ఒక పవిత్ర యజ్ఞస్ధలంలో, ఋషులు తమ హృదయపూర్వక ప్రార్థనలతో రిభువులు అనే దేవతలను ఆహ్వానించారు. ‘‘ఓ రిభువులారా! దేవతల మార్గాల్లో, మా యజ్ఞానికి విచ్చేయండి. మీరు ప్రజలలో ఆరాధనను స్థాపించి, అగ్నుల కాంతివంతమైన దినాల్లో ఆనందించేవారు’’ అని వారు ప్రార్థించారు. ఆ రోజు సమర్పించిన నైవేద్యాలు, ఘృతంతో పవిత్రీకరించబడి, రిభువుల మనస్సును హర్షపరచాలని, సోమరసం ఉప్పొంగుతూ, వారి శక్తి, నైపుణ్యాలకు ఆనందాన్ని కలిగించాలని కోరారు. ‘‘మేము మీకు త్రివిధంగా స్తోత్రాలు సమర్పించాము. పరమార్థంగా, అన్ని మానవ సముదాయాల్లో, ఆకాశంలోని మహాదేవులతో కలిసి, మేము మీకు సోమార్పణ చేస్తున్నాము’’ అని వారు చెప్పారు. రిభువుల గుర్రాలు బలవంతమైనవి, వారి రథాలు ప్రకాశవంతమైనవి, వారు యువకుల్లా అందంగా అలంకరించబడ్డవారు. వీరు విజయవంతులు, ఇంద్రుని సంతానము, మహోన్నత ఉల్లాసాన్ని అనుసరిస్తారు. రిభు, రిభుక్షణ్, వజా—ఈ ముగ్గురినీ, అతి శక్తివంతమైన ధనానికి, ఇంద్రుని అనుగ్రహంతో, సహాయశీలి అశ్వినులతో కలిసి పిలిచారు. ‘‘మీరు కరుణించినవారికి, ఓ రిభువులారా, ఓ ఇంద్రా! ఆ మనిషి తన బుద్ధితో విజేతవాడవుతాడు, జ్ఞానాన్ని సంపాదిస్తాడు, రథసారధిగా ఎదుగుతాడు’’ అని వారు వర్ణించారు. ‘‘మా ఆరాధనకు మార్గాన్ని తెరవండి. అన్ని దిశల నుంచి అభీష్ట సంపదలు మమ్మల్ని చేరాలని, మాకు ప్రసాదించండి’’ అని ప్రార్థించారు. ‘‘ఓ రిభువులారా, ఓ ఇంద్రా, ఓ నాసత్యలారా! ప్రజలకు, గుణగణాలకూ ప్రసిద్ధమైన, గుర్రాలతో నిండిన సంపదను మాకు ప్రసాదించండి’’ అని వారు కోరారు. పురాతనకాలంలో, మీరు పూరువులకు ఇచ్చిన వరాల గురించి ఋషులు స్మరించారు. ‘‘నితోష నివాసంలో, ఓ సదస్యూ! మీరు పూరువులకు సస్యశ్యామలమైన భూములను, విస్తృతమైన భూభాగాలను, శత్రువులపై ఘోరమైన విజయాన్ని ప్రసాదించారు’’ అని వారు వర్ణించారు. మీరు దధిక్రాను, వేగవంతుడైన, జయప్రదుడైన గుర్రాన్ని అందించారు. అతడు ప్రజలకు ఐశ్వర్యాన్ని తెచ్చాడు. అతడు బాజపక్షిలా నేరుగా పరుగెడతాడు, నీటితో స్నానంచేసిన గుర్రంలా మెరుస్తాడు, రాజులా మహిమాన్వితుడు, వీరుడిలా ధైర్యవంతుడు. పూరువులు ఆనందంతో అతడిని స్తుతిస్తారు. అతడిని అందరూ కోరుకుంటారు. అతడు గాలి వేగంతో రథాన్ని నడిపిస్తాడు. యుద్ధంలో, ఆవుల మధ్య అతడు ముందుకు సాగుతాడు. గోసంరక్షణలో, సభల్లో వివేచనతో, శత్రువును చుట్టుముట్టి, కష్టాలను అధిగమిస్తాడు. ప్రజలు, ‘‘పితకు తన కుమారుడిలా, వస్త్రంలా, పోటీల్లో అతడిని పిలుస్తారు. అతడు పక్షిలా తక్కువగా వంగిపోతాడు, అతని కీర్తి ప్రకాశిస్తుంది, అతడు పశువులను ముందుండి నడిపిస్తాడు’’ అని అన్నారు. యుద్ధంలో అతడు ముందుగా సాగిపోతాడు, రథాల