स्वर्गे देवाः स्तुतिभिः स्वबलैः अग्निं द्वयोर् अधिपतिं ससृजुः। तं त्रिधा जगति स्थापयामासुः, सः सर्वरूपाणां ओषधीः पचति। यदा योग्याः देवाः तम् अग्निं दिवि आदित्यरूपेण स्थापयन्ति, तदा चराचरद्वयं प्रादुरासीत्, सर्वाणि लोकानि प्रकटानि अभवन्। देवाः सर्वलोकानां कृते अग्निं विश्वं चिह्नं शक्त्या निर्माय, सः उषसः, प्रभातवर्णानि, दीप्तजलानि च प्रसारयति, तमसा स्वतेजसा अपाकरोति। प्राज्ञाः यज्ञार्हाः वैश्वानरं अमृतं अग्निं ससृजुः। सः प्राचीना तारा, चलनशीलः, महाबलः, तेजस्वी, गुह्यस्य निरीक्षकः, समीपं समायातः। वयं वैश्वानरं विश्वरूपं दीप्तिमन्तं मुनिं स्तोत्रैः भाषामहे; यः स्वमाहात्म्येन विशालानि व्याप्य, परदेवोऽपि अस्ति। श्रुतं मया द्वे स्रवतः, पितॄणां देवतानां च, मनुष्यानां च; ताभ्यां सर्वं चरति संप्रति, यद् उभयोः मध्ये स्थितम्। द्वे सम्यक्पथे चलन्तं जनयतः, सः शीर्ष्णः जातः, मनसा विनिर्मितः, सर्वेषां लोकानां प्रति स्थितः, दीप्तिमान्, शीघ्रदूतः, अन्यैः न प्रेषितः। यत्र अधरं चोत्तरं च वदतः, कः नु यज्ञं वेद? सखायः साधारणं स्थानं प्राप्तवन्तः, ते क्रतुम् लक्षयन्ति—कः इदं व्याचक्षीत? कियन्तः अग्नयः, कियन्तः सूर्याः, कियन्त्यः उषसः, कियन्ति आपः? अहं न पितॄणां गुह्यत्वं वदामि; अहं युष्मान् विद्वांसः पृच्छामि—कं? यावत् उषसां प्रमाणं, न तद्रूपं, तावत् शीघ्रपक्षः मातरिश्वा तिष्ठति; तावत् एव ब्राह्मणः अध्वर्युः यज्ञस्थानं स्थापयति। वयं इन्द्रं स्तुमः, यः पुरुषेषु श्रेष्ठः, यस्य महिमा अन्तरिक्षं दिवं च अतिचक्रमे; यः जनान् वीर्येण पूरयामास, नद्यः प्रसरन् स्वं तेजः वितन्वन्। स इन्द्रः सूर्यवत् विस्तीर्णानि व्याप्नोति; सः रथिरिव चक्राणि व्यरचयत्; सः तमः, कृष्णं ध्वान्तं, स्वतेजसा विदार्य, विघ्नान् अपाकरोति। वयं नूतनैः स्तोत्रैः, अव्याहताः, पृथिव्याम् अन्तरिक्षे च, समं गायाम; सः तक्षकिव सन्ततिं समरचयत्, इन्द्रः मैत्रीम् अन्विच्छन् न केवलं स्वस्य। इन्द्राय अनियमानि गीतानि समुद्रस्य अन्तः प्रेषयामि; यः शक्त्या अक्षरिव पृथिवीं दिवं च सर्वत्र स्थापितवान्। तस्य कोपः अन्ते तीव्रः शीघ्रश्च, ज्वलनवत् तीक्ष्णः शुद्धः च; सोमः सर्वाणि वनो गतवान्, नद्यः इन्द्रस्य महिमानं मितवन्तः। न कश्चित् दिवम्, न पृथिवीं, न मरीचिं, न मध्यं, न पर्वतान्, न नद्यः, यत्र सोमः न गच्छति; यदा तस्य कोपः सञ्जायते, सः शृणोति, दृढं भिनत्ति। सः वृत्रं वनस्य बलवत् हत्वा, पुरः विदार्य, आपः विमोचयत्; पर्वतम् विदार्य, नवमं कुम्भं मुक्त्वा, इन्द्रः गवः स्वैः युक्तैः अकरोत्। त्वं, इन्द्र, दृढनिश्चयेन, बलात् विघ्नान् कुलिशेन सन्धीन् इव भिनत्सि; ये मित्रवरुणयोः ऋतं लंघयन्ति, तान् जनाः सखायं न हिंसन्ति। ये शत्रवः मित्रं, अर्यमणं, स्तोत्रिणः, वरुणं च