शृणुत, ऋषेः दृष्ट्या विश्वस्य विचित्रं चरित्रं प्रवदामि। सः मण्डूकः, यः शिशिरे निद्रातः जागरितः, पृष्ठतः मुखेन खादति, शिरसा कवचं स्थापयति। ऊर्ध्वमुपविश्य स्वं शरीरं शोषयति, समं भूमौ शयानः भूम्याः अनुचरति। तस्य समीपे वृक्षः विस्तीर्णच्छायः, निर्लुप्तपत्रः तिष्ठति। जननी, छिद्रिता, गर्भं खादति; अन्यत्र धेनुः वत्सं मापयति, किमुपायेन गर्भिणी धेनुः तमन्तः स्थापयत् इति चिन्त्यते। सप्त वीराः अधस्तात् उदिताः, उत्तरतः नष्टाः, अन्ते संगच्छन्ति। नव पश्चिमतः स्थित्वा आगताः; दश पूर्वतः गच्छन्ति, पर्वतान् अतिक्रम्य खादन्ति। तेषु दशसु, एकः हरितः सामान्यश्च; तम् यज्ञाय, तर्तुं च प्रेरयन्ति। जननी पुष्टगर्भं स्तनयोः धारयन्ती, तेन तुष्ट्या गर्भं वहति। वीराः स्थूलमेवं मेंषं पाचयन्ति; अक्षाः क्षिप्यन्ते, ते क्रीडायां उपविशन्ति। द्वे धनुषी महत्यौ, शुद्ध्यर्थं सञ्चरन्त्यौ, मार्गेण विशुद्धिं वहन्त्यौ। घोषकाः सर्वत्र गच्छन्ति; पक्वकर्त्ता नास्ति, न च अर्धपक्षः। देवः सविता एवं वदति—"धावमानः, नवनीतभक्षः, गच्छतु।" दूरात् ग्रामं वहन्तं अपश्यम्, सः स्वधया सञ्चरन्, चक्रैः परिवर्तते। आर्यः जनानां युगं तीक्ष्णयति; सहसा, युवानः, शिश्नेन मापयन्तः, नवत्वं प्राप्नुवन्ति। एते द्वे धेनू मम सुखाय युक्ते; मा वारणीयम्, पुनः पुनः माम् आविश्य तर्पयेताम्। अस्यापि आपः प्रयोजनाय नष्टाः; सूर्यः कपिश्च श्रेष्ठं गतौ। एष वज्रः, विस्तीर्णः, सूर्यस्य महान् विष्ठात् अधः आगतः। तेन कीर्तिः लभ्यते; अन्यदपि अस्ति परम्। तेन वृद्धाः कम्पनं विना तर्तुं शक्नुवन्ति। वृक्षात् वृक्षं धेनुः मापयति; तदा शिशवः पतन्ति, नरान् खादन्ति। अतः, सर्वं जगत् बिभेतु; इन्द्राय हविः ददात, मुनिं पृच्छत। देवानां मापने प्रथमाः स्थिताः; छिन्नकर्तारः तेषां उपरि उदिताः। त्रयः भूमिं, पांसुम् च तापयन्ति; द्वौ मुखेन विष्ठां वहतः। स एव तव प्राणदः; तम् ज्ञात्वा एवम् आचर। युद्धे तादृशात् मा छादय। सः सूर्यं दृश्यं करोति, तमः गुह्यं करोति; सः, प्रकटः, मुक्त्यरहितस्य बन्धनात् न मुच्यते। सर्वेऽन्ये शत्रवः गताः; मम श्वशुरः तु न गतः। सः खादतु, सोमं पिबतु; तृप्त्वा, पुनः स्वगृहं प्रतिप्रयातु। सः गर्जन्वृषभः तीक्ष्णशृङ्गः वृष्टौ तिष्ठति, पृथिव्याः मार्गं चिह्नयन्। सर्वेषु समुदायेषु, यः सोमपानेन मम उदरं पूरयति, तम् रक्षेयम्। शिलया सोमं सुतवन्ति, हे इन्द्र; त्वं तस्य पिबसि। वृषभाः तव कृते पचन्ति, तव तेषां खादसि, यदा त्वं स्रुचा आहूयसे। इदमस्तु मे विज्ञातम्, हे गायनः; आपः प्रतिवाहं प्रवहन्त्यनिष्टं। शृगालः सिंहात् निवर्तते, मत्स्यः मकरात्, कूर्मः वराहात्, शुष्के दग्धः। कथं हि एतद् अवेदिषम्, गृत्सस्य पक्तमधिगतम्? त्वं, जानन्, यथाकालं ब्रूहि, हे मघवन्, किम् अंशं तव रक्षेयम। एवं हि मे बलं वर्धयन्ति, ये दिवि उच्चैः स्थिताः। सहस्राणि न्यधाम बहूनि; मम जनयिता अजैषीत्। एवं देवाः माम् बलवन्तं कृतवन्तः, हे इन्द्र, कर्मणा वीर्येण च। अहं वज्रेण वृत्रं हत्वा, मुदितः, भक्ताय गोष्ठं अपावम्। देवाः परशुं वहन्तः, वनं छित्वा, शस्त्रैः समीपं गताः। तं दृढं हृदि स्थापयन्ति, यत्र किल, खण्डेन दहन्ति। शशकः कर्तरिं तीक्ष्णयति, प्रत्यादत्तः; पादेन