మధ్య వెలుగుతాడు. కీర్తికి పుష్పహారాన్ని తయారుచేస్తాడు, దుమ్ము రేపుతూ, ప్రకాశంతో మెరిసిపోతాడు. అతని గుర్రం బలవంతుడూ, ధర్మపరుడూ, శరీరంతో సేవ చేయడంలో ఉత్సాహంగా ఉంటాడు. అతని కనుబొమ్మల నుంచి దుమ్ము పడి ప్రకాశిస్తుంది. అతని గర్జన ఆకాశపు మెరుపుల్లా శత్రువులకు భయాన్ని కలిగిస్తుంది. వెయ్యిపాళ్లతో దాడి చేసినప్పుడు, అతడు భయంకరుడవుతాడు, దుష్టులకు భయానకుడవుతాడు. ప్రజలు అతని వేగాన్ని, నాయకులు అతని మహాశక్తిని స్తుతిస్తారు. ‘‘దధిక్రా వెయ్యిపాళ్లతో పరిగెత్తాడు’’ అని సభల్లో చెప్పుకుంటారు. దధిక్రా తన శక్తితో అయిదు ప్రజల మీదుగా సూర్యునిలా వెలుగుతాడు. వేలాది, వందలాది శక్తులు కలిగిన గుర్రం, మా వచనాలను మధురతతో నింపాలని ప్రార్థించారు. ‘‘ఇప్పుడు వేగవంతుడైన దధిక్రాను స్తుతిద్దాం. భూమి, ఆకాశం నుంచి అతనికి గౌరవం తెలపుదాం. ఉదయించే ఉదయాలు నన్ను మేల్కొలిపి, అన్ని కష్టాలనుంచి దాటించాలి’’ అని వారు కోరారు. ‘‘దధిక్రా మహిమను, జ్ఞానాన్ని, శక్తిని, కాంతిని స్తుతిద్దాం. మిత్ర, వరుణులు పూరువులకు వెలుగుతో కూడిన రక్షకుడిగా అతడిని ఇచ్చారు’’ అని వారు చెప్పారు. దధిక్రాను అగ్ని ప్రదీపన సమయంలో, ఉదయకాలంలో, ఎవరు సృష్టించారో, ఆ ఆది దేవతలు—అదితి, మిత్ర, వరుణులు అతడిని పాపరహితుడిగా చేయాలని ప్రార్థించారు. దధిక్రాకు పోషణ, మహిమ, మారు తుల మంచి పేరు, మరియు శ్రేయస్సు కోసం వరుణ, మిత్ర, అగ్ని, వజ్రాయుధుడు ఇంద్రుని కరుణను కోరారు. ఇరు పక్షాలు యజ్ఞానికి సమీపించేవేళ, ఇంద్రుని పిలుస్తారు. మిత్ర, వరుణులు దధిక్రా అనే గుర్రాన్ని మానవులకు, మాకు ఇచ్చారు. ‘‘విజయశీలి దధిక్రాను మేము పరిమళభరితుడిగా చేశాము. అతని నోరు మధురంగా ఉండాలని, అతడు మమ్మల్ని దీర్ఘాయువుతో దాటించాలని కోరుతున్నాము’’ అని వారు ప్రార్థించారు. మళ్ళీ, ‘‘దధిక్రాను గౌరవిద్దాం. ఉదయించే ఉదయాలు నన్ను మేల్కొలిపి, నీళ్లు, అగ్ని, ఉదయాలు, సూర్యుడు, బృహస్పతి, అంగిరసులు, విజేత మాకు బలాన్ని ప్రసాదించాలి’’ అని ప్రార్థించారు. ‘‘దధిక్రా బలవంతుడు, గోసంపాదనలో నిష్ణాతుడు, కీర్తిగలవాడు, వేగవంతుడు, శక్తివంతుడు, అతడు పోషణ, వెలుగును ప్రసాదిస్తాడు. అతడు పరుగు తీయగానే, అతని మార్గంలో గాలి కూడా ఆకు కదిలించదు. పక్షిలా ఆకాశంలోంచి దిగుతూ, అతడు ప్రాంగణాన్ని చుట్టుముట్టుతాడు’’ అని వారు వర్ణించారు. ఆ గుర్రం ఉత్సాహంతో, ఉల్లాసంతో, మెడకు కట్టినదాన్ని లాగుతూ, భుజాలపై పట్టుతో బిగించబడి, తన సంకల్పంతో మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ, అతని పక్షాలు కంపించుతూ, జుట్టు ఊగుతూ ముందుకు సాగుతాడు. ‘‘హంస స్వచ్ఛతలో