पीडयन्ति; तेषु अमित्रेषु, इन्द्र, बलिनः, उग्रान् त्वं तेजसा दण्डय। इन्द्रः दिवः अधिपः, इन्द्रः पृथिव्याः अधिपः, इन्द्रः आपां अधिपः, इन्द्रः पर्वतानां अधिपः; इन्द्रः बलिनां अधिपः, इन्द्रः प्राज्ञानां अधिपः, इन्द्रः गृहे, संवे, हवने च अधिपः। इन्द्रः पूर्वतः, महतः, अह्नः, अन्तरिक्षात्, समुद्रस्य अन्तात्, प्रसरतः वायोः, दिवः सीम्नः, नद्यः, भूमेः च विस्तृतः दीप्तिमान्। उषसः सूच्येव तव शस्त्रं, इन्द्र, दीप्तिमान्; सदा तव जयाय अस्तु। छिद्रं वज्रं दिवः प्रक्षिप्य, दुष्टान् शत्रून् विदारय। मासाः अनुक्रमेण अनुवर्तन्ते, ओषधयः, पर्वतानि च। द्वे पृथिवी-दिवी इन्द्रस्य बलं सेवते, आपः जातं बिभ्रति। यदा, इन्द्र, तद् कालः आगच्छेत्, यदा अयं पापहा निहन्येत; यदा शत्रवः गावः इव प्रथमे क्षेत्रे निपतन्ति। ये अस्मान् द्विषन्ति, ये च समवायं कुर्वन्ति, तान्, इन्द्र, सम्पूर्णतः नाशय। ये अविश्वासिनः, तमसा अन्धकारेण च युक्ताः, तान् सत्यदीप्त्या परिवेष्टु। तव, इन्द्र, जनानां बहूनि हव्यानि, स्तोत्रिणां ऋषीणां गीतानि, तव तुष्टिं वहन्ति। तव आह्वानं कृत्वा, त्वां याचन्ते; त्वं, अन्यान् सर्वान् अतिक्रम्य, समीपं आगच्छ। एवं वयं, इन्द्र, तव प्रियतमेभ्यः मध्ये, तव नूतनानि अनुग्रहाणि विन्देम; तव स्तोत्रैः सहाय्यं, धनं च विन्देम; सर्वे सखायः त्वां, इन्द्र, अधुना जानन्तु। वयं दानवंतं इन्द्रं, श्रेष्ठं वीरं, स्पर्धायां, बले च आह्वयाम; सः, युद्धे क्रूरः, आवाहनं शृण्वन्, शत्रून् हत्वा, धनं जयतु। सहस्रशीर्षा पुरुषः, सहस्राक्षः सहस्रपात्; सः पृथिवीं सर्वतः संवृत्य, दशाङ्गुलं अत्यतिष्ठत्। अयं विश्वं वै सः पुरुषः—यत् भूतम् यच्च भव्यम्। सः अमृतस्य ईश्वरः, अन्नेन वर्धमानः अतीत्य तिष्ठति। एषा एव महिमा, अतः पुरुषः अधिकः; तस्य त्रयः पादाः अमृतं दिवि, एकः पादः भूतानि सर्वाणि। त्रयः पादाः पुरुषः उदितः, एकः पादः पुनः इह जातः; तस्मात् सर्वतः प्रसृतः, भक्ष्याभक्ष्ये च। तस्मात् विराड् अजायत, विराजः पुरुषः; जातः सन्, पृथिव्याः परस्तात्, अग्रे च, पश्चात् च व्याप्तवान्। यदा देवाः यज्ञं चक्रुः, पुरुषं हविः कृत्वा, वसन्तः आज्यं, ग्रीष्मः इन्धनं, शरद् हविः अभवत्। ते तम् यज्ञं, आदौ जातं पुरुषं, कुशेषु अनुलेपयन्; तेन देवाः, साध्याः, ऋषयः पूर्वे यजमानाः अभवन्। तस्मात् यज्ञात् सर्वहुतात्, सर्पिः दधि समाहृतम्; तेन व्योम्यं, ग्राम्यं, अरण्यं च पशून् ससृजुः। तस्मात् यज्ञात् सर्वहुतात्, ऋचः, सामानि, छन्दांसि, यजूंषि च अभवन्। तस्मात् अश्वाः जाताः, द्विपदः चतुष्पदः च; गावः, अजाः, अवयः च तस्मात्। यदा पुरुषं विततान, कति कलापः अकुर्वन्? कः तस्य मुखम्, कः बाहू, कः ऊरू, का पदा इति? ब्राह्मणः अस्य मुखम्, राजन्यः बाहू, वैश्यः ऊरू, शूद्रः पद्भ्यां जातः इति।