ఓ మిత్రులారా, శ్రద్ధగా వినండి. నేను మీకు దేవతల మహిమను, వారి కార్యాలను, ఋగ్వేద మంత్రాల ప్రకారం కథగా చెబుతాను. ఒకసారి, ఆకాశమూ భూమి సమక్షంలో సత్యాన్ని సమర్పిస్తూ, వారి శ్రేయస్సుకోసం నేను ప్రణామాలు సమర్పించాను. ఆ దేవతలు తమ ఎర్రటి గుర్రాలతో విరాజిల్లుతూ, విశాలమైన ఆకాశాన్ని తాము సృష్టించిన ప్రకాశంతో నింపారు. వారి మహత్యంతో భూమి కూడా భయంతో కంపించిపోయింది; అది పూర్తిగా నిండిన పడవ మాదిరిగా ఊగిపోయింది. వీరు దూరాన్ని చూడగలవారు, సంకేతాలను గుర్తించగలవారు; మహాసభల్లో పురుషులు వీరితో పోటీపడతారు. వారు ఆవుల కీర్తికి తగిన గొప్ప కొమ్ములవంటివారు; ఆకాశంలో సూర్యుని కన్నులా ప్రకాశిస్తారు. మెరుపులతో అలరారు, వేగవంతమైన గుర్రాల్లా, అందంగా, కీర్తికోసం నిలుస్తారు. ప్రజలు వీరి మహిమను చూస్తారు. ‘‘మరుత్దేవతల్లో ఎవరు అత్యంత మహాశక్తివంతులు? ఎవరి శౌర్యం అత్యద్భుతం?’’ అని ప్రశ్నించబడుతుంది. వారు భూమిని గడ్డి తంతువులా కంపింపజేస్తూ, శుభాన్ని ప్రసాదించడానికి ముందుకు సాగుతారు. వారు ఎర్రటి గుర్రాల్లా, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న యోధుల్లా, బలంగా కూడబడి, వర్షాలతో సూర్యుని కాంతిని మరుగునపరుస్తారు. వీరందరిలో ఎవ్వరూ పెద్దవారు, చిన్నవారు లేరు; ఎప్పుడూ ఉత్సాహంగా, మధ్యలో ఎవ్వరూ లేరు; తమ మహిమతో విస్తరించారు. వారు ప్రస్నిదేవి సంతానంగా పుట్టినవారు – స్వర్గపుత్రులు, మా వద్దకు రండి అని పిలిచారు. వారు పక్షుల గుంపుల్లా శక్తితో గగనతలాన్ని దాటి, ఆకాశశిఖరాలను దాటి, తమ గుర్రాలు మార్గాన్ని తెలుసుకుంటూ, పర్వతాలను, ఆకాశాన్ని కంపింపజేశారు. ‘‘ఆకాశమూ, అదితి మాకు రక్షణను ప్రసాదించుగాక, ప్రకాశవంతమైన ఉదయాలు కలిసిపనిచేయుగాక,’’ అని ప్రార్థించారు. మరుత్లు, రుద్రుని గాయకులు, స్వర్గపాత్రను తెరిచారు. ఇప్పుడు, నేను అగ్నిని, దయామయుడైన దేవుడిని, మన కార్యాలను గమనించేవాడిగా, కీర్తిస్తూ ప్రార్థించాను. యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న రథాల్లా మరుత్ల స్తోత్రాన్ని బలపరిచాను. మరుత్లు, రుద్రులు, అలంకరించబడిన రథాలలో నిలిచినప్పుడు, అటవీలు కూడా వారి శక్తికి భయపడతాయి; భూమి, పర్వతాలు కంపిస్తాయి. పెద్ద పర్వతం కూడా వారి ధ్వనికి భయపడుతుంది; ఆకాశశిఖరాలు కంపిస్తాయి. మరుత్లు కత్తులతో ఆడుకుంటూ, నదిలా కలిసిపోతారు. వారు బంగారంతో అలంకరించబడి, తమ శక్తిని ధరించి, రథాలపై మహిమతో గొప్ప కార్యాలను సాధించారు. వీరందరూ అన్నదమ్ములే; పెద్దవారు, చిన్నవారు లేరు. వారి తండ్రి రుద్రుడు, తల్లి ప్రస్ని, మరుత్లకు మంగళాన్ని ప్రసాదిస్తారు. మరుత్లకున్నది పై, మధ్య, క్రింద అన్నదానంతా దేవలోకంలో ఉన్నది. ఆ మహిమను, అగ్నివద్దా, రుద్రునివద్దా, మేము హవిస్సుతో తెలుసుకోవాలని కోరారు. అగ్ని, మరుత్లు, రథాలతో పరమాకాశం నుండి వచ్చి, సౌభాగ్యాన్ని ప్రసాదించాలని ప్రార్థించారు. అగ్ని, మరుత్లతో కలిసి, సోమాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, తమ అమృత జ్వాలలతో, పరమాకాశానికి సంకేతమిచ్చుకుంటూ, యజ్ఞస్థలానికి వచ్చారు. ‘‘మీరు అందరిలో ఉత్తములు ఎవరు? దూర దేశాల నుంచి ఎవరు వచ్చారు?’’ అని ప్రశ్నించబడింది. ‘‘మీ గుర్రాలు ఎక్కడ? బగ్గాలు ఎక్కడ? మీరు ఎలా వచ్చారు? మీ వెనుక ఎవరు కూర్చున్నారు?’’ అని అడిగారు. వారి వెనుక గొడ్డు ఉంటుంది, వారి తొడలు విస్తరించి ఉంటాయి; వారు పితృవులు తన కుమారుల కోసం చేస్తారు. ‘‘ఓ వీరులారా! యువకులారా! అగ్నిచేత ప్రేరేపింపబడి ముందుకు సాగండి,’’ అని ఆశీర్వదించారు. ‘‘సనత్సాశ్వుని సంపదను, పశువులను, శతగుణ ఫలితాన్ని మాకు ప్రసాదించండి,’’ అని ప్రార్థించారు. ‘‘ఓ స్త్రీ! నాస్తికుల వద్ద కాకుండా, భక్తుడైనవాడిని ఆశ్రయిస్తే, నీవు పురుషుని కన్నా మిన్నవవుతావు,’’ అని చెప్పారు. ఆ స్త్రీ, మాయగాడిని, తృష్ణతో ఉన్నవాడిని, కోరికతో ఉన్నవాడిని గుర్తిస్తుంది; ఆమె తన మనస్సును దైవంపై స్థిరపరుస్తుంది. ‘‘అభిష్టుతుడైనవాడు ‘నేను పురుషున్నని’ చెప్పుకుంటాడు, కాని అతడు పణి, శత్రువు, ఎప్పుడూ అదే స్థితిలో ఉంటాడు,’’ అని పేర్కొన్నారు. యువతి, ఉత్సాహంతో ఉన్నవారు తనను చేరలేదు; మార్గం శ్యావాకు మారింది, ఎర్రవారు ప్రసిద్ధ ఋషిని, పూజితుణ్ణి ఎన్నుకున్నారు. ‘‘నాకు వంద ఆవులు ఇచ్చినవాడు, పది రెట్లు ఇచ్చినవాడిలా, తన మహిమచేత సాగరాన్ని దాటి వెళ్లినవాడిలా ఉన్నాడు,’’ అని కీర్తించారు. ఆమెను వేగంగా తీసుకెళ్లినవారు, మధురపానాన్ని ఆస్వాదించినవారు, ఇక్కడే కీర్తిని పొందారు. ఆ దేవతల రథాలపై ఆకాశమూ భూమి బంగారం వలె ప్రకాశించాయి. మరుత్ల బలగం యువకుల్లా, రథాలతో, అపరాజేయంగా, ప్రకాశవంతంగా, ఎవ్వరూ ఎదుర్కోలేని విధంగా ఉంది. వారి ప్రేరితులు ఎక్కడ ఆనందిస్తారో ఎవరు నిజంగా తెలుసుకోగలరు? వారు సత్యస్వరూపులు, కల్మషరహితులు. వారు మానవులను సక్రమంగా నడిపిస్తారు, బలిప్రదానాల్లో పిలుపును వింటారు. ‘‘ఓ శత్రునాశకులారా! మాకు మంగళకరమైన సంపద ప్రసాదించండి, మా ముందు ప్రకాశించండి,’’ అని ప్రార్థించారు. ‘‘ఓ దేవతా! నా స్తుతిని రథసారధిలా దార్భ్యుడికి తీసుకెళ్ళు; ఓ అదితి! సోమస్రవంతి, రథపందెంలో నాతో మాట్లాడు; నా కోరిక నన్ను విడిచి పోదు,’’ అని కోరారు. ‘‘ఇక్కడ రథసారధి, దానశీలుడు, పచ్చిక పొలాల్లో, పర్వతాలలో ఆశ్రయంగా నివసిస్తున్నాడు,’’ అని వివరించారు. ‘‘సత్యం వలన సత్యం మరుగున పడింది; అక్కడే సూర్యుని గుర్రాలు విడుదలయ్యే స్థలం; అక్కడ పదివందల మంది నిలబడ్డారు; నేను ఆ దేవతలలో అత్యంత మహిమాన్వితుని చూశాను,’’ అని చెప్పారు. ‘‘ఓ మిత్రా, వరుణా! ఇదే మీ మహిమ; నిలబడినవారు దానిని పగలు వెలికి తీశారు; మీరు మీ ప్రవాహంలోని ఆవులను పెంచుతారు, మీకు ఒక అక్షం తిరుగుతుంది,’’ అని వివరించారు. ‘‘మీరు మహిమచేత భూమిని, ఆకాశాన్ని నిలబెట్టారు; వృక్షాలను పెంచుతారు, ఆవులను పెంచుతారు, వర్షాన్ని కురిపిస్తారు, దీర్ఘాయువు ప్రసాదిస్తారు,’’ అని మిత్రా, వరుణలను ప్రశంసించారు. ‘‘మీ బలమైన, వేగవంతమైన గుర్రాలు మీకు రథాన్ని దగ్గరగా తీసుకురావాలి; మీ కోసం నెయ్యి ప్రవాహాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయి; ఆకాశం నుంచి నదులు మీవైపు ప్రవహించాలి,’’ అని ప్రార్థించారు. ‘‘ప్రసిద్ధమైన, అపరాజితమైన జ్ఞానాన్ని అనుసరించి, యజ్ఞాసనంలా రక్షించబడి, నైపుణ్యంతో, మిత్రా-వరుణులతో పాటు, లోతుల్లో నివసిస్తున్నారు,’’ అని ముగించారు. ఇలా ఋషులు దేవతల మహిమను, వారి కార్యాలను, వారి అనుగ్రహాన్ని, భక్తితో వర్ణించారు.