ఒకసారి, దేవతల మహా ఐక్యాధిపత్యం గురించి ఋషులు గంభీరంగా మనకు వివరిస్తారు. రెండు దారుల మధ్య ఒకటి దాగి ఉంటే, మరొకటి వెలుగులో కనిపించేలా, ఆ అద్భుతశక్తి తన పాదాన్ని మధ్యలో పెట్టినట్టు, మన ముందున్న సత్యమార్గం నేరుగా ఉన్నా, కొందరు దారి తప్పిపోతారు. అయినా, దేవతల యుక్తి, ఏకత్వాధిపత్యం, సర్వదా అప్రతిహతంగా నిలుస్తుంది. ఆదిశక్తి గోవుల రూపంలో మనకు సదా పుష్కలమైన, అలసిపోని, ఎప్పటికీ తగ్గని పాలు ప్రసాదిస్తుంది. అవి ఎప్పటికీ కొత్తగా, యవనంగా మారుతూ ఉంటాయి. ఇదే దేవతల ఏకాధిపత్య మహిమ. ఎప్పుడు గూడా, గడ్డపై ఎద్దు గర్జిస్తే, తన వంశాన్ని వేరే మందలో పెడతాడు. అతడే రాత్రుల అధిపతి, ధనదాత, రాజు. ఇదీ దేవతల ఏకాధిపత్యం. ఇప్పుడు మనం వీరత్వాన్ని, ప్రజల అశ్వసంపదను, దేవతలకు తెలిసిన జ్ఞానాన్ని ప్రకటిద్దాం. పదహారు జువ్వలు, ఐదు ఐదు చొప్పున, ఆ రథాన్ని లాగుతూ, దేవతల ఏకాధిపత్యాన్ని వెల్లడిస్తాయి. త్వష్టా, సవితా వంటి అనేకరూపాల దేవత, సకల ప్రాణులను పోషించి, అనేక విధాలుగా సృష్టించాడు. ఈ లోకమంతా ఆయనదే. ఇదే దేవతల ఏకాధిపత్యం. భూమి విశాలంగా, సమంగా, సక్రమంగా స్థాపించబడింది; ఆకాశమూ విస్తారంగా ఉంది. ఇవన్నీ ఆయన ధనంతో నిలిచాయి. ధనార్జనకు తపించే వీరుడు వినిపిస్తాడు. ఇదీ దేవతల ఏకాధిపత్యం. ఈ భూమి మనకు ఆదరణగా, అందరికి మిత్రుడైన రాజుగా నిలుస్తుంది. వీరులు ముందుభాగంలో ఆశ్రయంగా కూర్చునట్లు, ఇదీ దేవతల ఏకాధిపత్యం. ఇంద్రా! మొక్కలు, జలాలు, భూమి నీకోసం ధనాన్ని మోస్తున్నాయి. నీ దయతో మేము నీ మిత్రులమై, నీ వరాలను పంచుకుందాం. ఇదే దేవతల ఏకాధిపత్యం. దేవతల ప్రథమ, స్థిరమైన విధులను మేధావులు, చతురులు ఎవరూ తగ్గించలేరు. ఈ రెండు లోకాలు, వాటి సరిహద్దులతో, పర్వతాలు—all—స్థిరంగా నిలిచివున్నాయి. ఆరు మోసేవారు, ఒకరు ఒంటరిగా, పరమ ఋతాన్ని నిలబెట్టి, ఆవులు దగ్గరకి వస్తున్నాయి. ముగ్గురు మహానుభావులు పైకి నిలిచి, ఇద్దరు రహస్యంగా దాగి ఉంటారు; ఒకరు ప్రత్యక్షంగా కనిపిస్తాడు. మూడు జననాలు కలిగిన ఎద్దు, అనేక రూపాలతో, మూడు స్వభావాలతో, సంతానంలో ధన్యుడు. మూడు ముఖాలతో, బలవంతుడై పాలిస్తాడు; అతడే శాశ్వత గర్భధారి. ఈ మార్గాలను తెలుసుకోమని, నేను ఆదిత్యుల అందమైన నామాన్ని పిలుస్తున్నాను. దివ్య జలాలు కూడా ఆయనలో ఆనందిస్తాయి; వేర్వేరు ప్రవహిస్తూ, ఆయనను చుట్టుముట్టుతాయి. మూడు వాసస్థలాలు, మూడు నదులు, మూడు మేధావులు, మూడు తల్లులు—వీరు సభలో అధిపతులు. ధర్మమయమైన ముగ్గురు