शृणुत, ऋषेः काव्यमिमं, यत्र धर्मः, जीवनस्य रहस्यानि, च मानवस्य यथार्थः सुस्पष्टं प्रकाशते। यदा पुत्रः पितरौ स्वविद्यामधीयीत, तदा तदेव महद्भूतं भूयात्, अतिशयेन च महिम्ना युक्तम्। भार्या अपि पतिं श्रद्धया वहति, तयोः सुमनोरमयोः शोभनयोः दम्पत्योः शुभलाभः सदा वर्धते। ततः स एव दिव्यः आसनं यत्र सर्वतः प्रकाशते, यत्र गावः दुह्यमानाः इव युक्तिसज्जाः तिष्ठन्ति। यदा गोमाताः प्राचीना सप्तस्वरूपां वाचं जनयति, तदा तत्र दिव्यत्वं वर्तते। ऋषिः वदति— अहं वः देवायतनं न्यगाद्यं प्रावृणम्; तत्र तुर्वणिः रुद्रैः सह एकाकिनी याति। यत्र जरां मरणं वा तिष्ठति, तत्रैव मधु देवाग्निषु सिञ्चतु। अपि च, स धर्मस्य रक्षकः, यः जलासु निहितः, मम संवादं दत्तवान्। इन्द्रः सर्वज्ञः तद् यथावत् अवदत्; तस्योपदेशेन, हे अग्ने, अहं प्राप्तवान्। यो क्षेत्रं न जानाति, स तु क्षेत्रज्ञस्य अनुग्रहेण अग्रे गच्छति। एषा हि शिक्षायाः श्रेयः— क्षेत्रज्ञस्य पथेन सः सम्यग्गच्छति। अद्य जीवन् एषः अन्नं अश्नाति, मातृपोषेण पुष्टः सन् वर्धते। युवा अपि जरया आक्रान्तः; दानशीलः, सुमनाः, क्लान्तः जातः। कुरुश्रवण, शुभानि कर्माणि कुर्मः, यत्र दानशीलाः बहवः सन्ति। दानदातृभ्यः दानं भूयात्; यं सोमं हृदि धारयामि, स एव अस्तु। कश्चन मां जनानां मध्ये न बबन्ध, अहं पूष्णा विना अपि स्वयमेव चरामि। सर्वे देवाः माम् अवन्तु; अधर्मिणां क्रन्दः अभवत्। सर्वतः शत्रवः मां पीडयन्ति, प्रतिद्वन्द्वीभ्यः पत्न्यः इव, मम पर्शवः क्लिश्यन्ते। दैन्येन बाध्ये, नग्नता लज्जां जनयति, चित्तं च अश्वस्य कम्पनमिव कम्पते। शतशक्ते, मूषिकाः लिङ्गं कृन्तन्त्यः इव, ते तव स्तोत्रिणं आक्रमन्ति। एकदा, दानप्रिय इन्द्र, अस्मान् अनुगृहाण; पितेव अस्माकं भव। कुरुश्रवणं नृपं त्रासदस्युं च, दानिनां मध्ये श्रेष्ठं, मम ऋषिं वृणे। यस्यानुयात्रे त्रयः पिङ्गलाः अश्वाः, सुप्रणीताः, यं सहस्रदक्षिणे यज्ञे स्तुतिः गायति। यस्यानु स्वरस्यान् मधुरगाथाः पितुः उपमश्रवसः तुल्याः, क्षेत्रं पुष्कलं इति प्रख्यापितम्। उपमश्रवसः पुत्रे, मित्रातिथेः वंशजे, आह्वये; अहं तव पितरं पूजयामि। यदि अमृतान् वा मर्त्यान् वा शासेयम्, मम कृते दानशीलः जीवतु। शतात्मनापि कश्चन देवऋतस्य उल्लङ्घनं न करोति; एवं युक्तः सः पृथक् स्थाप्यते। विभीदककाष्ठनिर्मिताः अक्षाः मां प्रमोदयन्ति; शुष्के भूमौ क्षिप्ताः, ते मां हर्षयन्ति। मुजवत्सोमस्य स्वाद्वन्नमिव, जिवन्त्यः अक्षाः मां जाग्रयन्ति। सा न मां निन्दति, न परित्यजति; सा मम मित्रेभ्यः मयि च सौम्या। एका अक्षार्थं, अहं स्वां पतिव्रतां भार्यां त्यक्त्वा, ताम् अश्रुपातयामि। श्वश्व्रुः स्नुषां द्वेष्टि, तां संयच्छति; दरिद्रः शरणं न लभते। सेवया जीर्णः अश्व इव, जेतृलाभे मम सुखं नास्ति। परस्य पत्नीं स्पृशन्ति अन्ये, जेतुम् उत्सुकस्य जुआरिणः; पिता माता भ्रातरः च वदन्ति— 'न वयं तम् अविद्म, नयतैनं, स बध्दः।' यदा निश्चितवान्, तदा अन्यैः न स्पर्धितवान्; ये गतवन्तः, तेषु मित्रेषु अहं पश्चात् पतितः। पिङ्गलाः अक्षाः क्षिप्ताः वदन्ति; अहं तेषां संमिलनं गच्छामि, पतिव्रता पतिमिव। जुआरी सभां प्रविश्य पृच्छति— 'किम् अहं जेष्यामि?' स देहे कम्पते। अक्षाः तु तस्य इच्छानुगता न भवन्ति; विजयः अन्यस्मै दत्तः। अक्षाः शृङ्गैः अंकुशैः च जुआरिणं पीडयन्ति, दहन्ति; कपटिन्यः, ज्वलन्त्यः, तं तर्पयन्ति। बालकाः पराजिते उपहसन्ति, मधुमयाः, जुआरिणं स्तुवन्ति। त्रिपञ्चाशत् संख्या, एषां गणः क्रीडति, स्वधर्मे स्थितः सवितुः इव। उग्राः अपि जुआरिणं न नमन्ति, तु राजा अपि तान् नमति। ते अधस्तात् गच्छन्ति, उपरिष्टात् प्लवन्ते; निरस्तहस्ताः, हस्तिनं जयन्ति। दिव्या अक्षाः, शीतलाः अपि, शुष्के भूमौ क्षिप्ताः, हृदयं दहन्ति। जुआरिणः पत्नी शोकाकुला, त्यक्ता; भ्रमतः पुत्रस्य माता पृच्छति— 'क्व सः?' ऋणयुक्तः, भीतः, धनार्थी, स रात्रौ अन्येषु गच्छति। स्त्रियं दृष्ट्वा जुआरी कामयते; परदारं, परलाभं च इच्छति। प्रातः स तवनीयांश्च युनक्ति, किन्तु क्रीडान्ते, पतितः वह्निप्रसादे पतति। युष्माकं मध्ये यः गणस्य अग्रणी, प्रथमः, तस्मै अहं वदामि— 'न अहं तव वित्तं स्पृशामि, न अपेक्षामि; दशरात्रं प्राचीं प्रति सत्यं वदामि।' माऽक्षैः क्रीड, क्षेत्रं पालय, धनं रमेथाः, आत्मानं भाग्यवान् मन्यस्व। तत्र गावः, तत्र तव भार्या; एवं सविता, आर्यः, मां दर्शयति। मित्रत्वं कुरु, अस्मासु सौम्यः भव; न रोषेण, न वैर्येण समीपं आगच्छ। न ते क्रोधो, न द्वेषः, प्रविशतु; परस्य अक्षक्रीडा अस्मात् दूरे भूयात्। ते अग्नयः, इन्द्रशक्त्या बलवन्तः, उषसः प्रातः ज्योतिर्बिभ्रति। महद्यौः पृथिवी च जानीताम्; अद्य वयं देवानां प्रसादं याचामः। द्यावापृथिव्योरस्मात् प्रसादं याचामः, मातरः नद्यः, पर्वतान्, शरणानि च। सूर्याच्च, उषसश्च, निष्कल्मषत्वं प्रार्थयामः; सोमः अद्य सुतः शुभं ददातु। द्यावापृथिव्यौ, जननी, अद्य अस्मान् रक्षेतां, समृद्धये। उषः उदियान्, पापं नुदतु; अग्निं हितं कल्याणाय आह्वयामः। एषा प्रथम उषाः, शोभना, सुवर्णा, दानिनां संपदा युक्ता, अस्माकं प्रकाशतु। द्वेषिणां कोपं दूरं कुर्यात्; अग्निं हितं कल्याणाय आह्वयामः। ये सूर्यस्य रश्मिभिः सह प्रवहन्ति, प्रातः ज्योतिर्बिभ्रति, ते अद्य अस्माकं यशः प्रक्षिपन्तु; अग्निं हितं कल्याणाय आह्वयामः। उषसः अस्माकं रोगरहिताः स्यु:; अग्नयः महाज्योतिषा उद्यन्तु। अश्विनौ दीर्घायुषे रथं युनक्तं; अग्निं हितं कल्याणाय आह्वयामः। सवितः, अद्य अस्मभ्यं श्रेष्ठं भागं दत्तु, त्वं हि धनानां दाता। धिषणा, धनमातः, त्वां आह्वयामि; अग्निं हितं कल्याणाय आह्वयामः। देवानां सत्यम् उक्तं, यत् वयं मर्त्याः अविज्ञाय, तदस्मान् न बाधेत। सर्वा उषसः प्रकाशन्ते, सूर्यः उदेति; अग्निं हितं कल्याणाय आह्वयामः। अद्य वयं शमेन कुशं विस्तीर्यामः; शिलासभायां मनसा युयुज्महे। आदित्येषु रक्षायाम् स्थित्वा, अग्निं हितं कल्याणाय आह्वयामः। यज्ञकुशे, सभायां, हे देवाः, आगच्छत; सप्त ऋत्विजः आसादयत। इन्द्रं, मित्रं, वरुणं, भगं च आह्वयामः; अग्निं हितं कल्याणाय आह्वयामः। एवं ऋषिः धर्मस्य, जीवनस्य, देवतानां च महत्त्वं, मानवस्य क्लेशं, दानस्य महिमा, जुआरिणः दुःखम्, तथा प्रभाते देवपूजायाः फलम्, सर्वं एकत्र सम्यग् प्रकाशयति।