एवं तस्य महिमा अस्ति, किन्तु पुरुषः ततोऽपि महान्। सर्वाणि भूतानि तस्य एकपादमात्रं, त्रीणि पादानि, अमृतं, दिवि स्थितानि। त्रीणि पादानि पुरुषस्योर्ध्वं अभ्यरोहन्, एकः पादः पुनः अत्र अवतरत्। तस्मात् सः सर्वतः प्रसारितः, यद् खादति यच्च न खादति तत्र। तस्मात् विराड् उत्पन्नः, विराजः पुरुषः जातः। जातः सः पृथिवीं अतीत्य, अग्रे पश्चात् च प्रसारितः। यदा देवाः पुरुषं हविरूपं कृत्वा यज्ञं अकरोत्, तत्र वसन्तः घृतं, ग्रीष्मः समिधः, शरद् इदम् हविः। तं यज्ञं, आदौ जातं पुरुषं, तिरः कुशेषु अभिषिक्तवन्तः। तेन देवाः, साध्याः, ऋषयः पुरातनाः यज्ञं अकरोत्। तस्मात् यज्ञात् समग्रं हुतं, घृतं दध्ना मिश्रितं समासीत्। तेन सः आकाशस्थानि, अरण्यस्थानि, ग्रामस्थानि पशून् सृजति। तस्मात् यज्ञात् समग्रं हुतं, ऋचः, साम्नि, छन्दांसि, यजूंषि उत्पन्नानि। तस्मात् अश्वाः, द्विशन्ति पशवः, गौः, अजाः, अवयः उत्पन्नाः। यदा ते पुरुषं विभजन्, कतिचिद् अंशेषु तं व्यवस्थितवन्तः? कः मुखम्, कः बाहुः, कः ऊरुः, कः पदः? ब्राह्मणः मुखात्, क्षत्रियः बाहुभ्यः, वैश्यः ऊरुभ्यः, शूद्रः पादात् उत्पन्नः। चन्द्रः मनसः, सूर्यः चक्षुषः, इन्द्रः अग्निः मुखात्, वायुः प्राणात् जातः। नाभेः अन्तरिक्षम्, शिरसः दिवः, पादात् पृथिवी, कर्णात् दिशः, एवं लोकाः निर्मिताः। सप्त समिधः, त्रिः सप्त धृत्याः, यदा देवाः यज्ञं कुर्वन्ति, पुरुषं पशुम् बध्नन्ति। यज्ञेन देवाः यज्ञं अकरोत्, एषा प्रथमः विधिः। तैः स्वर्गस्य शिखरं प्राप्तम्, यत्र साध्याः देवाः निवसन्ति। सः जाग्रद्भिः प्रज्वलितः, गृह्ये वृद्धः अपि, गृहं प्रेरयन्, स्वधाम्नि स्थितः। सर्वत्र प्रिया, यज्ञार्हः, सर्वव्यापकः, दीप्तिमान्, सखा, मित्रः। सः दृश्यते दीप्त्या, सर्वगृहे अतिथिः, अरण्ये कुशलः शिल्पीव स्थितः। सः कञ्चन न त्यजति, सर्वेषु जनेषु, जातिजाते वसति। अग्ने, त्वं बुद्ध्या बुद्धिमान्, कौशलात् कुशलः, ऋषिः, सर्वज्ञः। त्वमेव धनाधिपः, त्वं दिवि पृथिवीं पुष्णसि। अग्ने, ते उत्पत्तिं, यज्ञस्थानं, हविस्थलं, घृतसमृद्धं ज्ञात्वा, देवाः त्वाम् आभ्यः, अरुणाभ्यः, सूर्यारश्मिभ्यः उपसदन्ति। तव दीप्तयः वर्षधारावद्, तव ज्वलनाः उषसः चिह्नानि। यदा त्वं प्रेषितः, वनस्पतिषु, अरण्येषु गच्छसि, तव मुखे अन्नं समावयति। वनस्पतयः यज्ञबीजं धारयन्ति, आपः त्वां जनयन्ति, तं सुतं, वृक्षाः, वनस्पतयः गर्भिण्यः सर्वत्र जनयन्ति। वातेन प्रेरितः, इच्छया प्रेरितः, त्वं त्रिभिः अन्नैः गच्छसि, अग्ने, जाग्रद्भिः स्थितः। रथारूढाः त्वां विजयं इच्छन्ति, तव अनिर्वर्ण्याः ज्वलनाः पृथक् दीप्ताः। अग्निः बुद्धिकर्ता, सभायाः भूषणम्, पुरोहितः, चिन्ताप्रेरकः, पूज्यः। तं, तमेव, यज्ञैः वरण्ति, महत्त्वाय, नान्यं त्वदन्यं। त्वमेव अत्र, अग्ने, सभासु, पुरोहितः, यज्ञार्थं मनुष्या अर्हन्ति, कुशेषु, देवपूजायाम्। तव