కన్యలు, ఆకాశంలో ముగ్గురు, సభను పాలిస్తున్నారు. సవితా! మూడు సార్లు ఆకాశం నుండి మాకు ఆశీర్వాదాలు ప్రసాదించు; ప్రతి రోజూ మాకు మూడింతల వెలుతురు దయచేయు. భగ, రక్షకుడా, ధీషణా! మాకు మూడింతల ధనాన్ని ప్రసాదించు. మూడుసార్లు ఆకాశం నుండి, సవితా తన బలంతో, మిత్ర, వరుణులు తమ చక్కని చేతులతో మమ్మల్ని ఆశీర్వదిస్తారు. నీ ఉత్సాహానికి జలాలు, రెండు లోకాలు ధనాన్ని వెతుకుతాయి. మూడు అత్యున్నత ప్రకాశించే లోకాలు, ముగ్గురు వీరులు పరమాధిపతిని పాలిస్తున్నారు. ధర్మపరులై, బలవంతులై, జయించలేనివారు. మూడుసార్లు ఆకాశం నుండి దేవతలు సభలో హాజరవుతారు. మేధావులు, లోతైన దృష్టితో, సంచరిస్తున్న ఆవును గుర్తించారు. ఒక్కసారిగా ఆమె పుష్కల పాలిస్తుంది; ఇంద్రుడు, అగ్ని, మిగతా సాధకులు ఆమె నుండి దాన్ని పొందారు. ఇంద్రుడు, పూషణ్ ఇద్దరూ గొప్పవారు, మంచి చేతులతో, ఆవును పీల్చారు. అందరు దేవతలు ఆమెకు పోటీగా ఉన్నప్పుడు, వసువులు! మేము మీ అనుగ్రహాన్ని ఇక్కడ పొందగలమా? ఎద్దు భార్యలు అతని శక్తిని కోరుతూ, గర్భాన్ని గౌరవిస్తూ, తెలుసుకుంటారు. ఆవులు తమ పిల్లలను కోరి, అద్భుతరూపాలతో సంచరిస్తుంటాయి. రెండు లోకాలకూ నేను వచనం పలుకుతున్నాను; యజ్ఞశిలను యోజించి, మేధతో. మీరు అనేక వరాలయు, మను కోసం వెలిగే, ఆరాధించదగినవారు. అగ్ని! నీ నాలుక మధురంగా, మేధావిగా దేవతల్లో ప్రసిద్ధి చెందింది. దానితో, ఆరాధించదగిన వారందరినీ సహాయార్థం తీసుకురా; వారు మధురమైన హవిని పుచ్చుకోనివ్వు. అగ్ని! నీ ప్రవాహాలు పర్వత ప్రవాహాలవంటివి, పోషణను అందిస్తాయి. జాతవేదా! మనకు నీ అనుగ్రహం, విశ్వమంగళం ప్రసాదించు. పురాతన ఆకాంక్ష గోవు పాలు ఇస్తుంది; లోపల కుమారుడు ధర్మమార్గంలో నడుస్తాడు. ఆమె ప్రకాశాన్ని వెలిగించే దేవునికి తీసుకెళ్తుంది; అశ్వినుల కోసం ప్రాతఃకాలంలో స్తోత్రం రూపొందించబడింది. బాగా నడిపే గుర్రాలతో, ఆమె మీకు అమృతాన్ని తీసుకువస్తుంది; హవిర్భాగాలు తండ్రికి జ్ఞానంలా పైకి ఎగురుతాయి. మేము దురాశను తొలగించమని ప్రార్థిస్తూ, మీను దగ్గరగా పిలిచాము. బాగా నిర్మిత రథంతో, బాగా నడిపే గుర్రాలతో, అశ్చర్యకరులైన అశ్వినులు! ఈ శిలయుత గీతాన్ని వినండి. మీ తిరిగి రావడమెప్పుడు? పురాతన ఋషులు చెప్పినది ఏమిటి? మీరు ఆలోచించండి, రండి—ప్రజలు అందరూ మిమ్మల్ని పిలుస్తున్నారు, అశ్వినులారా! మిత్రులు ఇచ్చిన మధురమైన దానాలు మీకోసం సిద్ధంగా ఉన్నాయి. అశ్వినులారా! అనేక లోకాలపై మీ పిలుపు ప్రతిధ్వనిస్తుంది; దాతల