అగ్నిదేవుని మహిమను, ఆయన లీలలను, ఋగ్వేద మంత్రాల ప్రకారం మనం ఒక ప్రవాహంగా అనుసరించుకుంటూ సాగుదాం. అగ్నిదేవుడు తన ప్రకాశంతో భూమిని, పురాతన ప్రపంచాలను విస్తరించాడు. ఆయన బలమైన, పదునైన ఆయుధంతో శత్రువులను ఓడించాడు, భయాలను తొలగించాడు. ఆయన అద్భుతాలు చేసే వాడుగా, మనకు అద్భుతమైన భాగ్యాన్ని, మహత్తరమైన పరాక్రమాన్ని, కీర్తిని ప్రసాదిస్తాడు. వీరులతో కూడిన గొప్ప సంపదను, ప్రజాస్వామ్యాన్ని మనకు ఇవ్వాలని ప్రార్థన జరిగింది. అగ్ని స్వయంగా ఆకాశానికి తల, భూమికి అపరాజితునిగా నిలిచాడు. ఆయన సర్వజ్ఞుడు, సత్యంలో జన్మించినవాడు. ప్రజలకు అతిథిగా, ఋషిగా, రాజుగా దేవతలు ఆయనను సమీపించుకున్నారు. ఆయనే యజ్ఞాల నాభి, ధన సంపదకు కేంద్రం. దేవతలు అగ్ని వైశ్వానరుని యజ్ఞచారి, యజ్ఞ సంకేతంగా సృష్టించారు. అగ్నిదేవుని నుండి ప్రేరణ పొందినవారు, శక్తివంతులు, శత్రువులను జయించేవారు జన్మిస్తారు. వైశ్వానరుడు, మనలో కోరికల సంపదను, రాజ్యాన్ని ప్రసాదించు అని మనం కోరుతాం. ఆయన అమరుడు, దేవతలందరూ ఆయన జన్మించినప్పుడు, శిశువుగా ఆయనకు దగ్గరయ్యారు. తండ్రి తల్లుల నుండి వెలిసినప్పుడు, ఆయన తన శక్తితో అమరత్వాన్ని పొందాడు. అగ్నిదేవుని ధర్మాలను ఎవరూ అధిగమించలేరు. ఆయన తల్లిదండ్రుల మార్గాలలో, అగ్నిస్థానాలలో సంకేతాన్ని కనుగొన్నాడు. వైశ్వానరుని దృష్టి పరిమాణంతో, ఆకాశ శిఖరాలు అమర సంకేతంతో గుర్తించబడ్డాయి. ఆయన తలపై, ఏడు నదుల్లాగా, అన్ని లోకాలు విస్తరించాయి. వైశ్వానరుడు, మేధావి, అన్ని దిక్కులను, ప్రకాశవంతమైన లోకాలను కొలిచాడు. ఆయన అన్ని లోకాలను విస్తరించాడు, అమరత్వాన్ని కాపాడే రక్షకుడిగా నిలిచాడు. ఇప్పుడు, ఆ చిత్తివంటి ఎరుపు అగ్నిదేవుని శక్తిని, సమస్త జన్మలను తెలిసినవాడిని, సభల్లో ప్రశంసిస్తాను. వైశ్వానరుని కోసం నా పరిశుద్ధమైన, కొత్త ఆలోచన సోమరసంలా స్వచ్ఛంగా ప్రవహిస్తుంది. అగ్నిదేవుడు పరమాకాశంలో జన్మించి, వ్రతాలను కాపాడాడు. వైశ్వానరుడు, మేధావి, మధ్యలోని ప్రాంతాన్ని కొలిచి, తన మహిమతో శిఖరాన్ని తాకాడు. మిత్రుడు, అద్భుతవాడు, ఆకాశ భూములను వేరు చేశాడు; లోపల తన ప్రకాశంతో వెలుగును ప్రసరించాడు. వైశ్వానరుడు చర్మాలను మడతపెట్టి, సమస్త శక్తిని స్వీకరించాడు. నీటిపై, శక్తివంతులు ప్రజల రాజును పట్టుకుని, స్తోత్రధారుడి దగ్గర నిలిచారు. దూత మాతరిశ్వాన్, వైశ్వానరుడైన అగ్నిని దూరం నుంచి వివస్వత్కు తీసుకువచ్చాడు. ప్రతి యుగంలోనూ, అగ్నిదేవా, నిన్ను