ఒకసారి ఋగ్వేద కాలంలో, ఔచథ్యుడు మహా ఋషిగా రుద్రులకు ప్రార్థన చేశాడు. “ఓ దాతృత్వంలో, బలంలో సమృద్ధిగా ఉన్న రుద్రులారా! మేము మిమ్మల్ని ఆహ్వానించినప్పుడు మీ అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించండి. మేము పిలిచిన వెంటనే, మీరు ఆశ్చర్యకరంగా, వేగంగా వచ్చి మాకు సహాయం చేస్తారు,” అని ఆయన ప్రార్థించాడు. “ఓ ధనదాయకులైన రుద్రులారా! మీరు గోవుల నిలయానికి, భక్తితో చేరినప్పుడు, ఎవరు మిమ్మల్ని సేవిస్తారు? మాకు అద్భుతమైన వరాలు ప్రసాదించండి. మీరు మనస్సుతో, కోరికతో నడుస్తూ, మాకు సంపదలను ఇవ్వండి,” అని కోరాడు ఔచథ్యుడు. ఒక సందర్భంలో, తుగ్రుని కుమారునికి మీ రథాన్ని జోడించినప్పుడు, అది జలమధ్యంలో నిలిచింది. ఆ సమయంలో నేను మీ రక్షణలో ఆశ్రయాన్ని పొందాలి, ఎలా అంటే, ఒక వీరుడు శత్రువుల నుండి తప్పించుకుంటూ పరుగెత్తేలా. ఔచథ్యుని స్తోత్రం మీ చెవులకు చేరాలని, ఓ ప్రభావవంతులారా! మూడు రెక్కల పక్షి నన్ను పూర్తిగా పీల్చివేయకుండా రక్షించండి. పది కోసం ఆశపడే ఈర్ష్యగుణుడు నన్ను హానిచేయకుండా చూడండి. ఉరిలో బంధించబడినవాడు భూమిని నాశనం చేయకుండా నివారించండి. తల్లి సమానమైన నదులు నన్ను మింగిపోకూడదు. దాసులు నన్ను బలంగా కట్టివేసినా, వారు నన్ను హింసించకూడదు. త్రైతనుడు దాసుని తలకు దెబ్బ కొట్టినప్పుడు, అతని ఛాతీ, భుజాలు విరిగిపోతాయి. మమతా కుమారుడైన దీర్ఘతమసు పదవ చక్రంలో తపస్సు చేశాడు. అతను జలమధ్యంలో తపస్విగా, ప్రేరణ కలిగినవారి రథసారథిగా మారాడు. ఆ తర్వాత ఋషులు భూమిని, ఆకాశాన్ని మహా యజ్ఞంతో, సత్యంతో బలంగా చేసి, సభల్లో, జ్ఞానంతో ఆరాధించారు. దేవపుత్రులైన వారు, ఇతర దేవతలతో కలిసి, జ్ఞానంతో గొప్ప శక్తులను సాధించారు. ఆ తండ్రి మనస్సును శత్రుత్వంగా కాకుండా, తల్లి మహాశక్తిని కూడా ఆరాధించారు. ఈ ఇద్దరూ, సంతానానికి అమృతమయమైన మార్గాలు ఏర్పరిచి, భూమిని విశాలంగా చేశారు. ఆ ఇద్దరు తల్లులు, పురాతన జ్ఞానం కోసం, నైపుణ్యం, వివేకం కలిగిన కుమారులను ప్రసవించారు. స్థిరమైనదానిలో, చలించేదానిలో ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, కుమారుని మార్గాన్ని పంచుకోకుండా కాపాడారు. ఆ మాంత్రికులు, ఒకే గర్భంలో పుట్టినవారు, జంటగా, కలసి నివసిస్తూ, ప్రతిసారీ కొత్తదనాన్ని సృష్టిస్తూ, పరమ జ్ఞానంతో, ఆకాశంలో, సముద్రంలో దారాన్ని నేసారు. సవితృదేవుని ఉత్తమ అనుగ్రహాన్ని కోరుతూ, ఆయన ప్రేరణతో మేము ధనాన్ని, శతగోధన్య సంపదను, మంచి బుద్ధిని, భూమి-ఆకాశమూ మాకు ప్రసాదించాలని ప్రార్థించారు. భూమి, ఆకాశమూ, సర్వహితకరమైనవారు, ఋతాన్ని నిలబెట్టేవారు, జ్ఞానవంతులు, విశాలంగా