అగ్ని మహిమను వర్ణిస్తూ ఋగ్వేద మంత్రాలు మన ముందుకు ఒక అద్భుతమైన కథను తెస్తాయి. అగ్ని దేవుడు త్వష్ట అనే సృష్టికర్తగా, శక్తిని ప్రసాదించే వాడిగా కనిపిస్తాడు. దేవతలు అతని బంధువులుగా, మిత్రులుగా ఉంటారు. అగ్ని బంగారు వర్ణంతో, ఉత్తమమైన గుర్రాలతో, అపారమైన ధనసంపదతో యజమానునిగా వెలుగుతాడు. అతడు రుద్రునిగా, మహాకాశంలోని అసురునిగా, మరుత్ గణాలను, పోషక దేవతలను ఆజ్ఞాపించే వాడిగా ఉన్నాడు. ఎర్రని వాయువులతో కలిసి, ఆనందాన్ని తెచ్చే వాడిగా, స్వభావానుసారం రక్షించే పూషణ్ గా వెలుగుతాడు. అగ్ని ధనదాత, కార్యసిద్ధి కోసం సిద్ధంగా ఉన్న వాడు; సవితా దేవుడిగా, భగంగా, ధనానికి అధిపతిగా, గృహరక్షకునిగా నిలుస్తాడు. అతడిని ప్రజలు తమ ఇంట్లో అధిపతిగా పిలుస్తారు. వంశాలు అతనిని తమ రాజుగా, జ్ఞానమంతుడిగా, ధనధికుడిగా చూడతారు. వేలాది, వందలాది, పది పది ధనాలను విస్తరిస్తూ, అగ్ని సమస్త సంపదలకు అధిపతి. అగ్ని మనుషులకు తండ్రిగా, స్నేహపూర్వకుడిగా, కాంతిమంతుడిగా, కొందరికి కుమారుడిగా, మోసపూరితుడుకాని మిత్రునిగా, రక్షకునిగా ఉంటాడు. అతడు నైపుణ్యవంతులైన రిభువులుగా, శక్తి, ధనానికి అధిపతిగా, హోమాన్ని విస్తరించే వాడిగా వెలుగుతాడు. అగ్ని ఆది మాతృక అయిన అదితిగా, భారతీ హోత్రుగా, దక్షిణ యుక్తుడైన ఇళగా, ధనాధిపతిగా, వృత్ర సంహారిణి సరస్వతిగా అవతరిస్తాడు. అతని కాంతిమంతమైన రూపం, పరిపూర్ణ శక్తిని ప్రతిబింబిస్తుంది. అతడు విస్తృత ధనసంపదను ప్రసాదించే వాడు. ఆదిత్యులు అగ్నిని తమ నోరుగా, పవిత్రులు తమ నాలుకగా చేసుకున్నారు. యజ్ఞాలలో దాతలు అతనితో ఐక్యమవుతారు; దేవతలు అగ్నికి సమర్పించిన హవిస్సును గ్రహిస్తారు. అగ్నిలోని పవిత్రత ద్వారా, అమరదేవతలు హవిస్సును స్వీకరించగా, మనుషులు పోషణను పొందుతారు. అగ్ని మొక్కల నుండి జనించిన పవిత్ర గర్భంగా ఉంటుంది. తన మహిమతో అగ్ని రెండు లోకాలకు చేరుకుంటాడు. అతని మహత్త్వం వెలుగులోకి వచ్చినప్పుడు, ఆకాశం, భూమి రెండూ అతని వెంట నడుస్తాయి. దాతలు గోధన, గ్రామాలు, శ్రేష్ఠ గుర్రాలను ప్రసాదిస్తారు. అగ్ని వారిని, మమ్మల్ని ధనసంపద వైపు నడిపించు; సభలో మేము ఘనంగా వాక్యాలు పలకగలుగుదాం. జాతవేదసా! యజ్ఞం ద్వారా ఎదుగుము. అగ్నిని హవనంతో, శరీరంతో, గానంతో పూజించు. పవిత్రంగా, ప్రకాశవంతంగా, హోతారుగా ప్రజల్లో స్థిరంగా వెలుగుచేయు. అగ్నిని రాత్రులు, ఉదయాలు దూడను వెంబడించే ఆవుల్లా పిలుస్తాయి. ఆకాశంలో సూర్యుడిలా, రాత్రిళ్లు ప్రజలకు ప్రకాశిస్తాడు. దేవతలు అగ్నిని expanse లో, ఆకాశ భూములకు ఆధారంగా, రథంలా, ప్రకాశవంతమైన జ్వాలలతో స్థాపించారు. అతను తన ఇంట్లో, చంద్రుడిలా ప్రకాశిస్తూ, దారిలో చెట్టులో స్థాపించబడ్డాడు. ప్రిశ్నీ సంతానంగా, రెండు లోకాలను కాపాడుతూ, నీటిపై కాపలాదారిలా గమనిస్తాడు. హోతారుగా, అగ్ని అన్ని కర్మలను ఆవరించేవాడు. ప్రజలు హవిస్సులతో, గీతాలతో అతనిని కోరుతారు. పింగళ జటలతో, బలవంతుల మధ్య సంచరిస్తూ, గుర్రిలా రెండు లోకాలను తన అడుగులతో గుర్తించేవాడు. ధనసంపదలో