అగ్ని మహిమను వర్ణించే ఋగ్వేద మంత్రాల పరంపరలో, యజ్ఞాలలో చురుకుగా పాల్గొనే దేవతలతో పాటు అన్ని అగ్నులు, దేవతలు మన స్తుతులను మహత్ప్రదంగా చేయాలని ప్రార్థనతో కథ మొదలవుతుంది. అగ్ని, యజ్ఞాన్ని చేసే భక్తులకు వీరులతో నిండిన, సమృద్ధిగా ఉన్న ధనాన్ని ప్రసాదించాలని, తన అనుగ్రహంతో మన సంతానాన్ని కాపాడాలని మనం కోరుతాము. అగ్ని, పరమ జ్ఞాని, స్వర్గానికి కుమారుడు, భూమికి కూడా కుమారుడే, సమస్తాన్ని తెలిసినవాడు. ఈ లోకంలో దేవతలను పూజించమని మనం ఆయనను ఆహ్వానిస్తాము. అగ్ని, జ్ఞానంతో, మనకు బలాన్ని, అమృతత్వానికి దారి చూపే ఫలాన్ని ప్రసాదించాలి. ఆయన దేవతలను, బహుమతులతో నిండినవారిని, మన యజ్ఞానికి తీసుకురావాలని మన ఆశ. ఆకాశం, భూమి నుండి జన్మించిన అగ్ని, విశ్వవ్యాప్తుడు, దివ్యుడు, అమరుడు, ఎప్పటికీ క్షీణించని వాడు. ఆయన యజ్ఞఫలాల మధ్య నివసిస్తూ, హవిస్సులతో, భక్తితో ప్రకాశిస్తూ ఉంటాడు. అగ్ని, ఇంద్రుడు ఇద్దరూ, సోమాన్ని పిండే యజ్ఞకర్త ఇంటికి, యజ్ఞానికి విచ్చేయాలని మనం పిలుస్తాము. దేవతలారా, మీరు అపరాజితులు, సోమపానం కోసం రండి. అగ్ని, నీళ్లలో, ఇంటిలో, శాశ్వతంగా వెలిగే వాడు, బలానికి కుమారుడు, సమస్త జననాలను తెలిసినవాడు. ఆయన సహాయంతో యజ్ఞాసనాలను మహిమపరచాలని మనం కోరుకుంటాము. మన మనస్సుతో, వైశ్వానర అగ్నిని, వెలుగును తెలిసినవాడిని, హవిస్సులు సమర్పిస్తూ, దాత, రథసారథి, ధనదాత అయిన దేవుడిని, కుశికులు గీతాలతో పిలుస్తారు. ఆ ప్రకాశవంతమైన అగ్నిని, వైశ్వానరుని, మాతరిశ్వాన్ను, ప్రశంసకు పాత్రుడైనవాడిని, బృహస్పతిని, మేధావిని, శ్రోతను, అతిథిని, మానవుల యజ్ఞానికి త్వరగా విచ్చేసే వాడిని మనం సహాయానికి పిలుస్తాము. ప్రతి యుగంలో, కుశికులు, వైశ్వానరుని, ఉత్సాహంగా, నిదానంగా గుర్రం కేకలు వేసినట్టు ప్రేరేపిస్తారు. అగ్ని మనకు వీరబలాన్ని, గుర్రాల సంపదను, అమరులలోని ధనాన్ని, ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండే వాడిని ప్రసాదించాలి. శక్తివంతమైన అగ్నులు ఉత్సాహంగా, ప్రకాశంగా, కలిసిపోయి, మరకలు ఉన్న ఆడగుర్రాలతో యుక్తమై ముందుకు పోతాయి. మరుత్గణులు, గొప్ప పాలు ఇస్తూ, సమస్తాన్ని తెలిసినవారు, కదిలించలేని పర్వతాలను కంపింపజేస్తారు. అగ్ని