सर्वे देवा ऋषयश्च प्राचीनेषु कालेषु दिव्यं संवादं चकारुः। तदा ब्रह्मणस्पतिः स्वबलविक्रमैः सहाङ्गिरसो गौः यत्नेन नेतारमिव भगं यथा, आर्यमा इव सभायां सन्नद्धौ समनयन्। तत्र मित्रः इव दम्पती, एकत्वेन संयुक्तौ, ब्रह्मणस्पतिं प्रार्थयन्ति—“स्पर्धायां नः बलं ददातु, हे शीघ्रगमन्।” तस्मिन् समये यज्ञपत्नीः, अतिथीन्, दिव्यरूपवतीः, सुवर्णप्रभाः, निष्कलङ्काः, ब्रह्मणस्पतिः पर्वतान्निर्गम्य, यथा धान्यं तुषात् विलोमयेत्, तथा प्रावर्जयत्। सः मधुमन्तं सत्यस्य स्रोतः सिञ्चन्, सूर्यः इव दिवः ज्योतिः क्षिपन्, गौः शिलात् उद्धृत्य, पृथिव्या आवरणं विदारयत्, यथा आपः आवरणं विदारयन्ति। सः तेजसा अन्तरिक्षस्य तमः अपानयत्, यथा वातः गोपालं आपः निक्षिपेत्; ब्रह्मणस्पतिः वलम् अन्वेषयन्, मेघं वात इव विक्षिप्य, गावः प्रादर्शयत्। अग्निहोत्रेण, तपसा, स्तोत्रैः च, ब्रह्मणस्पतिः लोभिनः वलस्य दुर्गं विदारयत्; आवृतं गृहीत्वा, जिह्वया इव लिलिहानः, उषसां निहितं धनं प्रादर्शयत्। स एव ब्रह्मणस्पतिः गायकानां नामानि वेद, ये स्वगृहे निहिताः आसन्; सः पक्षिणः अण्डस्य शुक्तिम् इव विदार्य, उषसः पर्वतात् प्रकाशयत्। ते मधु दृष्टवन्तः, यत् जलस्थे मत्स्ये इव निहितम्; ब्रह्मणस्पतिः घोषेण तद् विदार्य, द्रुमात् चमसं इव कम्पयन् निष्कासयत्। सः प्रकाशम् अन्वविन्दत्, अग्निम् अपि अन्वविन्दत्, तमः स्तोत्रेण अपानयत्; वलस्य गात्रात्, गौः मज्जानम् इव सन्धेः गृह्णन्, ब्रह्मणस्पतिः तद् अपाकरोत्। हिमेन द्रुमात् पत्राणि यथा पतन्ति, तथा ब्रह्मणस्पतिः अनुकम्पारहितः वलस्य गावः अपाकरोत्; सः अप्रत्यवर्तनीयम् अकरोत्, यथा सूर्यः उषसा पृथक् उदियाताम्। यथा पितरः नभः ताराभिः भूषयन्ति, कृष्णाश्वमिव श्वेतचिह्नैः, तथा रात्रौ तमः, दिवा ज्योतिः स्थापयन्ति; ब्रह्मणस्पतिः शिलां विदार्य, गावः प्रकाशयत्। एषः कर्म महात्मने नमः—यो प्राचीनान् अनुयाति—ब्रह्मणस्पतिः गावः, अश्वैः, वीरैः, नरैः च अस्मभ्यं दीर्घायुष्यम् ददातु। ततः अग्निः, वध्र्यश्वस्य मार्गदर्शनं, शुभम्, प्रीयमानम्, शुभदं, जातवेदसः प्रज्वलनसमये, स्नेहेन आहूयमानः, अग्रे तेजसा प्रकाशते, कदापि न श्यति। घृतमेव अग्नेः वृद्धिः, वध्र्यश्वस्य; घृतमेव तस्य अन्नं, बलं, प्रीतिरेव; घृतेन प्रज्वलितः, सः विस्तीर्णः भवति, तस्य स्रुतिः सूर्यवत् प्रकाशते। यद् मनुः, अनीकः, सुमित्रः च अग्नये समिधं जुहवन्, तत् पुनः पुनः स्यात्; सः धनं समृद्ध्या प्रकाशयतु, अस्माकं स्तुतिं गृह्णातु, बलं यशश्च अस्मासु ददातु। यं वध्र्यश्वः प्राचीनकाले समिधं जुहाव, अग्ने, तं हविं गृहाण; अस्माकं रक्षकः, त्राता च भव; तव दानं अस्मासु पालय। वध्र्यश्वः यशस्वीः भवतु, रक्षकः च; मानवाः त्वां न जेष्यन्तु; सुमित्रवत्, वीरवत्, सदा अग्रे गच्छन्, वध्र्यश्वस्य नामाहं प्रगृह्णामि। अग्ने, त्वं शुभ्रेण पर्वतेन धनानि विजित्य, दासान् आर्यान् च शत्रून् जेष्टवान्; सदा अग्रे गच्छन्, त्वं युधि नेतासि। दीर्घसूत्रः, बहुधनः अग्निः, सहस्रशाखः, शतमार्गदर्शी, दक्षः; तेजस्विषु मध्ये दीप्तः, मानवैः शोधितः, सुमित्रेषु, देवयजिषु मध्ये स्फुरति। त्वयि, हे जातवेदः, गौः मधुरं दुग्धं ददाति, वत्सयुक्ता इव; त्वं दातृभिः, सुमित्रैः, देवयजिषु