ఋగ్వేదంలోని ఈ మహిమాన్వితమైన కథలో, అశ్వినులు—దివ్య దంపతులు, అపూర్వ శక్తులకన్నివారు, అనేకమంది భక్తులకు రక్షకులుగా, దయాగుణాల పరమార్థంగా దర్శించబడ్డారు. ఒకప్పుడు, ఋషి రేభుడు, దూరపు నీటిలో, మరుగున దాగిన గుర్రంలా చిక్కుకొని ఉన్నాడు. అశ్వినులు తమ ప్రాచీన, అపరిమితమైన శక్తులతో అతన్ని విముక్తి చేశారు. మరొక సందర్భంలో, నాశనపు ఒడిలో నిద్రిస్తున్నవాడిని, చీకటిలో వెలిగే సూర్యుడివలె, వారు వెలికి తీసి, బంగారు అలంకారంలా వెలుగులోకి తెచ్చారు. పజ్ర వంశస్థుడు కక్షీవత్ పజ్రియుడికోసం వారు చేసిన మహత్తర కార్యం కూడా గొప్పది—వారి వేగవంతమైన గుర్రపు నడకతో, ప్రజలకు నూరడుగులు తేనెను ప్రసాదించారు. విష్ణాప్వను కృష్ణీయునికి, ఘోషకు ఆమె తండ్రి ఇంట్లో పెరిగిపోతున్న వయస్సులో వధువును, శ్యావునికి కాంతివంతుడిని, కన్వునికి భూమిపై గొప్పతనాన్ని, నార్షదునికి కీర్తిని—అన్ని అశ్వినుల అనుగ్రహమే. వారు అనేక రూపాలతో, వేగవంతుడైన, సహస్రశక్తి, అపరాజిత, సర్పనాశకుడైన పెదు గుర్రాన్ని మోసి వచ్చారు. పజ్రులు పిలిచినప్పుడు, అశ్వినులు ఆహారాన్నీ, బలాన్నీ తెచ్చారు. అగస్త్యుని ప్రార్థనతో వారు అభివృద్ధి చెందారు; విష్పలకి తిరిగి కాలు కలిపారు. ఒకసారి, వారు దాగిన బంగారు పాత్రను వెలికి తీసినట్లు, పదవవారిని వెలికి తీశారు. చ్యవనుడు వృద్ధుడయ్యాడు; అశ్వినులు తమ మహిమతో అతన్ని మళ్లీ యవ్వనంలోకి తీసుకువచ్చారు. సూర్యుని కుమార్తె అశ్వినుల రథాన్నే తనవిగా ఎంచుకుంది. తుగ్రుని కుమారుడు భుజ్యుని సముద్రపు ప్రవాహం నుండి తమ శక్తివంతమైన గుర్రాలతో రక్షించారు. అజుడు, తుగ్రుని కుమారుడు, సముద్రంలో పడిపోయినప్పుడు, అశ్వినులు తమ సుయుక్త రథంతో అతన్ని రక్షించారు. ఒకసారి, బటేరును వృకుని నుండి విడిపించగా, కొండమీద పుట్టిన విషపూరితునిపై విజయం సాధించారు. వృక్యునికి వంద గొర్రెలు ఇచ్చారు; ఋజ్రాశ్వుడికి చూపును ప్రసాదించారు—కళ్లులేని వాడికి కాంతిని ప్రసాదించారు. ఋజ్రాశ్వుడు పిలిచినప్పుడు, వృకుని భార్య కూడా అశ్వినులను మహిమనందించింది. అశ్వినులు అలసటను తొలగించి, ఆనందాన్ని ప్రసాదించే వారు. ఒక ఇంటి యజమానురాలు కూడా వారి సహాయాన్ని కోరింది. వారు తప్పిపోయిన గోవును తిరిగి పాలిచేలా చేసి, పురుమిత్రుని భార్యను విమదునికి కలిపారు. వృకుతో కలిసి జౌలు పిండారు; బకురునితో దస్యువుపై గర్జించి, ఆర్యులకు విస్తృతమైన కాంతిని ప్రసాదించారు. అథర్వణుడైన దధ్యఙ్కు గుర్రపు తలను మళ్లీ కలిపారు. అతను తేనెతో కూడిన రహస్యాన్ని వారికి తెలిపాడు. అశ్వినులు, నా ఆలోచనలన్నిటినీ కాపాడుతూ, ప్రసిద్ధి చెందిన సంపదను ప్రసాదించమని