మధ్య మీ స్తోత్రాలు వినిపిస్తాయి. దివ్యమార్గాలపై రండి, అద్భుతులారా! మీ మధురపు సంపదలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. మీ పురాతన నివాసం, మంగళకరమైన మైత్రీ, యువకులారా! జాహ్నునది జలాలలో మీ ధనం. మంగళకరమైన మైత్రీని పునః స్థాపించి, మధురంగా ఆనందిద్దాం. అశ్వినులారా! గాలితో పాటు, యువకులుగా, నైపుణ్యవంతులుగా, సహచరులతో, ఏకత్వంగా ఉంటారు. నసత్యలు! ఈ రోజు హవిని అంగీకరించి, సోమాన్ని పుచ్చుకోండి. మీ అనేక వరాలు పదేపదే ప్రసరిస్తాయి, మాటలతో చుట్టబడి, శ్రమించని, ఎప్పటికీ తగ్గని. అమృతంతో పుట్టిన మీ రథం, శిలచే నడిపించబడుతూ, వేగంగా భూ, ఆకాశాలను చుట్టేస్తుంది. అశ్వినులారా! మధురమైన ఉత్తమ సోమపానం మీకోసం సిద్ధంగా ఉంది; ఇంట్లో వచ్చి దాన్ని పానంచేయండి. సోమపీడన గుర్రాలు లాగే, గొప్ప రూపం గల మీ రథం నైపుణ్యంగా వస్తుంది. మిత్రుడు తన వాక్చాతుర్యంతో ప్రజలను నడిపిస్తాడు; భూమి, ఆకాశాన్ని మిత్రుడు నిలబెట్టాడు. మిత్రుడు కులాలను నిశ్చలమైన కళ్ళతో కాపాడతాడు. మిత్రునికి శుద్ధమైన నెయ్యి హవిగా సమర్పించండి. మరణశీలుడు మిత్రునికి భక్తిగా ఉండాలి; ఆయన ఆదిత్యుడిగా ధర్మాన్ని బోధిస్తాడు. అతడికి హాని లేదు, నాశనం లేదు; రక్షణలో ఉండేవారికి ఎటువంటి బాధా లేదు. రోగరహితంగా, హవులతో ఆనందిస్తూ, మిత్రుణ్ణి తెలిసినవారు, విస్తృత భూమిపై సంచరిస్తారు. ఆదిత్య ధర్మాన్ని అనుసరిస్తూ, మేము మిత్రుని అనుగ్రహంలో ఉండాలి. ఈ మిత్రుడు, ఆరాధించదగినవాడు, మృదువైన రాజు, మహోన్నత పాలనతో, జ్ఞానవంతుడిగా జన్మించాడు. ఆయన అనుగ్రహంతో మేము సౌభాగ్యంతో ఉండాలి. మహా ఆదిత్యుడైన మిత్రుడు, ఆరాధనతో సులభంగా చేరదగినవాడు, ప్రజలను నడిపిస్తూ, మృదువుగా, ప్రశంసించదగినవాడు. అతడికి ప్రియమైన clarified butterను అగ్నిలో హవిగా సమర్పించండి. మిత్రుని రక్షణ, ప్రజలకు ఆధారంగా, దేవతా అనుగ్రహంగా, కీర్తి, మహిమను ఇస్తుంది. తన ప్రాభావంతో మిత్రుడు ఆకాశాన్ని వ్యాపించాడు; తన కీర్తితో భూమిని కప్పేశాడు. ఐదు ప్రజలు మిత్రుని ఆశ్రయించారు; అతడు అన్ని దేవతలను మోస్తున్నాడు. దేవతలలో గానీ, మానవుల్లో గానీ, యజ్ఞకర్మలో దర్భను పరచినవారికి మిత్రుడు మిత్రుడిగా నిలుస్తాడు; తన నియమాల్లో స్థిరంగా ఉంటాడు. ఇలా, ఋషులు దేవతల ఏకత్వాధిపత్యాన్ని, వారి అనుగ్రహాలను, మిత్రుని మాధుర్యాన్ని, అశ్వినుల దయను, అగ్నివారిని, సవితను, భగవంతుని, ఈ సర్వలోక ధర్మాన్ని మనకు మనోహరంగా వివరించారు.