शतं वर्षाणि सहस्रं वर्षाणि इव वदन्ति एते, हरितपृष्ठाः समं रुदन्ति। सुकृताः पेषण्यः स्वकौशल्येन, प्रथमः होतैव, नवं सोमं सम्यक् अपेषयन्। वदन्ति एते, मधो न जानन्ति; पक्तमांसं अधः पिन्वन्ति। रक्तविटपस्य शाखायाम् विश्राम्यन्ति, बलवन्तः वृषभाः सोमकामाः गर्जन्ति। स्वादुना मत्ताः सञ्जाताः, इन्द्रं आह्वयन्तः, मधु न जानन्ति; जागृताः, विज्ञाः स्वसृभिः सह, पृथिव्यां घोषयन्तः सञ्चरन्ति। शुक्लपक्षिण्यः वाकं प्रब्रुवते; उपरि कृष्णाः प्रेरयन्त्यः स्वमार्गेषु घोषयन्ति। अधो अधः विश्रामस्थानं प्रति गच्छन्ति; बहवः स्रोतांसि, सूर्यवत् दीप्तानि, बीजं वहन्ति। महाबलिनः सञ्जाताः, संयुक्ताः, युक्तवाहनाः, बलिनो युगं वहन्ति। श्वासं कुर्वन्तः गर्जन्ति, कर्मण्युत्सुकाः; तेषां गर्जनं शृणुत, अश्वस्य हिनस्ति इव। अधः दश, पार्श्वयोः दश, युगेषु दश, योजने दश; दश दण्डाः, अजरा, घोषयन्तु, दश युगानां, दश युक्तानां भारवाहानाम्। दशबन्धनयुक्ताः एते पेषण्यः शीघ्रगामिनः; तेषां संस्थानं रमणीयम्, परिभ्रमन्त्यः। ते प्रथमं सोमरसं पितवन्तः, पिष्टस्य सारं प्राप्नुवन्ति। सोमात् इन्द्रस्य कपिलौ अश्वौ समीपं आगच्छतः, रसं पिण्डयित्वा गाव्यामुपविशतः। ताभ्यां सह इन्द्रः मधुरं सोमं पित्वा, तेन वर्धते, विस्तरति, महत्त्वं प्राप्नोति। युष्माकं भागः स्थिरः, अव्ययः, नित्यः, नापचीयमानः। तेजसा स्थित्वा, रैवतस्य विभूतौ इव, युष्माकं पेषण्यः यज्ञे प्रमोदन्ते। स्थिराः, अव्यथाः, अचला, अमृताः एते पेषण्यः; अशान्ताः, अजरा, धृढाः, विशालाः, पुष्टाः, अतृप्ताः, तृष्णारहितजाता इति। नूनं पितरः, रक्षां इच्छन्तः, सर्वेषु युगेषु युष्मान् युक्तवन्तः, उपवेशने इव। अक्षयाः, हिरण्यवर्णाः, हिरण्यगमना, स्वननं दिवं पृथिवीं च व्याप्य घोषयन्ति। एवं पेषण्यः विमोचने वदन्ति, यथा अश्वाः युक्ताः हिनस्ति। बीजं इव वपन्तः, सोमं पिण्डयन्ति, न कदापि क्षीणाः, सदा उत्सुकाः। सोमपेषणे, यज्ञे, वाकं प्रब्रुवते, यथा क्रीडमानाः पुत्राः मातरं ताडयन्ति। विमोचयन्तु, हे पेषण्यः, विज्ञाः ये रसं पिण्डयन्ति; प्रवर्तन्तां, कर्मण्युत्सुकाः। एवं तदा, पत्न्याः चित्तं स्थिरं भवतु, इति उक्त्वा, वयं समं वाक्यं रचामः, अपि भयेषु। अस्माकं मन्त्राः न व्यर्थाः, ते सुखं यच्छन्ति, पारं गच्छन्ति। किं करिष्यामि तव वाक्यैः? अहं गमिष्यामि, प्रथमे उषसः इव। हे पुरूरवः, गृहं पुनर्याहि; अहं दुर्निगम्या, वात इव। इषुर्भूतं इव, शतगावां वेगवत् इव, मम वेगः शीघ्रः। दुर्बले पुरुषे, संकल्पः विक्षिप्यते, यथा स्रोतांसि आपः विक्षिप्यन्ति, नापि प्राज्ञः मापनं गृहीतुं शक्नोति। या धनवती, श्वशुरगृहं गच्छति, यदि उषा इच्छेत्, समीपस्थात् गृहेभ्यः। अहं संध्यास्थानं प्राप्तवती, यत्र मार्गः वक्रः, रात्रौ वैतससूत्रेण बद्धा। त्रिः दिवसस्य वैतससूत्रेण बद्धा, त्वं च, अचल, मां स्पृहयासि। हे पुरूरवः, तव चिह्नानन्तरं, एष राजा, मम वीर्यं, तत् मम शरीरम् आसीत्। या सम्यक्तया संयुता, प्रीत्या पूर्णा, हृदयस्य कल्पना इव, न बद्धा, शीघ्रगामिनी—ता दीप्ताः, रक्ताः, यशः प्राप्तवत्यः, गावः इव, दुहित्र्यः इव, प्रवृत्ताः। मम जन्मनि, दिव्याः स्त्रियः समवसन्, आपः स्तुताः, वर्धिताः। यदा देवाः त्वां, हे पुरूरवः, महान्तं कृत्वा, संग्रामाय, शत्रुघ्नाय। यदा ताभिः सह, अहं मर्त्येषु कामं त्यक्तवती, अहं