प्रज्वलितः। अमृताः देवा, हे जातवेदः, तव महत्त्वं वध्र्यश्वस्य प्रति अचक्षन्; त्वं पृच्छन्, मानवकुलानि आगच्छन्तु; त्वयि स्थिता नरः विजित्य शत्रून्। पितेव पुत्रं अङ्के वहति, तथा वध्र्यश्वः त्वां अग्ने उपास्ते; तस्य समिधं प्रीत्या गृह्णन्, हे कनिष्ठ, पूर्वानपि त्वं रक्षितवान्। अग्ने, वध्र्यश्वस्य सदा विजयी, सोमपृषतः मानवैः शत्रून् जेष्टवान्; विरोधेऽपि त्वं, तेजस्विन्, शत्रुं दग्ध्वा, दर्पिणं अपि अपातयः। एष वध्र्यश्वस्य अग्निः, वृत्रहा, प्राचीनात् कालात् श्रद्धया स्तुत्या च प्रज्वलितः; अस्माकं वा अपत्यं, परेषां वा, हे वध्र्यश्व, अस्मान् शत्रुभ्यः पालय। अथ, अग्ने, मम समिधं गृहाण; घृतेन हविषा रमस्व; पृथिव्या विस्तारे, शुभे दिवसे, ऊर्ध्वः भव, प्राज्ञ, देवपूज्य। देवदूतः प्रथमं आगच्छतु, नराशंसः, सर्वरूपाश्वैः सह; ऋतेन पन्था, नमसा, देवो देवेषु, हविषा स्पृहयन्, समीपं गच्छतु। मानवाः सन्देशवाहकं अग्निं हविषा यजन्ति; श्रेष्ठैः अश्वैः, सुयुक्तेन रथेन, देवाः आनीय, होतारं स्थापय। एष यज्ञः देवैः प्रीयमानः विस्तीर्णः, सुगन्धिः अस्तु; शान्तचित्तः, हे देव, बर्हिषि, इन्द्रस्य श्रेष्ठ, देवान् आवह। स्वर्गस्य शिखरं स्पृश, वा मित्या पृथिवीं विस्तर; तेजसा द्वाराणि दिव्यानि रथस्य, सारथेः महतो रथस्य, धारयन्तु। दिव्याः कन्याः, दक्षिणा उषासः रात्रिश्च, स्वस्थानं आसताम्; देवाः, तेजस्विनः, एकत्र आगच्छन्तु, शुभे कक्ष्यां विस्तीर्णां आसताम्। अध्वरे शिलाः उच्चैः स्थिताः, अग्निश्च दीप्तः, आदितेः प्रियस्थानम्; ऋत्विजः, यज्ञजाः, अस्मिन्स्तोत्रे, धनं अस्मभ्यं ददातु। तिस्रः देव्यो बर्हिषि उत्तमे आसताम्; तद् वः रमणीयं कृतम्; देव्यो घृतेन, मानवस्य सुसंस्कृतं हविः गृह्णन्तु। त्वष्टः, हे देव, सौन्दर्यं लभमानः, अङ्गिरसैः सह संबद्धः; देवमार्गवित्, धनदः, अस्मभ्यं वित्तं ददातु। वनस्पते, मेखलया देवाः आनय, देवपथवित्; देवः हविः मधुमत् करोतु; द्यावापृथिवी मम आहुतिं वहताम्। अग्ने, वरुणं हविषि आनय, इन्द्रं दिवः, मरुतः अन्तरिक्षात्; सर्वे देवाः, अमृतासः, बर्हिषि आसत, स्वाहा शब्देन मोदन्ताम्। ब्रह्मणस्पतिः, यदा ते प्रथमा वाचः प्रासृजन, नामानि ददुः, तत्र यत् श्रेष्ठं ज्येष्ठं च, तत् प्रेम्णा अन्तः निहितम्। तां शुद्धां साकं छिद्रेण इव, धीराः मनसा वाचं विविन्धन्; अत्र मित्राः सौहार्दस्य बन्धुता जानन्ति, तेषां वाचि शुभं सौम्यं प्रतिष्ठितम्। ते यज्ञेन वाचः पन्थानम् अनुययुः, ऋषिषु प्रविष्टां ताम् अन्वविन्दन्; तां गृह्य, बहुषु स्थानेषु वितरन्, सप्त ऋषयः तस्यां संयुक्ताः। कश्चित् पश्यन् अपि वाचं न पश्यति; कश्चित् शृण्वन् अपि न शृणोति; सा तस्मै एव प्रकाशते, यथा शोभना पतिव्रता स्वपत्न्यै। सत्यं, त्वं मित्रे स्थिरः इति वदन्ति; स्पर्धायामपि तं न हिंसन्ति; एषा गौः मायया चरति; सः वाचं अश्रुतां, फलहीनां शृणोति। यो बन्धुम् मित्रं च त्यजति, तस्य वाचि भागो नास्ति; सः शृणोति अपि, व्यर्थम् एव शृणोति; धर्मस्य मार्गं न जानाति। एवं ऋषयः, देवाः, अग्निः, ब्रह्मणस्पतिः, वध्र्यश्वः, सुमित्रः, उषासः, रात्रिः, त्वष्टा, वनस्पतिः, सर्वे च मनुष्याः, वाचः, यज्ञस्य, तेजसः, सौम्यस्य च रहस्यं अन्वविन्दन्।