స్తుతించే వారికి సంపదను, కీర్తిని ప్రసాదించు. కల్మషరహితుడవై, రాజుగా, శత్రువులను తిమ్మిరి తొలగించు. మనకు శక్తిని, అపరిమిత సామర్థ్యాన్ని ప్రసాదించు. నీ సహాయంతో, అగ్ని, వైశ్వానరుడా, మనం వేల రకాల బహుమతులను గెలుచుకుందాం. నీ నిర్దోష రక్షకులతో, మూడుసార్లు అర్పణ జరిగే యజ్ఞస్థలంలో, మన సంపదను కాపాడు. శత్రువుల నుంచి మనలను రక్షించు, వారి బలాన్ని పారద్రోలించు, వైశ్వానరుడా, నీవు వారిని మించినవాడవు. పగటి, రాత్రి, నలుపు, తెలుపు తమ మార్గాల్లో తిరుగుతుంటే, వైశ్వానరుడైన అగ్ని రాజుగా జన్మించి, తన వెలుగుతో చీకటిని అధిగమించాడు. యజ్ఞసూత్రం, నేయడం, నిపుణులు ఏం నేస్తున్నారో నాకు తెలియదు. ఎవరి కుమారుడు ఈ మాటలు మాట్లాడుతున్నాడు? ఎవరు పైకి, ఎవరు కిందికి మాట్లాడుతున్నారు? కానీ ఆయన, అమరత్వ సంరక్షకుడు, ఈ సూత్రాన్ని, నేయడాన్ని, మాటలను సరిగ్గా తెలుసు. ఎవరు దీనిని గ్రహిస్తారో, వారు భిన్నంగా దర్శించగలుగుతారు. ఈ అగ్నిదేవుడు మొదటి హోతా, మానవుల్లో అమరజ్యోతి చూసేవాడు. తన శరీరంతో పెరిగే అమరుడు. వెలుగు చూపేందుకు స్థిరంగా స్థాపించబడ్డాడు. మనస్సు వేగంగా లోపల పరిగెత్తుతుంది. దేవతలందరూ ఒకే సంకల్పంతో, ఒకే దిశగా ముందుకు సాగుతారు. నా చెవులు విస్తరించాయి, కళ్లతో చూస్తున్నాను; ఈ వెలుగు నా హృదయంలో స్థాపించబడింది. నా మనస్సు విస్తృతంగా సంచరిస్తుంది—ఏమని చెప్పాలి, ఏమి ఆలోచించాలి? దేవతలందరూ, చీకటిలో నిలబడి, భయంతో అగ్నిని నమస్కరించారు. వైశ్వానరుడైన అమరుడు, మమ్మల్ని రక్షించు. యజ్ఞంలో, ఆహుతిలో, ఆహ్లాదకరమైన, స్వర్గీయమైన, సత్కీర్తిగల అగ్నిని ఆహ్వానించండి. ఆయన జాతవేదసు, కర్మలను సరిగ్గా నిర్వహించేవాడు. అగ్నిదేవుడు, ప్రజలచే నిప్పులతో ప్రేరేపించబడి, ప్రధాన హోతాగా ప్రశంసించబడతాడు. స్తోత్రాలు ఆయనవైపు ప్రవహిస్తాయి, నెయ్యిలా స్వచ్ఛంగా. అగ్నికి స్తోత్రాలు సమర్పించేవాడు, ప్రజల్లో కీర్తిని పొందుతాడు. ఉజ్వలమైన సహాయాలతో, ప్రకాశవంతమైన తేజంతో, ధనసంపదను పొందుతాడు. అగ్నిదేవుడు జన్మించినప్పుడు, విశాలమైన ప్రాంతాలను తన తేజంతో నింపాడు. చీకటి మార్గంలో, దూరంగా ఉన్నవాడు, తన జ్వాలతో దర్శించబడ్డాడు. ఇప్పుడు, అగ్నిదేవా, మనకు అద్భుతమైన సంపదను, సహాయాలను ప్రసాదించు. దాతలకు ధనాన్ని ప్రసాదించు. బహుమతులతో, కీర్తితో, వీరత్వంతో ఇతరులను మించినవారు ప్రజల్లో ఉండాలని కోరుతాం. మనకు మంగళకరమైన యజ్ఞాన్ని స్థాపించు, బహుళవిధమైన ధనాన్ని