నివసిస్తుంది, ప్రకాశవంతుడు మధ్యలో, యజ్ఞవేదిక వద్ద పురోహితుడు, ఇంటిలో అతిథి. అతడు మానవుల మధ్య ఉత్తమ స్థానంలో, నిజాయితీలో, ఆకాశంలో, నీటిలో, గోమాంసంలో, సత్యంలో, శిలలో జన్మించాడు—అతడే సత్యస్వరూపి’’ అని వారు కీర్తించారు. ఇప్పుడు, ఇంద్రుడు, వరుణుడు వంటి మహాశక్తులను ఋషులు స్మరించుకున్నారు. ‘‘మరణధర్ములలో ఎవరు మీకు స్తోత్రాలు, నైవేద్యాలతో అమరపురోహితుల్లా ప్రీతిపడతారో, వారికి మీరు అనుగ్రహిస్తారు. మా ప్రేరణతో, ఎవరు మీ హృదయాలను భక్తితో తాకుతారో, వారికి మీరు కరుణ చూపండి’’ అని ప్రార్థించారు. ‘‘మీ స్నేహాన్ని కోరుతూ, భక్తితో ప్రవర్తించే వారు, యుద్ధంలో శత్రువులను జయిస్తారు. మీ సహాయంతో వారు కీర్తిశాలి అవుతారు’’ అని వారు చెప్పారు. ‘‘మిమ్మల్ని స్తుతించే వారికి మీరు పూర్వంలా ధనాన్ని ప్రసాదించండి. మిత్రులు స్నేహార్థం సోమపానంతో ఆనందించే వేళ, మీ దయను ప్రసాదించండి’’ అని కోరారు. ‘‘ఓ ఇంద్రా, వరుణా! మీ వజ్రాయుధాన్ని ఈ యుద్ధంలో ఉంచండి. చెడ్డ మనస్కులైన, నక్కలవంటి శత్రువులపై మీ శక్తిని విడిపించండి’’ అని వారు ప్రార్థించారు. ‘‘మీరు మా ప్రార్థనకు నాయకులుగా ఉండండి. ఎద్దు ఆవుకు ముందుగా నడిచినట్లుగా, మీరు ముందుండండి. మా పోషకురాలు ఆవు, తన కూనికి వందల జలధారలతో పాలిచ్చినట్లు, మాకు సంపదను ప్రసాదించాలి’’ అని కోరారు. ‘‘యక్కడ కుమారులు అభివృద్ధి చెందుతారో, సంతానాభివృద్ధి జరుగుతుందో, సూర్యుడు ప్రకాశిస్తాడో, మానవులు పరాక్రమంలో ఉన్నారో, అక్కడ మీరు మమ్మల్ని రక్షించండి’’ అని ప్రార్థించారు. ‘‘పురాతన సహాయానికి, బహుమతికి, మేము మీ శరణు పోతున్నాము. మిత్రత్వానికి, ప్రీతికి మిమ్మల్ని ఎంచుకున్నాము. పిత లాగా సంతోషాన్ని ప్రసాదించండి’’ అని వారు కోరారు. ‘‘మీ సహాయాన్ని కోరే మా సంకల్పాలు, విజేతలుగా, తప్పు దారి పట్టకుండా, మీ వద్దకు చేరాయి. అవి అందానికి ఆవులను చేరినట్లు, సోమాన్ని చేరాయి. నా స్తోత్రాలు, సంకల్పాలు ఇంద్ర, వరుణుల వద్దకు చేరాయి’’ అని వారు చెప్పారు. ‘‘నా సంకల్పాలు, ధనాన్ని కోరుతూ, ఇంద్ర, వరుణుల వద్దకు చేరాయి. అవి దాతల ఇంటికి అతిథుల్లా, కీర్తిని కోరే రథాల్లా చేరాయి’’ అని వారు తెలిపారు. ‘‘గుర్రం, రథం, సంపూర్ణ పోషణ, నిలకడయైన సంపద స్వభావంతో, మేము అధిపతులమవ్వాలి. వీటిని ప్రసాదించే వారు, కొత్త రక్షణలతో, తమ సంపదతో మమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ అనుసరించాలి’’ అని వారు ఆశించారు. ‘‘ఓ ఇంద్రా, వరుణా! మీ గొప్ప రక్షణలతో మమ్మల్ని ఆశీర్వదించండి. సమరంలో బలగాలు ఆనందపడే వేళ, మేము మీ అనుగ్రహాన్ని పొందే వారమవ్వాలి’’ అని ఋషులు తమ ప్రార్థనను ముగించారు.