వ్యాపించినవారు. ధిషణా దేవీ, మీరు మధ్యలో నడుస్తూ, సూర్యుని పవిత్రతను నిలబెడతారు. విస్తృతంగా, బలంగా, ఎల్లప్పుడూ క్రియాశీలకంగా, తండ్రి తల్లి ఈ లోకాల్ని రక్షిస్తారు. వారి స్థిరబలంతో, అద్భుతంగా, రెండు ప్రాంతాలను ఆకృతులతో స్థాపించారు. ఆ ఇద్దరు తల్లిదండ్రుల కుమారుడైన అగ్ని, పవిత్రుడిని మోసుకెళ్లి, తన తేజస్సుతో లోకాల్ని శుద్ధి చేస్తాడు. పృష్ని అనే ఆవూ, వృషభుడూ, ఎల్లప్పుడూ అతని ప్రకాశవంతమైన పాలను ప్రసాదిస్తారు. దేవతల్లో అతను చిన్నదైనప్పటికీ, సహాయకుల్లో, రెండు లోకాల్ని సృష్టించినవాడు, సర్వహితకరుడు. జ్ఞానపూర్వకంగా ప్రాంతాలను కొలిచాడు, పురాతన ఆధారాలతో స్తోత్రాన్ని నిలబెట్టాడు. భూమి, ఆకాశమూ, మాకు మహత్తర కీర్తిని, బలాన్ని ప్రసాదించండి. మీరు ప్రజలను వ్యాపింపజేసిన శక్తిని మాకు ప్రసాదించండి. ఒకసారి, “ఏది ఉత్తమం? ఏది నవీనమై రాలేదో? ఎవరు దూతగా పంపబడ్డారు? మనం ఏమి చెప్పాలి?” అని ప్రశ్నించారు. “ఈ గొప్ప వంశానికి చెందిన పాత్రను మేము నిందించము. అగ్నిదేవా, మాకు కల్యాణాన్ని ప్రసాదించు,” అని ప్రార్థించారు. దేవతలు, “ఒక పాత్రను నాలుగుగా చేయండి,” అని చెప్పగా, సౌధన్వానులు అలా చేశారు. అప్పుడు వారు యజ్ఞానికి అర్హతను పొందారు. ఋభవులు అగ్నిని దూతగా పిలిచి, “మనము ఇక్కడ గుర్రాన్ని, రథాన్ని, ఆవును, యువకుడిని తయారు చేద్దాం,” అని అన్నారు. వారు ఈ కార్యాలను దేవతల కోసం చేశారు. తరువాత, “ఆ దూత ఎక్కడ?” అని ఋభవులు ప్రశ్నించగా, నాలుగు పాత్రలు తయారైనట్టు ప్రకటించబడింది. అప్పుడు త్వష్టా దేవతల మధ్య ప్రవేశించాడు. “వారు పాత్రను గౌరవించకపోతే వారిని సంహరిద్దాం,” అని త్వష్టా అన్నాడు. కొందరు కొత్త పేర్లను పెట్టారు, మరికొందరు యువతుల పేర్లతో వాటిని తాకారు. ఇంద్రుడు తన రెండు అశ్వాలను జోడించాడు, అశ్వినీదేవులు తమ రథాన్ని, బృహస్పతి అన్ని రూపాలవైపు వచ్చాడు. ఋభు, విభ్వన్, వాజా తదితర దేవతలు యజ్ఞహవనానికి వచ్చారు. వారు తమ తలపుతో పాత చర్మాన్ని తీసుకుని, ఆవును మళ్లీ యువతిగా చేసారు. సౌధన్వానులు గుర్రాన్ని గుర్రం నుంచే రూపొందించి, రథాన్ని జోడించి దేవతల వద్దకు వచ్చారు. “ఈ నీళ్లు త్రాగండి, లేదా సోమాన్ని త్రాగండి,” అని వారు అన్నారు. మీరు, సౌధన్వానులారా, ఇది కోరుకుంటే, మూడవ పిడికెతో ఆనందించండి. “నీరు ఎక్కువగా ఉండాలి,” “అగ్ని ఎక్కువగా ఉండాలి,” “పాత్రను అందరికీ పంచాలి,” అంటూ వారు మాట్లాడారు. వారు సరిగ్గా పాత్రలను నింపారు. ఒకరు ఆవు తొడ నుండి నీటిని తీసుకెళ్లాడు; మరొకరు మాంసాన్ని కట్ చేసి కుక్కకు ఇచ్చాడు; ఇంకొకరు మలాన్ని తీసివేశాడు. తల్లిదండ్రులు తమ కుమారులకు ఏం చేసారు? వారు