మహిమను, మరుత్గణులను, సమస్త ప్రజలను, మీ ఉగ్రమైన, శక్తివంతమైన సహాయాన్ని మేము పిలుస్తున్నాము. మీరు రుద్రుని సంతానమై, వర్షాన్ని కురిపిస్తూ, సింహాల్లా గర్జిస్తూ, ఉదారంగా కార్యాలు చేసే వారు. బృందంగా, సమూహంగా, మంచి స్తోత్రాలతో, అగ్ని ప్రకాశాన్ని, మరుత్గణుల బలాన్ని మేము కోరుతున్నాము. మరకలు ఉన్న గుర్రాలను నడిపే, వర్షదాతలు, మేధావులు, సమాజాల్లో యజ్ఞానికి రండి. నేను జన్మతః అగ్నిని, సమస్త జననాలను తెలిసినవాడిని. నెయ్యే నా దృష్టి, అమృతత్వమే నా ఆసనం. స్తోత్రమే నా మూడు నివాసాలుగా ఉంది. నేను లోకాలన్నీ సంచరిస్తాను. వృద్ధాప్యం లేని వేడి, హవిస్సే నా పేరు. మూడు పవిత్రమైన వడపోతలతో ఆయన సూర్యుడిని చేరాడు. హృదయం, మనస్సుతో వెలుగును తెలిసాడు. తన శక్తితో అత్యంత విలువైన ధనాన్ని సృష్టించాడు. అందుకే ఆకాశం, భూమి ఆయనను చూశాయి. ఆయన, వాక్కు తండ్రి, వివేకవంతుడై, వంద ధారలుగా ప్రవహిస్తూ, తల్లిదండ్రుల మడిలో ఆనందంగా ఉంటాడు. రెండు లోకాలు ఆయనను, సత్యవాది అయినవాడిని, ప్రేమగా పోషిస్తాయి. బలాన్ని ప్రసాదించే దేవతలారా, మేము హవిస్సులతో, నెయ్యితో మిమ్మల్ని పిలుస్తున్నాము. ఆనందాన్ని కలిగించే వాడు దేవతల అనుగ్రహాన్ని కోరుతున్నాడు. అగ్ని మేధావిని, యజ్ఞాన్ని పూర్తిచేసే వాడిని, శ్రద్ధతో, జ్ఞానంతో, వాక్కుతో స్తుతిస్తున్నాను. ఓ అగ్ని, నీ సహాయంతో మేము శత్రుత్వాన్ని జయించి, ద్వేషాలను దాటి ముందుకు సాగాలని కోరుకుంటున్నాము. ప్రకాశవంతమైన, స్తుత్యుడైన అగ్ని యజ్ఞంలో వెలిగించబడతాడు. ఆయన జ్వాలలు ఆయన కేశాలవంటివి. ఆయనను మేము ఆశ్రయిస్తాము. అగ్ని, అమరుడు, విశాలమైన పాదాలవాడు, నెయ్యే పవిత్రత, హవిస్సులతో పిలవబడతాడు. ఆయన యజ్ఞంలో హవిస్సులను దేవతలకు తీసుకెళ్లే వాడు. ఒకే లక్ష్యంతో, సరైన సాధనాలతో, భక్తితో, యజ్ఞానికి అగ్నిని స్థాపించారు. అమరుడైన దేవుడు, హోత, ముందు నడిచే వాడు, నైపుణ్యంతో, యజ్ఞాలను ప్రేరేపిస్తాడు. శక్తివంతుల మధ్య శక్తివంతుడైన అగ్ని, యజ్ఞాలలో ముందుకు నడిపించబడతాడు. ముని యజ్ఞాన్ని పూర్తిచేసే వాడు. ఆలోచనతో అతను ఉత్తమమైనదాన్ని సృష్టించాడు. భూతాల గర్భాన్ని ఉంచాడు. ఆయనే నైపుణ్యానికి, సంతానానికి తండ్రి. ఓ అగ్ని, నిన్ను నేనూ నైపుణ్యంతో, ప్రార్థనతో, బలంతో