ఒక పవిత్ర సమయాన, యజ్ఞశాల మధ్యలో, ఋషులు, దివ్య దేవతలను ఆహ్వానిస్తూ, సమూహాల మధ్యలో తమ తేజస్సు నిలిచిపోాలని అగ్నిదేవుని ప్రార్థించారు. "ఓ అగ్నీ! మా తేజస్సు సభల్లో ప్రకాశించాలి. మేము నిన్ను ఆరాధించేవారు శరీరంగా అభివృద్ధి చెందాలి. నలుదిక్కుల దేవతలు మా ముందు వంగాలి. నీవే మా పర్యవేక్షకుడిగా ఉండి, యుద్ధంలో మేము విజయం సాధించాలి," అని వారు కోరారు. అందులో, సమస్త దేవతలు—ఇంద్రుడు, మరుత్గణాలు, విష్ణువు, అగ్నిదేవుడు—ఈ సభలో మనతో ఉండాలని, మధ్యలోని ఆకాశం విస్తృతంగా మనకోసం ఉండాలని, గాలి మన కోరిక మేరకు వీయాలని ప్రార్థించారు. యజ్ఞ సమయంలో దేవతలు మనకు సంపదను ప్రసాదించాలి, ఆశీర్వాదాలు, మంగళాశంసలు మనతో ఉండాలి, పురాతన ఋత్వికులు మనకు అనుగ్రహించాలి, మేము సురక్షితంగా, శక్తివంతంగా ఉండాలని వారు ప్రార్థించారు. "నా కోసం అర్పించాల్సిన హవిర్భాగాలు నాకు లభించాలి. నా సంకల్పం నిజమవ్వాలి. ఏ పాపమూ, ఎలాంటి దోషమూ నా దగ్గరికి రాకూడదు. దేవతలారా, ఇదే మాకు నిర్ధారించండి," అని వారు ప్రార్థించారు. దేవతలు మరియు దేవతలు మనకు శక్తిని ప్రసాదించాలి, మన సంతానం ద్వారా గాని, శరీరంగా గాని మనకు నష్టం కలగకూడదు. శత్రువుల చేతుల్లో మేము నష్టపోకూడదు. సోమదేవా, మమ్మల్ని కాపాడుము. అగ్నిదేవుడు అపరాధ రహితుడుగా, ఇతరుల కోపాన్ని దూరం చేస్తూ, మమ్మల్ని అన్ని వైపులా కాపాడాలి. మనపై కుట్రపన్నేవారు తమ దురాశను వదిలిపెట్టాలి, వారి చిత్తశక్తి మమ్మల్ని అధిగమించకూడదు. సృష్టికర్త, జగదాధిపతి, దేవతల రక్షకుడు, అశ్వినీదేవతలు, బృహస్పతి, ఇతర దేవతలు ఈ యజ్ఞాన్ని, యజ్ఞకర్తను హాని నుండి కాపాడాలని ప్రార్థించారు. ఇంద్రుడు, విస్తృతంగా పూజించబడే శక్తివంతుడు, ఈ సభలో మాకు విశాలమైన ఆశ్రయం కల్పించాలి. మా సంతానానికి, ఓ అశ్వప్రియ ఇంద్రా, దయచేయుము. మమ్మల్ని హాని చేయకూ, దూరం చేయకూ. మన శత్రువులు దూరమవ్వాలి; ఇంద్రుడు, అగ్నితో కలిసి వారిని తిప్పికొడదాం. వసువులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు, వారి మీద దివ్యశక్తిని ప్రసరించండి; కుట్రపన్నే నాయకుడిని శక్తిహీనుడిని చేయండి. ఈ సృష్టికి ముందు అసత్తు, సత్తు ఏదీ లేదు. గాలి ప్రాంతం లేదు, దాని పైన ఆకాశమూ లేదు. దాన్ని ఏమి కప్పింది? ఎక్కడ? ఎవరి సంరక్షణలో? లోతైన, అపారమైన నీరు ఉందా? మరణమూ లేదు, అమరత్వమూ లేదు. రాత్రి, పగలు అనే గుర్తింపూ లేదు. ఆ "ఒకటి" స్వయంగా ఊపిరి