఱాలతో కలిసి నడవాలి. ఇంద్రా! మా యోధులు విజయం సాధించాలి.’’ పిమ్మట, ఋషులు అగ్నిదేవునికి యజ్ఞం చేస్తూ, ‘‘యజ్ఞం మీద యజ్ఞం, గీతం మీద గీతంతో, కౌశలం కోసం అగ్నిని వందిస్తున్నాము. అమరుడైన, జాతవేదసైన మా మిత్రుడిని, మిత్రునిలా స్తుతిస్తున్నాము. శక్తిపుత్రుడైన అగ్నిని సేవించాలి. యుద్ధాల్లో రక్షకుడవై, అభివృద్ధికర్తవై, మా శరీరాల కాపాడువాడవై ఉండాలి’’ అని ప్రార్థించారు. ‘‘ఓ అగ్నీ! నీవు మహాబలశాలి, నశించని, మహోన్నతుడవు. నీ జ్వాలతో ప్రకాశిస్తావు. నీ అఖండ కాంతితో వెలిగిపోతావు. నీ మంచి వరాలతో మెరిసిపో.’’ ‘‘నీవు మహాదేవతలను ఆరాధించి, జ్ఞానంతో, శక్తితో యజ్ఞకార్యాలు నడిపిస్తావు. వారికి మమ్మల్ని దగ్గర చేయు, మాకు బలాన్ని, సంపదను ప్రసాదించు.’’ ‘‘జలాలు, రాళ్లు, అడవులు ఈ అమృత గర్భితుడైన అగ్నిని పోషిస్తాయి. బలంగా వెలిగించబడిన అగ్ని, ఈ భూమిపై మనుషులలో జన్మిస్తాడు.’’ ‘‘ఆకాశాన్ని, భూమిని తన కాంతితో నింపుతాడు. పొగతో ఆకాశంలో సంచరిస్తాడు. తన తరంగాలతో చీకటిని చీల్చి చూస్తాడు. నలుపు మధ్యలో పసుపు వృషభుడిగా వెలుగుతాడు.’’ ‘‘నీ మహా జ్వాలలతో, నీ ప్రకాశవంతమైన కాంతితో మాకు దీవెన ఇవ్వు, ఓ అగ్నీ! భారద్వాజుడు వెలిగించిన ఈ చిన్నవాడా! మాకు కాంతిని ప్రసాదించు, వెలిగిపో.’’ ‘‘నీవు ప్రతి ఇంటికి అధిపతి, ప్రజలందరిలోనూ. నీవు మమ్మల్ని వంద కష్టాల నుండి కాపాడు, వంద శీతాకాలాలు ప్రసాదించు.’’ ‘‘విచిత్ర సహాయంతో, నీవు ధనాన్ని ప్రసాదించేవాడవు. ఈ సంపదకు నీవే రథసారథివి. మమ్మల్ని అపార సంపదకు, సురక్షిత స్థలానికి నడిపించు.’’ ‘‘మా పిల్లలను, వంశాన్ని నీవు నిర్దోషంగా, నిత్యంగా రక్షించు. దేవతల కోపాన్ని, పాపుల దోషాలను మాపైకి రానీయకు, ఓ అగ్నీ!’’ ‘‘మిత్రులారా! పుష్కలంగా పాలిచ్చే ఆవును దగ్గరికి తీసుకురండి. కొత్త గీతంతో ఆమెను స్తుతించండి. ఆమెను బంధించవద్దు, విడుదల చేయండి’’ అని ఋషులు ప్రార్థిస్తూ, యజ్ఞాన్ని ముగించారు. ఇలా, సోముని మహిమ, ఇంద్రుని శౌర్యం, అగ్నిదేవుని కాంతి, ఋషుల ప్రార్థనలతో ఈ ఋగ్వేద మంత్రాలు ఒక పవిత్ర కథనంగా ప్రవహించాయి.