मर्त्या, मर्त्येषु सेविता। तदा, मत्ताः, ताः मां नानन्दयन्; ये रथम् अस्पृशन्, ते अश्वाः अदृश्यन्त। यदा मर्त्यः, अमृतनारीषु उदासीनः, पृथिव्यां व्रतानि न भजते, तदा ताः रूपाणि प्रकाशन्ते, विहारिणः अश्वाः इव, चपला वत्साः इव, स्वलङ्कृत्य शोभमानाः। विद्युत् इव, सा पतिता, निर्घोषरहितप्रभया, मम प्रियं कामं निनाय। या उच्चैः जातास्त्री, आप्सु जाता—हे उर्वशी, नृणां दीर्घायुं कुरु। एवं जाता, पशुपालस्य कर्मणि; तस्मिन्नर्थे, हे पुरूरवः, त्वं बलं स्थापयः। त्वां इच्छन्ती, विज्ञे, त्वं मया न स्थितः; त्वं न शृणोषि—किं त्वया प्रीयते? कदा पुत्रः, नवजातः, पितरं इच्छति, अश्रूणि स्रावयन्, सत्यम् जानन्? कः पतिं च पत्नीं च पृथक् करोतु, मनसा एकत्वे, यदा अग्निः श्वशुरगृहं ज्वलति? अहं वदामि—सा अश्रूणि स्रावयति, श्वशुर्यै रोदनं जनयति। तस्मात् त्वां प्रेषयामि—अन्यत्र गच्छ; मां न स्पृश, मूढ। सुभगः देवः अद्य गच्छतु, अनियन्त्रितः, अतीव दूरे, परं स्थानं प्रति। तत्र स विनाशस्य अङ्के शयीत; तत्र वृकाः, उत्सुकाः, तं खादन्तु। पुरूरवः, मा म्रियथा, मा गच्छ; मा क्रूराः, दुष्टाः वृकाः त्वां नाशयन्तु। न हि स्त्रीषु सख्यम्; वृक्याः हृदयानि एवं भवन्ति। यद् विचित्रं आचरणं मया मर्त्येषु कृतम्, अहं चत्वारः हेमन्तान् रात्रीश्च वसन्ती। एकवारं प्रतिदिनं सर्पिषः लघु भागं अश्नवम्; तेन एव तृप्ता, इदानीं गच्छामि। वसिष्ठः, यो अन्तरिक्षे चरति, उर्वशीं, दीप्तां, अन्विष्यति। पुण्यकृतां फलम् समीपं तव तिष्ठति; मा प्रतियाहि—मम हृदयं दह्यते। एवं देवाः त्वां, हे ऐल, वदन्ति—यथासि, मृत्योर् बान्धवः। तव सुताः देवेषु हविः जुहोति; त्वं अपि स्वर्गे रमस्व। त्वत्तः, हे महाबल, सभायाम् स्तोत्रं प्रवदामि; त्वत्तः स्पृहयामि उत्सुकस्य, बलिनः हर्षस्य। यथा घृतं, यत् हरिभिः सुशोभितं सिञ्च्यते, स्तोत्राणि, सुवर्णरूपेण भूषितानि, त्वां प्रति यान्तु। हरिं एव ये आह्वयन्ति, दिवि इव सिञ्चन्ति। हरिभिः तं पूरयन्ति, यथा गावः पयसा—इन्द्रं स्तुत्यं, हरिसखं, स्तुत्यं कुरुत। तस्य शस्त्रं पीतवर्णं, आयसी वज्रः; हरिः, अनियन्त्रितः, हस्तयोः हरिः। वीर्यवान्, सुशोभनगण्डः, हरिवेगेन, इन्द्रे हरीणां रूपाणि रचितानि। दिवि दीपः इव, पीतस्य चिह्नं स्थाप्यते; वज्रः, हरिः इव, दीप्तिमान्। सः अहिं, आयसजिह्वं, सहस्रशृङ्गं, ताडितवान्—हरिवीर्यं वहन्। त्वं, हे हरिश्मश्रु इन्द्र, पूर्वैः स्तोतृभिः यथापूर्वं स्तुतः। त्वं हरिः, सर्वं बलं हरिः; तव अनुग्रहः हरिजन्यः, परमं रमणीयः। तौ पीतवर्णौ अश्वौ, रथयुक्तौ, इन्द्रं, वज्रिणं, हर्षयन्तं, स्तुत्यं, सोमपेषणे वहतः। तस्य कृते, बहवः हर्यः सोमाः सज्जीकृताः; इन्द्राय, हरयः सोमं सिञ्चन्ति। कामाय, हरयः सिञ्चन्ति; धृताय, हर्यश्वा युज्यन्ते, शीघ्रगामिनः। यः हर्यश्वैः तुष्टः, अश्वैः, सः कामं प्राप्नोति, हर्यरसेन पूर्णः। हरिश्मश्रुः, हरिकेशः, आयसी वर्मणा, सः, हरिणः रक्षणे वर्धितः—यः अश्वैः, बलिना, गणपतिना तुष्टः, सः सर्वाणि पापानि हरिभिः जयति। द्वे चमसे इव, तस्य हरयः पृथक् स्थाप्यन्ते; शीघ्रगामिन्यः, स्पर्धायै, द्विधा कृताः। यदा, हविर्दायै, हरयः पात्रे विशुद्धाः, सोमं मत्तमधुरं पित्वा। एवं ऋषयः, सोमपेषण्यः, उर्वशीपुरूरवसोः संवादः, हर्यश्वस्य इन्द्रस्य च महिमा, ऋग्वेदस्य मन्त्रेषु प्रकटितः।