పీల్చింది; దాని వెలుపల మరేమీ లేదు. ప్రారంభంలో చీకటి మీద చీకటే కమ్ముకుంది. అంతా గుర్తించలేని నీటిలో మునిగిపోయింది. ఆ శూన్యాన్ని, ఖాళీదాన్ని అధిగమిస్తూ, తాపశక్తితో ఆ "ఒకటి" జన్మించింది. మొదట కోరిక ఉత్పన్నమైంది—అది చిత్తానికి మొట్టమొదటి విత్తనం. ఋషులు తమ హృదయాలలో తపస్సుతో, జ్ఞానంతో, అసత్తులో సత్తుకు బంధాన్ని కనుగొన్నారు. ఆ సృష్టి వ్యాపించింది—కిందా, పైనా ఏముంది? విత్తనధారులు, శక్తులు ఉన్నారు; కింద ఆధారం, పైన ప్రేరణ. ఎవరికీ నిజంగా తెలుసు? ఎవరు ప్రకటించగలరు—ఈ సృష్టి ఎక్కడి నుంచి జన్మించింది? దేవతలు కూడా సృష్టి తరువాతే వచ్చారు; మరి ఆ మూలాన్ని ఎవరు తెలుసు? ఈ సృష్టి ఎక్కడి నుంచి పుట్టిందో, అది చేసినదా, కాదా—పరమాకాశంలో పర్యవేక్షించే వాడు తప్పకుండా తెలుసు, లేదా అతనికీ తెలియకపోవచ్చు. ఆ యజ్ఞం, అన్ని వైపులా దారాలతో నడిపించబడింది, వంద దివ్య కార్యాలతో విస్తరించబడింది. మన పుర్వజులు దాన్ని నెయ్యగా నేసారు; వారు దాని పక్కన కూర్చుని, "ముందుకు సాగుదాం" అన్నారు. ఒకవాడు దాన్ని లాగాడు, ఇంకొకవాడు కోసాడు, మరొకవాడు ఆ స్వర్గంలో దాన్ని నేసాడు. ఆ కిరణాలు యజ్ఞాసనానికి చేరాయి; అవే మంత్రాలను, హవిర్భాగాలకు మార్గాలను సృష్టించాయి. ఏది పరిమాణం? ఏది నమూనా? ఏది ఆధారం? ఏది నెయ్యి? ఏది సమిధ? ఏది ఛందస్సు? ఏది పఠనం? ఏది మంత్రం—అన్ని దేవతలు దేవునికి యజ్ఞం చేసినప్పుడు? అగ్నిలోంచి గాయత్రీ ఛందస్సు, సవిత నుండి ఉష్ణిక్, సోమ నుండి అనుష్టుప్, బృహస్పతి నుండి బృహతీ ఉద్భవించాయి. మిత్ర, వరుణుల తేజస్సే విరాట్; ఇంద్రునికి త్రిష్టుప్, జగతీ అన్ని దేవతల్లో ప్రవేశించి ఋషులు, మనుష్యులు శక్తివంతులయ్యారు. యజ్ఞం ఉద్భవించినప్పుడు, మన పురాతన ఋషులూ, మనుష్యులూ దాని వల్ల శక్తిని పొందారు. కొందరు మనస్సుతో, కళ్లతో ఆ రహస్యాన్ని చూశారు; వారు యజ్ఞాన్ని నిర్వహించారు. స్తోత్రాలతో, ఛందస్సులతో, కొలతలతో వారు దాన్ని ఆవరించారు; ఏడుగురు దివ్య ఋషులు దానిని పట్టుకున్నారు. వారి మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ, జ్ఞానులు రథసారథిలా పగ్గాలు పట్టుకున్నారు. ఇంద్రుడు, తూర్పు, పడమర, పై, కింద అన్ని వైపులా శత్రువులను తిప్పికొట్టాలని ప్రార్థించారు. ఆయన ఆశ్రయంలో మనం ఆనందించాలనీ కోరారు. "ఇంద్రా! ఎవరు యజ్ఞానికి రాకుండా, స్తోత్రం చేయకుండా ఉన్నారో, వారికి తగిన ఆహారాన్ని ప్రసాదించు. ఋతువుల ప్రకారం