दूरात् अश्मानं विदलयति। महानपि विद्धः, छिद्रैः छिनत्ति, वत्सः वृषभं जिह्वया इव। श्येनः पादं तीक्ष्णयति, मार्गे सिंहः इव निगृह्यते। महिषः तु बद्धः अपि धावितुम् इच्छति; गोधा ततः एतद् वहति। तेभ्यः गोधा एतद् वहति—ये ब्रह्मद्विषः खादन्ति। वत्साः, वृषभात् मुक्ताः, दन्तैः दंशन्ति, स्वयमेव बलवन्तः भवन्ति। एते शमीशाखाभिः छायावन्तः जाताः; अन्ये सोमस्तोमैः तनून् विभूषयन्ति। मनुष्यवद् भाषमाणाः, बलं वहन्तः आगच्छन्तु; दिवि, हे वीर, कीर्तिं नाम च स्थापयः। यः वनस्य वृक्षः इव स्थाप्यते, तस्य तव स्तुतिः, दीप्तिः, उत्सुकता च वर्धते। यस्य मनुष्येषु इन्द्रः पुरोहितः, सः महनीयः, वीर्यवान्, रात्र्याः पतिरेव। वयं तव कृते दूरेतम् उषसं गच्छेम; पुरुषेषु उत्तमवीर्यं नृत्ये स्याम। त्रिशोकानुगमनाय, शतमानवान्, कुत्सेन सारथ्येन विजयी जातः। किम् तव मदः, हे इन्द्र, रमणीयः? दूरात् तव स्तोत्रं प्रति धाव, उग्र। कः सहायः समीपं आगम्य, मम चिन्ता तव परं प्राप्नुयात्, अन्नेन तव परं प्रीयाम। किम् कीर्तिं, हे इन्द्र, पुरुषेभ्यः ददासि, केन प्रज्ञया कर्म करोति, कः तव समीपं याति? मित्रवत्, सत्यसेवकः, सर्वत्र स्तूयसे, यदा अस्माकं मनः अन्ने एकं भवति। सूर्यं प्रेषय, यः परं लक्ष्यं इच्छति, तेषां कृते ये तस्य इच्छां शिशवः इव अनुगच्छन्ति। तव बहूनि गीतानि, हे इन्द्र, ये तव वीर्येभ्यः जाताः, पुरुषाः अन्नेन प्रतिगृह्णन्ति। हे इन्द्र, तव मातरं, त्वां, सुमित्राय, प्राचीं दिवं बलवतीं, पृथिवीं च प्रज्ञया युक्तां सन्निधिं क्रियात्। तव प्रियाय, स्रवः, मधुपेयः, सन्नद्धानि भवन्तु। इन्द्राय पूर्णः मधुपेयः सुतः, सः हि सदा दाता। सः महत्त्वे वर्धितः, पृथिव्याः विस्तारे, स्वकर्मभिः, वीर्येण च। इन्द्रः संग्रामस्य सैन्यानि स्वबलात् विक्षिपति; बहवः तस्य सख्यं इच्छन्ति। युद्धेषु, रथवत्, स्थिराः स्याम, यं त्वं अनुगच्छसि, तव अनुग्रहेण प्रेरितम्। इह स्तोत्रं देवेषु गच्छतु, हविः देवाय, मनसः प्रेरणया शीघ्रं। युष्माकं मित्रावरुणस्य ऋतं यः अस्ति, सः अस्माकं स्तुतिं विस्तीर्णां ददातु। ऋत्विजः, यज्ञाय सज्जाः भवत, श्रद्धया समीपं गच्छत। हरितः, सुशिखः पश्यति; बलवंतः हस्ताः सोमरश्मिं स्रवत। ऋत्विजः, आपः प्रति गच्छत, समुं प्रति; आपां सूनुं हविभिः पूजयत। सः शुद्धं, फेनिलं रश्मिं दास्यति; तस्मै मध्वा सोमं सुतवन्तु। यः अनाग्निः अपि, आप्सु दीप्तमानः, तम् प्रेरिताः यज्ञेषु आह्वयन्ति। हे आपां सूनो, मधुमतीः धाराः नः ददातु, याभिः इन्द्रस्य वीर्यं ववृद्धे। याभिः सोमः हृष्यति, नन्दति, युवान् कन्याभिः इव; ऋत्विजः, आपः प्रति गच्छत, यत् औषधिभिः सोमं शुद्धयन्ति। अत्र कन्याः वन्दमानाः, आहूताः, उत्सुकाः आगच्छन्ति। एकचित्ताः, एककर्मणः भवन्ति—ऋत्विजः, विदुषीः, आपः च। यः वः मार्गं विवृणोति, निहितात्, महतः शापात् विमोचयति, तस्मै इन्द्राय मधुमतीं धारां स्रवत, दिव्यं मदिरं, हे आपः। तस्मै मधुमतीं धारां स्रवत, यः वः गर्भः, मधुनः स्रोतः। आपः, घृतवत्यः, यज्ञे स्तुत्याः, मम आह्वानं शृणुत। एवं ऋषिः दृष्ट्वा, जगतः रहस्यं, देवेषु श्रद्धां, इन्द्रस्य महत्त्वं, आपां पवित्रत्वं, सोमस्य आनन्दं, सर्वेषां जीविनां विचित्रं कर्म च वर्णयति।