यदा सौम्याः सौन्दर्यस्य अधिपतयः सूर्यां कन्यां वधूम् इच्छन्तः समुपाजग्मुः, तदा एकं चक्रं कुत्र स्थितम्, युगं च कुत्र स्थापितम् इति प्रश्नः समुत्थितः। ऋत्विजः वदन्ति—सूर्यायाः कालानुसारं द्वे चक्रे विख्याते, परन्तु एकं गुह्यं चक्रं केवलं मनीषिणः एव जानन्ति। तस्मै सूर्यायै, देवेषु, मित्रवरुणयोः, च सतां मनीषिणां प्रति अहं नमः विधायामि। एते द्वौ, मायया अग्रे च पृष्ठतः च चलन्तौ, बालकवत् क्रीडमानौ, यज्ञं परितः पर्यागतौ। एकः सर्वान् लोकान् पश्यति, अपरः ऋतून् व्यवस्थां स्थापयति, पुनः पुनः जातः भवति। सः दिवसानां चिह्नम्, नित्यनूतनः सन्, प्रथमे उषसां मध्ये आगच्छति; सः देवेषु भागं वितरति, सोमः च दीर्घायुषः सन् अग्रे गच्छति। शोभनं कापिशं वृक्षं, नानारूपं, सुवर्णवर्णं, सुवेष्टितं, सुचक्रयुक्तं आरोह; हे सूर्ये, अमृतस्य लोकं प्रति गच्छ, पतये गर्भधारणाय रम्या भव। उत्तिष्ठ, प्रयाहि! सा पत्नीत्वेन स्वीकृता; अहं विश्वावसुम् आदरेण श्लोकैः स्तौमि; अन्यं पितॄणां विशिष्टस्थानं अन्विष्य, जन्मना एषः भागः इति विद्धि। उत्तिष्ठ, प्रयाहि, हे विश्वावसुः, त्वां आदरेण स्तौमि; अन्यं विस्तीर्णं स्थानम् अन्विष्य, पत्नी पत्या सह संयुज्यताम्। येन मार्गेण मित्राणि पत्नीसंस्काराय यान्ति, सः पन्थाः ऋजुः, अनृतरहितः अस्तु; आर्यमन्, भगः च अस्मान् संयोजयन्तु; देवाः सौम्यगृहस्थ्यं ददातु। वरुणस्य पाशात् त्वां विमोचयामि, येन सविता सौम्यः त्वां बबन्ध; सत्यम् उपविश्य, शुभकर्मणि लोके, अक्लिष्टां त्वां पत्या सह स्थापयामि। इतः त्वां विमोचयामि, न तु तस्मात्, सुबद्धां, अनपहार्यां; यथा, हे इन्द्र, सौम्य, सा पुत्रैः, श्रियाः च समृद्धा भवेत्। पुषान् त्वां हस्तेन नयतु; अश्विनौ रथे त्वां वाहयेताम्; गृहं प्रविश, गृहपत्नी भूत्वा, सभायाम् आज्ञापयन्ती वद। अत्रैव, सुतैः सह समृद्धिं प्राप्नुहि, अग्निं पालय; पत्या सह शरीरं संयोजय, धीमत्या सभायाम् वद। या स्त्री पापकर्मसु रक्ता, सा रक्तवर्णा प्रकाशते; स्वजनाः वर्धन्ते, पति बन्धने बद्धः भवति। कलहे मूलं ब्राह्मणेभ्यः ददातु, धनं वितरतु; इयं स्त्री पापकर्माणः विमुक्ता, पतिं प्रविशति। या स्त्री पत्या अन्यां स्त्रियम् इच्छति, पत्न्याः वस्त्रेण, तस्याः शरीरं अशोभनं, कृशं, पापयुक्तं भवति। या रोगाः वध्वं सोमवाहिनीं अनुसरन्ति, ताः देवाः स्वस्थानं प्रतिनयन्तु। ये दम्पत्योः चतुर्दिक् उपविशन्ति, ते मार्गच्छेदकाः न जानन्तु; शत्रवः दूरं पलायन्तु, सुगमेन मार्गेण दुःखानि तरतु। इयं वधूः शुभा; आगत्य, एनां पश्यन्तु; सौभाग्यं दत्वा, स्वगृहं प्रतियान्तु। यद् अस्याः किमपि शुष्कं, तिक्तं, विषवत्, भोक्तुं अयुक्तं; यः सूर्यायाः सूक्तं वेद, सः ब्राह्मणः