స్థాపించాను. నీవు ప్రకాశవంతుడవై, మార్గాలను తెరచేవాడవు. మేధావులు, మార్గదర్శకుడైన, సహాయకుడైన అగ్నిని, అమృతత్వంతో, బలంతో, హవిస్సులతో వెలిగిస్తారు. బలానికి కుమారుడైన అగ్నిని, యజ్ఞంలో, వేదికపై, మునివంటి జ్ఞానంతో ప్రకాశించే వాడిని నేను స్తుతిస్తున్నాను. అంధకారాన్ని తొలగించే, దర్శనమిచ్చే, మహాబలుడైన అగ్ని స్తుతింపబడతాడు, గౌరవించబడతాడు. మహాబలుడైన అగ్ని, దేవతలను మోసే గుర్రంలా వెలిగించబడతాడు. హవిస్సులు సమర్పించే వారు ఆయనను స్తుతిస్తారు. మేము, బలవంతులు, నిన్ను, ఓ మహాబలుడైన అగ్ని, బలవంతులతో వెలిగిస్తున్నాము. నీవు మహత్తుగా ప్రకాశించు. అగ్ని, మా సమర్పణను, పిండివంటిని, జననాలను తెలిసినవాడవు, ఉదయపు సోమపాన సమయంలో, మేధావుడవు, ప్రార్థనతో అంగీకరించు. అగ్ని, పిండివంటిని, బాగా తయారు చేసినదాన్ని, నీకే అర్పించాం. ఓ చిన్నవాడా, దయతో అంగీకరించు. అగ్ని, నీకే సమర్పించిన పిండివంటిని, దినంతం దాగి ఉన్నదాన్ని, బలానికి కుమారుడా, యజ్ఞంలో అంగీకరించు. మధ్యాహ్న సోమపాన సమయంలో, సమస్త జననాలను తెలిసినవాడా, మునివా, ఇక్కడ పిండివంటిని అంగీకరించు. ఓ అగ్ని, మేధావులు నీకు సమాజాల్లో భాగాన్ని తగ్గించరు. మూడవ సోమపాన సమయంలో, అగ్ని, నిన్నే పిండివంటికి పిలుస్తారు. బలానికి కుమారుడికి సమర్పించినదాన్ని. అప్పుడు, జ్ఞానంతో, సమృద్ధిగా ఉన్న యజ్ఞాన్ని అమర దేవతల్లో నిలిపి ఉంచు, ఎల్లప్పుడూ జాగ్రత్తగా ఉండు. అగ్ని, ఎప్పటికీ పెరుగుతూ, సమస్త జననాలను తెలిసినవాడా, దినంతం దాగి ఉన్న పిండివంటిని అంగీకరించు. ఇక్కడ మంతనం చేయడానికి కట్టె ఉంది, జననకార్యం పూర్తయింది. ఈ గృహలక్ష్మిని వెలికితీయండి. పూర్వకాలంలా అగ్నిని మథించుదాం. రెండు అరటిపాళ్ల మధ్య ఉంచబడిన అగ్ని, గర్భిణీ స్త్రీలలో బాగా సంరక్షించబడిన గర్భంలా, దినదినం మేల్కొని, హవిస్సులతో మానవులు స్తుతించాలి. వివేకంతో, నేరుగా నిలబడిన వాడిని వెలికితీయండి. వేగంగా, శక్తివంతుడైనవాడు జన్మిస్తాడు. ఆ ఎర్రని స్తంభం, ప్రకాశవంతమైన బలం, ఇళా కుమారుడైన అగ్ని, యజ్ఞమార్గంలో జన్మిస్తాడు. ఇలా అగ్ని మహిమ, ఆయన జననం, యజ్ఞంలో ఆయన పాత్ర, దేవతలతో ఆయన అనుబంధం, భక్తుల ప్రార్థనలు – ఇవన్నీ ఋగ్వేద మంత్రాలలో మన ముందుకు వస్తాయి.