అందించు. భరద్వాజులలో నీవు స్తుతిని స్థాపించావు, సంపదను పొందడంలో సహాయపడ్డావు. ద్వేషాలను పారద్రోలించు, మన క్షేమాన్ని పెంచు. మనం వందలవేళ్ల వీరత్వంతో ఆనందించాలి. అగ్నిదేవుని హోతారుగా ఆరాధించండి. మరుత్దేవతల ఆహ్వానం నెరవేరాలని ప్రార్థించండి. మిత్రుడు, వరుణుడు, అశ్వినులు, ద్యావాపృథివీలు మన సమర్పణను అంగీకరించాలి. అగ్నిదేవా, నీవు హోతారుగా, ప్రజలలో అత్యంత ప్రీతికరుడవు. నీ ప్రకాశవంతమైన నాలుకతో, స్వరూపంతో యజ్ఞాన్ని నిర్వహించు. ప్రేరణతో కూడిన ప్రార్థన నిన్ను కోరుతుంది, అగ్నిదేవా. గాయకుడు దేవతలను స్తుతించాలనుకుంటూ నిన్ను యజ్ఞానికి పిలుస్తాడు. అంగిరసులలో అత్యంత ఉత్తముడవు నీవు. మేధావి, మధుర స్వరంతో ఆహుతి సమర్పణను ప్రకటిస్తాడు. ప్రపంచాన్ని ఆవహించిన ప్రకాశవంతుడు, అగ్నిదేవుడు తన తేజంతో వెలిగాడు. ఆయన యజ్ఞాన్ని ఆకాశభూముల్లో నిర్వహించు. ప్రజలు దీర్ఘాయుష్కుల కోసం, భక్తితో ఆహుతి సమర్పించేటప్పుడు, ఐదు జాతులు నిన్ను ఆశ్రయిస్తాయి. నాకు నమస్కారంతో, అగ్నికి దర్భను పరచి, నెయ్యితో త్రవ్విన కశాయాన్ని, స్తుతిని సమర్పిస్తాను. అప్పుడు, భూమిపై నివాసం స్థాపించబడుతుంది; యజ్ఞం సూర్యునిపై కంటిపడినట్లుగా స్థిరంగా ఉంటుంది. ప్రాచీన హోతారుగా, దేవతలతో, అగ్నులతో నీవు ప్రేరేపించబడిన అగ్నిదేవా, మమ్మల్ని కరుణించు. బలపుత్రుడవు, మాకు ధనాన్ని ప్రసాదించు. పాపాల సముద్రాన్ని దాటి పోవడానికి మనకు సహాయపడు. ఇంట్లో, మధ్యలో, యజ్ఞస్థలంలో హోతారుగా, అగ్నిదేవా, నీవు యజ్ఞానికి భూమి, ఆకాశాన్ని ప్రేరేపించు. ఈ బలపుత్రుడు, సత్యనిష్ఠుడైనవాడు, సూర్యునిలా జ్వాలతో దూరం నుంచి వ్యాపించాడు. దేవతలందరూ నివసించే అగ్నిదేవా, నీవు రాజుగా, పరమేశ్వరునిగా, మూడు స్థానాలలో సూర్యుని కాంతిలా విస్తరించి, మనుషుల సమర్పణలను అంగీకరిస్తావు. అతడే అత్యంత శక్తివంతుడు, అరణ్యాన్ని జయించే శక్తివంతుడు. శ్రమించని ప్రేరణతో మార్గంలో ప్రకాశిస్తాడు. మోసములేని వాడిగా, వేగంగా గ్రహిస్తాడు; అమరుడు, చెడికి లోనుకాడు, ఔషధాలలో ఉన్నాడు. కాబట్టి, అగ్నిదేవా, మన ప్రజల కోసం, ఇతరులతో కలిపి కాకుండా, ఇంట్లో నిన్ను స్తుతిస్తాం. శత్రువులను జయించి, నీ సంకల్పంతో విజయం సాధించు. తండ్రిలా, నీ జ్వాలలతో యజ్ఞాన్ని ఆవిష్కరించు. ఇలా అగ్నిదేవుని మహిమలు, ఆయన యజ్ఞంలో పాత్ర, ఆయన ప్రసాదించే సంపద, రక్షణ, కీర్తి, దేవతలందరి ఆశ్రయం, ప్రజల భక్తి—ఇవన్నీ ఈ మంత్రాలలో ప్రవహించాయి.