బయటకు తీసుకెళ్లినప్పుడు మాకు గడ్డి తయారుచేశారు; తిరిగి తీసుకురావడంలో తమ నైపుణ్యంతో నీరు ఇచ్చారు. ఆ రహస్యమైనవారి ఇంట్లో ఉన్న దానిని, ఓ ఋభవులారా, మీరు ఈ రోజు అనుసరించకండి. మీరు లోకాల్ని చుట్టివచ్చినప్పుడు, ఆ తల్లిదండ్రులు ఎక్కడ కూర్చున్నారు, ఎక్కడ వెళ్లారు? ఎవరు మొత్తం చేయి తీసుకున్నాడో, అతనిని శపించారు; ఎవరు మాట్లాడారో, అతనితో మాట్లాడండి. ఋభవులు నిద్రిస్తున్నప్పుడు, “ఓ రహస్యమైనవాడా, మమ్మల్ని ఎవరు లేపారు?” అని అడిగారు. మేక కుక్కతో, “ఈ విషయం ఏడాది తరువాత తెలిసింది,” అని చెప్పింది. పగలు మారుతులు నడుస్తారు, భూమిపై అగ్ని, మధ్యలో వాయువు, వరుణుడు జలాలతో, సముద్రాలతో ప్రయాణిస్తాడు—ఓ బలపుత్రులారా, మిమ్మల్ని కోరుకుంటూ. తర్వాత, “మిత్రుడు, వరుణుడు, అర్యమన్, ఇంద్రుడు, ఋభుక్షిణులు, మారుతులు మమ్మల్ని తప్పుపట్టరాదు. మేము యజ్ఞశ్వరుని వీరోచిత కార్యాలను సభలో వర్ణించబోతున్నాము,” అని ప్రార్థించారు. వారు యజ్ఞానికి గుర్రాన్ని, నూలు వస్త్రంతో కప్పి, యజ్ఞస్థలానికి తీసుకెళ్లారు. అప్పుడు ఇంద్రుడు, పూషణుడు ఇష్టమైన ఆ మార్గాన్ని అనుసరించారు. పూషణునికి సమర్పణగా మేకను, వేగంగా పరుగెత్తే గుర్రానికి ముందు, సమస్త దేవతలకు తీసుకెళ్లారు. త్వష్టా దేవుడు, ఈ మేకను సౌశ్రవుని కోసం ప్రేరేపించాడు. సమయానికి, మానవులు గుర్రాన్ని మూడు సార్లు దేవతల చుట్టూ తిప్పారు. మొదటి భాగంగా పూషణునికి మేకను సమర్పించి, యజ్ఞాన్ని దేవతలకు ప్రకటించారు. హోత, అధ్వర్యు, అగ్నిప్రదీపకుడు, శిలాధారి, ప్రబుద్ధుడైన స్తోత్రకర్త—వారు ఈ సుసంపన్నమైన, శ్రేష్ఠమైన యజ్ఞంతో తమ గృహాలను నింపుకోగలుగుతారు. యూపస్తంభాలను తయారుచేసేవారు, వాటిని మోసేవారు, గుర్రం కోసం యూపాన్ని తయారుచేసేవారు, వేగవంతుడికి వంటకాలను సేకరించేవారు—వారి స్తుతి మాకు చేరాలి. నా ప్రేరణతో కూడిన తపస్సు దేవతల ముందు సరిగ్గా నిలబడాలి. మన కోరిక నెరవేరాలి. ఋషులు, మేధావులు ఆనందిస్తారు. మేము గుర్రాన్ని దేవతలకు ప్రీతిపాత్రంగా తయారుచేశాము. గుర్రానికి బంధించే తాడులు, తలతాడి, లగ్గం, నోటిలో పెట్టిన గడ్డి—ఇవి అన్నీ దేవతల వద్ద ఉండాలి. గుర్ర మాంసాన్ని ఈగలు తాకినవి, కత్తి, కొడవలి కట్ చేసినవి, మాంసాన్ని కోసేవారి చేతుల్లో ఉన్నవి, గోళ్ల కింద ఉన్నవి—ఇవి అన్నీ దేవతల వద్ద ఉండాలి. పొట్ట నుండి తీసివేయవలసినది, మాంసపు వాసన ఉన్నది—వాటిని నైపుణ్యంతో కోసేవారు సిద్ధం చేసి, బాగా ఉడికించిన నైవేద్యంగా సమర్పించాలి. ఇలా ఋషులు, దేవతలు, ఋభవులు, యజ్ఞశ్వరుని మహిమను, యజ్ఞధర్మాన్ని పాటిస్తూ, విశ్వానికి ధర్మాన్ని, సంపదను ప్రసాదించమని ప్రార్థించారు.