वधूः अर्हति। शापः, निन्दा, छेदनं—एते सूर्यायाः रूपाणि; ब्राह्मणः तानि शुद्धयति। अहं तव हस्तं सुमङ्गल्याय गृह्णामि, यथा त्वं मया सह पत्या वृद्धिं प्राप्नुयाः; भगः, आर्यमन्, सविता, पुरन्धिः त्वां गृहकर्मणि मम दत्तवन्तः। हे पुषन्, तां श्रेष्ठेन पन्था नय, यत्र नराः बीजं रोपयन्ति; या सुवृत्तजङ्घा, या सुत्प्रजननाय इच्छिता, सा अस्माभिः संतानाय प्रयुज्यताम्। त्वां प्रथमतः सूर्यां वधूसहितां आनयन्; पुनः, हे अग्ने, पतिं पत्न्या सह सुतैः योजय। अग्निः पतिं पत्न्या सह दीर्घायुषा, तेजसा च पुनरदात्; पतिः शतं शरदानि जीवतु, दीर्घायुष्मान् सन्। सोमः प्रथमतः पतिः अभवत्, ततः गन्धर्वः, तृतीयः अग्निः, चतुर्थः मनुष्याः। सोमः गन्धर्वाय दत्तवान्, गन्धर्वः अग्नये, अग्निः मम धनं, पुत्रांश्च, इमां स्त्रीं च अदात्। इहैव स्थातव्यम्, न गन्तव्यम्; पूर्णायुषा भुङ्क्ष्व; पुत्रैः पौत्रैः च क्रीडन्ती, स्वगृहे हृष्टा भव। प्रजापतिः अस्मभ्यं सुतान् ददातु, आर्यमन् बलाय संयोजयतु; पतिलोकं शुभया प्रविश, द्विपदां चतुष्पदां च श्रेयः कुरु। अक्रोधदृष्टिः भूत्वा, पतिं न हिंसयन्ती, पशुषु शुभा, सौम्या, दीप्तिमती, पुत्रवती, देवकामिनी, मृदुशी—द्विपदां चतुष्पदां च श्रेयः वह। हे इन्द्र, एतां पूज्यां सुत्प्रजया समृद्धां कुरु; तस्यै दश पुत्रान् ददातु, एकादशः पतिः भवतु। श्वशुराय राज्ञी भव, श्वश्र्वे राज्ञी भव; पत्युः स्वस्रियै राज्ञी भव, पत्युः भ्रातृषु राज्ञी भव। सर्वे देवाः अस्मान् संयुञ्जन्तु, आपः हृदयानि संयच्छन्तु; मातरिश्वा, धाता, नियामिनी देवी अस्मान् एकत्र कुर्युः। सौम्यः सोमः प्रवाहितः; ते इन्द्रं देवत्वेन चिन्तितवन्तः; यत्र महाकपिः अपिबत्, सः वीराणां श्रेष्ठः, इन्द्रः सर्वेषां श्रेष्ठः। त्वं, हे इन्द्र, महाकपितः पलायसि, कम्पमानः; अन्यत्र सोमपानस्य तृप्तिं न प्राप्नोषि—इन्द्रः सर्वेषां श्रेष्ठः। किम् एषः महाकपिः तव, पीतवर्णस्य पशोः, अकार्षीत्, येन त्वं क्रुद्धः? उत सः धनसम्पन्नः? इन्द्रः सर्वेषां श्रेष्ठः। यं महाकपिं त्वं, इन्द्र, प्रियवत् रक्षसि—तम् श्वा दंशतु, वराहः कर्णं छिन्द्यात्—इन्द्रः सर्वेषां श्रेष्ठः। कपिः मम प्रियाणि प्रकाशयति; अहं तस्य शिरः विदारयेत्, दुष्कृतिनं न मृद्नीयाम्—इन्द्रः सर्वेषां श्रेष्ठः। न काचिद् स्त्री मत्तः श्रेष्ठा, न रूपवती, न रम्या, न उत्साहवती—इन्द्रः सर्वेषां श्रेष्ठः। अम्ब, सुलभिके, यद् भवति, तद् भवतु; अम्ब, मम ऊरुः तपति, शिरः पीड्यते, इन्द्रः सर्वेषां श्रेष्ठः। एवं ऋग्वेदस्य एते मन्त्राः विवाहस्य दिव्यं रहस्यं, स्त्रीपुरुषयोः संयोगस्य पावनत्वं, देवतानां अनुग्रहं, गार्हस्थ्यस्य सौम्यं, च इन्द्रस्य महत्त्वं प्रकाशयन्ति।