ప్రసిద్ధి చెందిన అగ్ని, మాకు ధనం ప్రసాదించు; రెండు లోకాలు మన అభ్యున్నతికి అనుకూలమవ్వాలి. ప్రకాశవంతమైన ఉదయాలు వెలిగించు. అగ్ని ఉదయాలను వెంబడిస్తూ, తన కాంతితో, ఎర్రని కిరణాలతో వెలుగుతాడు. తన హోతృత్వంతో, మనుషులకు రాజుగా, ధన ప్రదాతగా నిలుస్తాడు. అమరులలో అగ్ని ప్రథముడిగా వెలుగుతూ, ఆకాశాన్ని నింపుతూ, కవులకు గోధూద్రతో సమృద్ధిని ప్రసాదిస్తాడు. అగ్ని, మేము వేగవంతమైన గుర్రులతో, లేదా ప్రార్థనతో వీరబలాన్ని పొందాలని కోరుకుంటున్నాం. ఐదు జాతుల్లో మాకు కీర్తి పెరుగాలి; కాంతి దివ్యంగా ప్రబలించాలి. అగ్ని, నీకు మహిమను వహించినవాడివి. నీ రక్షణలో మేము ధనవంతులమవ్వాలి. దాతల ధనాన్ని మాకు ప్రసాదించు; మేము సభలో విజయవంతులమవ్వాలి. భూమిపై ప్రతిష్ఠించబడి, అగ్ని అన్ని లోకాల వైపు నిలబడి, హోతారుగా దేవతలను పూజించు. నరాశంసుడు ఆకాశం నుండి మూడు స్థలాలను గుర్తించి, మనస్సుతో హవిస్సును సమర్పిస్తూ, దేవతలను యజ్ఞ శిఖరానికి ఏకత్రీకరించును. మన మనస్సుతో అగ్నిని స్తుతిస్తూ, దేవతలను, మరుత్ గణాన్ని, ఇంద్రుని పిలిచి, హవిస్సుతో ఆహ్వానించాలి. పవిత్రమైన దర్భను, ధనానికి శక్తివంతంగా, ఘృతంతో అభిషేకించి, వసువులు, ఆదిత్యులు, అన్ని దేవతలు అక్కడ కూర్చోవాలి. దివ్య ద్వారాలు విశాలంగా, సులభంగా తెరవబడాలి. అవి చిరకాలంగా, మహిమాన్వితంగా, యవ్వనంగా, పవిత్రంగా ఉండాలి. మనకు మార్గాలు సులభంగా ఉండాలి; ఉదయం, రాత్రి ఇద్దరు స్త్రీల్లా ముందుకు నడిపించాలి. వారు యజ్ఞాన్ని అందంగా, పాలు ప్రసాదించే ఆవుల్లా సిద్ధం చేస్తారు. రెండు హోతారులు, సర్వజ్ఞులు, భూమి నాభిలో, మూడు శిఖరాలలో క్రమంగా దేవతలను పూజిస్తారు. సరస్వతి, ఇళ, భారతీ దేవతలు తమ శక్తితో యజ్ఞాన్ని రక్షిస్తారు. పింగళ రూపంతో, బలవంతుడై, దేవతలను కోరే వీర కుమారుడు జన్మిస్తాడు. త్వష్ట మన సంతానాన్ని విస్తరించాలి; దేవతల మార్గం మాకు చేరాలి. అరణ్యాధిపతి ప్రవహించగా, అగ్ని సమీపిస్తాడు; మనస్సుతో హవిస్సును వండుతాడు. త్రివిధంగా దేవహోతా సమర్పణను దేవతలకు చేర్చాలి. ఘృతం ఉత్పన్నమవుతుంది; ఘృతమే అతని గర్భం, నివాసం. సంతోషంగా 'స్వాహా'తో సమర్పించబడిన హవిస్సును తీసుకో. ప్రభావంతుడవైన అగ్నిని, ప్రజల అతిథిని, స్నేహితునిగా, దేవతల్లో దేవుడిగా, మనుషుల్లో మిత్రునిగా పిలవాలి. భృగువులు నీటిలో అతన్ని స్థాపించి, రెండు సార్లు ప్రజల్లో ప్రతిష్ఠించారు. ఈ అగ్ని ఎప్పటికీ యవ్వనంగా, గుర్రిలా వేగంగా, దేవతల లోకాలను ఆవరించేవాడు. దేవతలు అగ్నిని మనుషుల మధ్య మిత్రుడిగా, నివాసానికి ఇష్టుడిగా చేశారు. ధనవంతుడైన యజమాని ఇంటికి వచ్చిన అతను, తన జ్వాలలను విస్తరించాలి. అతని సంపద అపారంగా, జ్ఞానం విశాలంగా, నైపుణ్యం లేనిదిగా ఉండదు. మొక్కల్లో సంచరిస్తూ, అతని నాలుక రథసారథిలా నీటిని కదిలిస్తుంది. ఇలా అగ్ని మహిమ, అతని రూపాలు, కార్యాలు, దేవతలతో సంబంధాలు, యజ్ఞంలో అతని ప్రాధాన్యత, మనుషులకు ధన, సంపద, రక్షణ ప్రసాదించే శక్తి ఈ ఋగ్వేద మంత్రాలలో విశదీకరించబడ్డాయి.