ప్రార్థించారు. వధ్రిమతికి బంగారు చేతుల కుమారుణ్ని ఇచ్చారు; మూడుసార్లు చీకటి, వికలాంగురాలైనవారిని తిరిగి జీవించేశారు. వీటన్నీ వారి పురాతన వీరచరిత్రలు. అశ్వినులను స్తుతిస్తూ, బలమైన సంతానంతో వారి సభలో పాల్గొనాలని ప్రార్థించబడింది. అశ్వినుల రథం, గిడుగు కన్నా వేగంగా, మానవ మనస్సుకు అందని వేగంతో, మూడు గుర్రాలు, గాలి వలె పయనిస్తూ, సొగసైనదిగా వస్తుంది. వారు మూడు గుర్రాలతో, మూడు రూపాలతో రథాన్ని తిప్పుతారు; పశువులు పాలివ్వగా, గుర్రాలు బలపడి, వీరుడు కీర్తిని పొందుతాడు. వారి రథానికి పిలుపునిచ్చినప్పుడు, అశ్వినులు పాడిన స్తోత్రాన్ని ఆలకిస్తారు. వారి వేగవంతమైన తిరిగి రాకపథం ఏమిటో కవులు ప్రశ్నిస్తారు. వారి రథాన్ని పక్షులు, పింగళపక్షులు, గాలి వేగంతో తీసుకువస్తారు. సూర్యుని కుమార్తె ఆ రథాన్ని ఎక్కింది; చుట్టూ రెక్కలుగల గుర్రాలు, పక్షులు, అశ్వినులను వేగంగా తీసుకెళ్తాయి. వందనుడిని వైద్యశక్తితో ప్రతిష్ఠించారు; తుగ్రుని కుమారుణ్ని సముద్రం దాటి రక్షించారు; చ్యవనుని యవ్వనాన్ని తిరిగి ఇచ్చారు. అవసరంలో ఉన్న అత్రయికి పుష్టికరమైన ఆహారాన్ని ఇచ్చారు; కన్వుడికి చూపును ప్రసాదించారు. పాడిపోతున్న గోవు పాలివ్వగా, వర్తికను కష్టాలనుంచి విడిపించి, విష్పలకి కాలు కలిపారు. పెదునికి తెల్లటి, ఇంద్రుని నాయకత్వంలోని వేగవంతమైన గుర్రాన్ని ఇచ్చారు; జోహుత్రుడు విజయవంతుడయ్యాడు. అశ్వినులను సంపదనిచ్చే రథంతో పిలిచి, వారి కీర్తిని కోరారు. వారు ప్రతిరోజూ, ప్రాతఃసమయంలో, వేగవంతమైన గిడుగు వలె, పిలుపునందుకొని వస్తారు. వారి రథాన్ని, వేగవంతమైన గుర్రాలతో, వందల బంధాలతో, అరణ్యాన్ని మోసుకొచ్చేలా, నిధులతొ నిండి, స్తుతిని ఆలకిస్తూ, విశాలమైన మార్గాలు ప్రసాదిస్తూ పిలిచారు. స్ఫూర్తివంతమైన ప్రార్థనలతో, మధురమైన హవిసులతో, వారి రథం పోషణతో పైకి ఎక్కింది. పోటీదారులు సమరానికి వచ్చినప్పుడు, అశ్వినుల రథం కనబడింది; వారు దాతను ఉత్తమ ఫలితానికి తీసుకెళ్లారు. భుజ్యుని ప్రాణాపాయ స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, అశ్వినులు తమ స్వంత గుర్రాలతో అతన్ని రక్షించారు; దివోదాసునికి మార్గాన్ని ప్రసాదించారు. వారు రేభుని వరదలో నుంచి రక్షించారు; మంచులో ముదుసలి వాడికి ఉష్ణతను ఇచ్చారు; గోవును బలపరిచారు; భక్తునికి దీర్ఘాయుషును ప్రసాదించారు. వందనుడిని నశన నుండి రక్షించారు; భక్తునికి క్షేత్రంలో విజయాన్ని ఇచ్చారు; వారి అనుగ్రహం భక్తునికి ఆయుధంలా మారింది. ఇలా అశ్వినులు, తమ అపూర్వమైన దయ, శక్తి, వైదిక మహిమతో, అనేకమందిని రక్షించి, ఆశీర్వదించి, సర్వలోకానికి ఆదర్శంగా నిలిచారు.