पुरोहित्यम्, तव उपकारः, तव यज्ञकार्यं, त्वं आह्वायिता, त्वं अग्निप्रदातृ, तव पर्यवेक्षणम्, त्वं यज्ञस्य स्वामी, त्वं ब्राह्मा, त्वं गृहे गृहपति। यः, अग्ने, अमृताय, समिधा वा हविषा वा यजति, त्वं तस्य पुरोहितः भवसि, दूतः भवसि, यज्ञे तस्य वाक्यं ब्रूषे। एते चिन्तनानि, एते वाक्यानि, एते स्तुतयः, एते प्रशंसाः तस्य एकत्रिताः। धनार्थं, सर्वज्ञाय अग्नये, यः वृद्धं अपि वर्धयति, तस्य प्रियं। एषा प्राचीनः, उत्तमः स्तवः, नित्यनवः, तस्य, उदारस्य, वदेम। सः नः शृणोतु, सदा हृदि तिष्ठतु, पत्न्याः इव, भूषितः, पतिगृहे। यस्मिन् अश्वाः, वृषभाः, गोः, अजाः, मेषाः, मुक्ताः, अर्पिताः, हविः रूपे स्थापिताः। सोमप्रियस्य, बुद्धिमतः, अग्ने, तव प्रियं विचारं हृदयेन सृजामि। अग्ने, तव हविः अर्पितम्, घृतं स्रुक्, सोमः पात्रम्। नः वीरसमृद्धं, कीर्तिमत्, महायशः धनं देहि। त्वं यज्ञस्य स्वामी, रथवाहः, जनाध्यक्षः, होतृ, यजमानस्य अतिथिः, दीप्तिमान्, शुष्कद्रुमेषु तेजस्वी, वीरः, यजमानस्य चिह्नम्, दिवं विस्तारयति। उभे जाति अग्निम्, धर्मे स्थिरम्, सभायाः साधकं, वृषभम्, उषसां पुरोहितम्, बलस्य पुत्रम्, हरिम्, गृहस्थं। वयं बलिनः मार्गदर्शना, निधिपालस्य पथं इच्छामः। तस्य आह्वाने, तद् ऐश्वर्यं कामयामः। यदा तीव्राः अमृतत्वं प्राप्तवन्तः, तदा देवजनं स्तुत्या विसृज्य। सत्यस्य मार्गः विस्तीर्णः, दिवः विशालः, श्रद्धा महान्, अतिशयिता। इन्द्रः, मित्रः, वरुणः तं विचारयन्ति; भगः, सविता च, शुद्धदृष्ट्या। रुद्रं नेतारं कृत्वा, नद्यः प्रवहन्ति, विस्तीर्णं, बहुधा जलं वहन्ति। ताभिः, दूरगः, विचरन्, विस्तीर्णं सन्तानं जनयति; तस्य गर्भे सर्वं विमुक्तम्। रुद्राः, मरुतः, सर्वजनाः, दिव्यगृध्राः, महाबलस्य रक्षकाः; तैः, वरुणः, मित्रः, अर्यमन्, इन्द्रः, देवाः, शीघ्रगाः, सर्वं पश्यन्ति। इन्द्रस्य बाहुं उत्सुकाः आश्रयन्ति; सूर्यः दृष्ट्या, वीर्ये महत्। यस्मै, कुशलाः उचितं वज्रं निर्मितवन्तः, मनुष्यानां आसने युक्तम्। सूर्यः अपि तस्य बलं रमते; इन्द्रात् भीषणतरः न कश्चन। भीषणवृषभस्य उदरात्, महतः, वज्रः प्रतिदिनं गर्जति, शत्रुं नुदति। अद्य रुद्रं वीरं स्तुत्या यज, वीररक्षकं, श्रद्धया। येन दयालुः, स्वस्तुतः, स्वगणैः, दिवं स्वकीर्त्या शासनम् करोति। तैः, विस्तीर्णं यशः सन्तानाय उद्भूतम्— बृहस्पतिः, वृषभः, सोमात् जातः। यज्ञैः, अथर्वा प्रथमं देवाः स्थापितवान्; तैः, भृगवः कौशलात् विचारयन्ति। ते, द्यावापृथिवी, बीजसमृद्धे, नरशंसः, चतुर्विधः यमः, अदितिः, तवष्टा, धनदः, ऋभवः— द्वौ लोकौ, मरुतः, विष्णुः, आह्विताः। एवं ऋग्वेदस्य पुरुषसूक्ते, अग्निसूक्ते, यज्ञस्य, देवतानां, जगतः, अग्नेः, इन्द्रस्य, रुद्रस्य, विश्वस्य उत्पत्तिः, विस्तारः, पूजनं, स्तुतिः, तथा यज्ञस्य महिमा एकस्मिन् दिव्ये, श्रद्धायुक्ते, आनन्दमये आख्याने सम्यक् प्रकाशितः।