ప్రయాణం లేదు, సభల్లో కీర్తి లేదు; జ్ఞానులు పశువుల కోసం, స్నేహం కోసం ఇంద్రుని ఆశ్రయిస్తారు, గుర్రాల కోసం శక్తివంతుడిని కోరుకుంటారు," అని వారు అన్నారు. అశ్వినీదేవతలు, నముచితో సోమాన్ని పానంచేసి, ఇంద్రునికి శక్తిని ప్రసాదించారు. వారు తల్లిదండ్రులా ఇంద్రుని రక్షించారు; సరస్వతి దేవీ, నీవు ఎప్పుడూ సన్నిహితంగా ఉంటావు. ఇంద్రుడు, స్వయంసిద్ధుడు, మాకు దయచేయాలి; ద్వేషాన్ని తొలగించాలి, మాకు భయరహితతను ప్రసాదించాలి. మేము ధైర్యశాలులుగా ఉండాలి. పూజార్హుడు స్తుతించబడుతున్నాడు; భూమి సస్యశ్యామలంగా ఉంది. అశ్వినీదేవతలు ఆశీర్వాదాలతో పూజార్హుడిని అభివృద్ధి చేయాలి. మిత్రుడు, వరుణుడు, దయతో నీ రాజ్యాన్ని కాపాడాలి; మేము యజ్ఞం సమర్పిస్తున్నాము. నీ అనుగ్రహం కోసం, మేము హానినుండి రక్షించబడాలి. మనం నీ అనుగ్రహాన్ని కోరినప్పుడు, నీవు పాలించే వాడు, మనకు పోషణను ప్రసాదించాలి; ఎవ్వరూ నీ దానాన్ని అడ్డుకోకూడదు. ఇంకో శక్తివంతుడు, ప్రభువు జన్మించాడు; వరుణుడు సమస్తానికి రాజు. పాపహారిగా రథమునకు తల అమర్చబడి ఉంది. ఈ పవిత్ర స్థానంలో పాపం నశిస్తుంది; స్నేహితునిలో పతితులు పడిపోతారు. నీవు శరీరాలకు, ప్రియులకు, యోగ్యులకు అనుగ్రహం ప్రసాదించినప్పుడు, నీవు సమృద్ధిగా ఉంటావు. అదితి, నీ తల్లి జ్ఞానవంతురాలు; ఆకాశం, భూమి ఆమె పోషణతో పవిత్రమవుతాయి. ప్రియులకు అనుగ్రహం ప్రసాదించు; సూర్యుడు తన కిరణాలతో వెలుగునిస్తుంది. మీరు, ప్రభువులారా, జన్మతః రాజులు; స్థిరమైన రథంపై కూర్చొని, అజేయులు, విజయవంతులు. మాకు స్తోత్రం చేసే వారు మమ్మల్ని కష్టాలనుండి కాపాడాలి. ఇంద్రుని విజయద్వజాన్ని ఎత్తిపొడవాలి; యుద్ధంలోనూ, విరాత్రుని సంహారుడైన ఆయన మాకు నాయకుడు కావాలి. ఇతరుల విల్లు యుద్ధంలో విరగాలి. ఇంద్రుడు నదులను విడుదల చేశాడు, తక్కువవారిని సంహరించాడు, మంచును చెదరగొట్టాడు. ఆయన శత్రువులేని వాడు, అన్ని ధనాలను ప్రసాదిస్తాడు. మేము ఆయనను ఆలింగనం చేసుకుంటాము; ఇతరుల విల్లు యుద్ధంలో విరగాలి. అన్ని శత్రుత్వాలు తొలగిపోవాలి, మన మనస్సు స్థిరంగా ఉండాలి. మనకు హాని చేయదలచిన శత్రువుకు నాశనం కలగాలి. ఇంద్రుడు, ధనదాత, నీ వరం వలన ఇతరుల విల్లు యుద్ధంలో విరగాలి. ఇలా ఋషులు, దేవతలను ప్రార్థిస్తూ, సృష్టి రహస్యాన్ని, యజ్ఞ గంభీరతను, దేవతల కరుణను, వారి రక్షణను స్మరించుకుంటూ, పరమాత్మను ధ్యానిస్తూ, భక్తితో యజ్ఞాన్ని నిర్వహించారు.