ఒకప్పుడు, ఋషులు, దేవతల మహిమలను, వారి కృత్యాలను, ప్రపంచంలో ప్రవహించే ధర్మాన్ని కీర్తిస్తూ, ఈ విధంగా వర్ణించారు. ఇంద్రుడు వృత్రాసురుణ్ణి సంహరించినప్పుడు, ఆయన శౌర్యాన్ని దేవతలు స్తుతించారు. సోమరసంతో నిండిన వారి వాక్కులతో, ఆయన పరాక్రమాన్ని మహిమను స్థాపించారు. అగ్ని తన జ్వాలలతో ఆహారాన్ని అందించ듯, ఇంద్రుడు దాహార్తులకు ఆహారం ప్రసాదించాడు. మనం కూడా, మిత్రభావంతో, శ్రద్ధతో, వేదగీతలతో, ఇంద్రుని స్తుతించాలి. ఆయన, గలగలలాడే, మాయగాళ్లను అదుపుచేసి, భక్తులకు రక్షణనిచ్చేవాడు. ఇంద్రుడు అనేక వరాలిచ్చేవాడు, తన గుర్రాలతో నడిచేవాడు. మన ప్రార్థనలు ఆయన వరకు చేరాలని కోరుకుంటూ, ఆయన అనుగ్రహంతో మనం అన్ని కష్టాలను దాటి, విశాలమైన, లోతైన ఆశ్రయాన్ని పొందాలని మనస్సారా ప్రార్థించాలి. అగ్నిహోత్రాలు మూడు రెట్లుగా చుట్టూ వ్యాపించాయి. మాతరిశ్వాన్ ఆ యజ్ఞానికి అనుగ్రహాన్ని ఇచ్చాడు. పరమాకాశంలోని ప్రవాహాలు, దానం చేయాలని ఉత్సాహంగా పరుగెత్తాయి. దేవతలు, సూర్యుని, శక్తివంతుడైన ప్రభువునిగా గుర్తించారు. హోమస్థలంలో మూడు నాశనకారిణి దేవతలు ఉపస్థితి కలిగి ఉన్నాయి. దీర్ఘశ్రవణశక్తిగల అగ్ని వాటిని బాగా తెలుసు. మేధావులు, ఆ రహస్యమైన మూలాన్ని, దూరంగా, గోప్యంగా జరిగే కర్మల్లో తెలుసుకున్నారు. ఒక అందమైన యువతి, నాలుగు జడలతో, ఘృతపు కాంతితో, యజ్ఞాన్ని సిద్ధం చేస్తుంది. ఆమెపై, రెండు ప్రకాశవంతమైన పక్షులు కూర్చుంటాయి; అక్కడే దేవతలు తమ భాగాన్ని స్థిరపరిచారు. ఆ పక్షుల్లో ఒకటి సముద్రంలోకి ప్రవేశించి, ఈ లోకాన్ని, సమస్త జీవులను చూస్తాడు. పవిత్రమైన మనసుతో నేను అతన్ని సమీపంలో చూశాను. తల్లి అతన్ని పిలిచింది, అతడు తల్లిని పిలిచాడు. మేధావులు, ఋషులు, ఆ ప్రకాశవంతమైన పక్షిని అనేక విధాలుగా వర్ణిస్తారు, అయినా అతడు ఒక్కరే. వారు యజ్ఞాలలో ఛందస్సులను స్థాపించి, పన్నెండు సోమ పాత్రలను కొలుస్తారు. ముప్పై ఆరు, నాలుగు కలిపి ఛందస్సులను అమర్చుతారు, ఆపై పన్నెండవదాన్ని స్థాపిస్తారు. మేధావులు, యజ్ఞాన్ని తెలుసుకుని, ఋక్, సామనులతో రథాన్ని నడిపిస్తారు. ఆయనకు పద్నాలుగు మహాశక్తులు ఉన్నాయి, వాటిని మేధావులు, ఏడుపాటలతో ముందుకు నడిపిస్తారు. ఆ పవిత్ర ప్రవాహానికి దారి ఎవరూ చూపిస్తారు? దానిని త్రాగేందుకు వారు ఎలా వెళ్తారు? పదిహేను స్తోత్రాలు సహస్రగుణంగా విస్తరించాయి; ఆ మహిమాన్వితమైనది ఆకాశం, భూమి లాంటిది. బ్రహ్మం ఎంతవరకు వ్యాపించిందో, ఆ స్థాయిలో వాక్కు వ్యాపించిందని ఋషులు వర్ణించారు. ఛందస్సుల సమ్మేళనం ఎవరికి తెలుసు? వాక్కును యజ్ఞస్థానానికి ఎవరు తీసుకువెళ్లారు? సత్యనుండి జన్మించిన ఎనిమిదవవారిని ఎవరు అంటారు? ఇంద్రుని రెండు నీలగుర్రలను ఎవరు చూశారు? కొంతమంది భూమి అంచుల చుట్టూ సంచరిస్తారు, మరికొందరు రథపు దండల వద్ద నిలబడతారు. యముడు ఇంట్లో స్థిరపడినపుడు, వారు తమ పనిని పంచుకుంటారు. ఒక ప్రకాశవంతమైన, యువ పక్షి తన తల్లుల దగ్గరకు పోయి, పోషణ పొందేందుకు ఉత్సాహంగా ఉంటాడు. కన్యక అయినా ప్రసవించి, పోషణ ఇస్తే, ఆ పక్షి తక్షణమే మహత్తును పొందుతాడు. ఆయనకు అగ్ని అనే పేరు ఉంది. ఆహారదాత, అగ్ని, తన జ్వాలలతో వనాలను తినేస్తూ, ఉత్సాహంగా, ఎడారినందు ఎద్దులా గర్జిస్తూ ముందుకు సాగుతాడు. ఇంద్రునికోసం పిండిన సోమరసం, శిలలా దృఢంగా, దేవతలకు ప్రీతికరంగా, సముద్రములా ఉప్పొంగుతూ ప్రవహిస్తుంది. అగ్ని, తన కాంతితో, ధృఢ సంకల్పంతో, మార్గంలో ముందుకు సాగుతాడు. వయసు వచ్చినా, అలసిపోని, వాయువులు తడిపోలేని, వీరులు విజయాన్ని కోరుకుంటూ పోరాడేలా, త్రితుడు లాగా, ఆ అగ్ని, హవనార్థం ఉత్తమంగా వెలుగుతాడు. అగ్ని, కణ్వుల మిత్రుడు, శత్రువులను జయించే శక్తివంతుడు. కీర్తించే వారిని, నాయకులను కాపాడాలని మనం ప్రార్థించాలి. అగ్ని, పరాక్రమవంతుడు, త్రివిధ గోత్రాలలో సంచరిస్తూ, జాతవేదసుని అనుసరిస్తాడు. అతని శక్తిని ఎవరూ ఎదుర్కోలేరు. అగ్ని, మానవులతో, దాతలతో కలిసి, సత్యాన్ని అనుసరించే మిత్రుల్లా, ఆకాశపు కాంతిలా, మానవులను మించిపోతాడు. వృషభ స్వరంతో, అగ్ని, నీవు స్తుతించబడుతున్నావు. మేము నిన్ను స్తుతిస్తాం; నీవు రక్షకుడివిగా ఉండి, దీర్ఘాయుష్షు, శుభజీవనాన్ని ప్రసాదించు. వృష్టిహవ్యుని సంతానులు, అగ్నికి వందనాలు చేశారు. "వషట్, వషట్, నమః, నమః" అంటూ, అగ్నిని, వారిని, నాయకులను రక్షించమని ప్రార్థించారు. ఇంద్రుడు, పరాక్రమాన్ని పొందేందుకు సోమరసం పానముచేయాలి. శత్రువులను సంహరించేందుకు, ధనం, బలాన్ని పొందేందుకు, మధురమైన సోమరసం పానం చేయాలి. ఇంద్రుడు, పరిపక్వమైన, ప్రవహించే సోమరసం తాగి, మనకు శుభాన్ని ప్రసాదించాలి. ఆకాశంలో ఉన్న సోమ, భూమిపై పిండిన సోమ, విశ్వాన్ని విస్తరించిన సోమ, శత్రువులను సంహరించిన సోమ—ఇవన్నీ ఇంద్రునికి మత్తును, పరాక్రమాన్ని ఇస్తాయి. ఇంద్రుడు తన రెండు పింగళ గుర్రాలతో, మధురమైన పానానికి రావాలి. పశువుల కోసం, మధుర సోమరసం కోసం, శత్రువులను సంహరించేందుకు, ఆయన శక్తిని పెంపొందించాలి. మాంత్రికుల కఠిన ఆయుధాలను దహించు, వారి బలమైన రక్షణలను ఛేదించు. నీకు శక్తిని ఇస్తున్నాను; యుద్ధంలో శత్రువులను సంహరించు. ఇంద్రుడా, నీ కీర్తిని, బలాన్ని విల్లులా వంచి పెంచు. మా బలంతో, నీ శక్తులతో, దుర్జయుడవై, నీ మహిమను విస్తరించు. ఈ నైవేద్యాన్ని నీకోసమే సిద్ధం చేశాం. ఆనందంతో స్వీకరించు. నీకోసమే సోమను పిండాం, వండాం. తాగు, ఇంద్రుడా, ప్రవహించే సోమను గ్రహించు. ఇంద్రుడా, సిద్ధమైన నైవేద్యాన్ని స్వీకరించు. వండిన, పిండిన సోమను మాకు అనుగ్రహించు. మేము ఉత్సాహంగా నిన్ను ఆరాధిస్తాం. యజమాని కోరికలు నెరవేరాలని ఆశించు. ఇంద్ర, అగ్నిలను మధుర వాక్కులతో ఆహ్వానిస్తున్నాను. వారు నదిలో పడవను తోసినట్టు, ధనాన్ని ప్రసాదించే దేవతలు చుట్టూ సంచరిస్తారు. దేవతలు ఆకలిని, మరణాన్ని తీసుకురారు. ఆహారం తినేవాడిని పాపాత్ములు దరిచేరరు. కాని, దానం చేయని వాడి దగ్గర ధనం నిలవదు. పంచుకోని వాడికి సహాయకుడు దొరకడు. ఆకలితో ఉన్నవారికి, దాహంతో ఉన్నవారికి, అవసరమైనవారికి ఆహారం ఇచ్చేవాడు ధైర్యాన్ని పొందుతాడు; ఇతరులకు సేవ చేస్తాడు; కష్టంలో కూడా సహాయాన్ని పొందుతాడు. తన ఇంట్లో ఆకలితో ఉన్నవారికి ఆహారం ఇచ్చేవాడే నిజమైన దాత. అలాంటి వాడు, పిలిచేవారికి మిత్రుడవుతాడు; అన్యులకు కూడా స్నేహాన్ని పెంచుతాడు. సహాయాన్ని కోరిన మిత్రుడికి ఇవ్వని వాడు మిత్రుడు కాదు. అలాంటి వాడిని దూరం చేయాలి; అతని దగ్గర ఆశ్రయం లేదు. మరణ సమయానికీ దాతను కోరుకుంటారు. తక్కువ స్థితిలో ఉన్నవారికి, ఆహారం కావాల్సినవారికి ఇవ్వాలి. గొప్పవారి మార్గాన్ని చూడాలి. ఎందుకంటే, రథచక్రాలు తిరుగుతున్నట్టు, ధనం ఒకరి దగ్గర నుంచి మరొకరి దగ్గరకు వెళ్తుంది. అజ్ఞాని వాడికి ఆహారం వృథా అవుతుంది. ఇది నిజం—అతని నాశనం. అతడు స్నేహాన్ని పెంచడు, మిత్రునికి సహాయం చేయడు. ఒంటరిగా తినేవాడు పాపాన్ని తింటాడు. కర్షకుడు, తన దుప్పిని సిద్ధం చేస్తాడు, పొలాన్ని సిద్ధం చేస్తాడు. తన కృషితో మార్గాన్ని సాఫీ చేయడమూ అతని ధర్మం. మాట్లాడేవాడు మాట్లాడవచ్చు, కాని దాతే గొప్పవాడు. ఇవ్వనివాడిని మించినవాడే దాత. ఒక కాళ్లవాడు రెండు కాళ్లవాడిని మించిపోతాడు; రెండు కాళ్లవాడు, మూడు కాళ్లవాడిని వెనుకనుంచి దాటి పోతాడు; నాలుగు కాళ్లవాడు, రెండు కాళ్లవాడిని సమూహంలో దాటి, తన స్థానాన్ని ఏర్పరుచుకుంటాడు. రెండు చేతులు కూడా సమానంగా ఉండవు; రెండు తల్లులు సమానంగా పాలు ఇవ్వవు; ఇద్దరు మేలైనవారి బలాలు కూడా సమానం కావు; బంధువులైనా అందరూ సమంగా ఇవ్వరు. ఈ విధంగా ఋషులు, దేవతల మహిమను, యజ్ఞగాథలను, ధర్మాన్ని, దాతృత్వాన్ని, మిత్రభావాన్ని, అగ్నియజ్ఞాన్ని, ఇంద్రుని పరాక్రమాన్ని, జీవన నడకను మనకు ఉపదేశించారు.