अहं तं न जानामि, यः एवं वदति—यः युद्धे निरिन्द्रान् हत्वा विजयी अभवत्। यदा सः युद्धं भयकरं उद्घोषयति, तदा मे वृषभाः स्वस्य स्वरं प्रकटयन्ति। अनामेषु ग्रामेषु यदा अहं स्थितः, तदा सर्वे दातारः मम सहायतां कुर्वन्ति। अहं विजयी, सुरक्षितं जानामि, पर्वते तस्य पादं गृहीत्वा तं नाशयामि। ग्रामे वा पर्वते वा मां न कश्चित् निवारयितुं शक्नोति, यदा अहं मनः निश्चितवान्। मम गर्जनस्य शब्दे तेषां कर्णाः कम्पन्ते, सूर्यस्य रश्मयः एकत्र गताः। अत्र अहं तान् निरिन्द्रान् पश्यामि—मद्यपानशीलान्, शरैर् आहतान् पतितान्, मित्रस्य निन्दकान्, युवा अपसृतान्। वृषभाः निर्गताः, जीवः निर्गतः; पूर्वाः पश्चात् च प्रकटिताः। द्वौ वातौ तं परितः भ्रमतः, किन्तु कश्चित् तस्य क्षेत्रस्य पारं न प्राप्तवान्। यवाय युक्ताः गावः आर्यैः गणिताः; अहं ताः गवयैः सह विचरन्तीः पश्यामि। आर्याः ताः समाह्वयन्ति, किन्तु स्वेच्छया स्वामी कियत् ताः चयनयति? जनात् मध्ये यदा वयं यवम् उपयुञ्ज्मः, अहं यवम् गोष्ठे उपयुञ्ज्मि। युक्तः तं अवारयन्तम् अन्वेति, अयुक्तः चालकस्य इच्छया योज्यते। अत्र, तेभ्यः सत्यं वदामि—मांसात्, द्विपादचतुष्पादात् यत् अस्ति। यो स्त्रीभिः सह वीर्यं युद्धे विभजति, तस्य भागं विभजनं अहं जानामि। कस्य कन्या अद्यूते जाताः, कः तां जानाति, कः अन्धां इच्छेत्? कः तस्या बन्धनं विमोचयेत्, कः तां वाहयेत्, कः तां विवाहयितुम् इच्छेत्? स्त्री पतिना कियत् प्रियता, स्नेहैः उपहारैः च परिवेष्टिता? वधूः शोभनाभरणा सौभाग्यवती, सा स्वयं जनात् मध्ये मित्रं चयनयति। मेंढकः जागृतः, पृष्ठतः खादति, शिरसा कवचं स्थापयति। ऊर्ध्वस्थितः स्वं शोषयति, शयानः भूमिं अनुसरति। विस्तीर्णछायायुक्तः, निर्पत्रः समीपस्थितः; माता विद्धा गर्भं खादति। अन्यः, गौः, बालयुक्तं मापयति; गर्भिणी गौः किं प्रकारेण गर्भं स्थापयति? सप्त वीराः अधस्तात् उदिताः, उत्तरात् लुप्ताः, अन्ते एकत्रिताः। नव पश्चिमात् स्थिताः आगच्छन्; दश पूर्वात् शृङ्गेषु चरन्ति, खादन्ति। दशमध्ये एकः पीतवर्णः सामान्यः; यज्ञाय, पाराय तं प्रेरयन्ति। माता पुष्टं गर्भं स्तनयोः धारयति, तं संतुष्ट्या जनयति। वीरैः स्थूलमेषः पक्वः; अक्षाणि क्षिप्तानि, ते क्रीडायाम् उपविशन्ति। द्वे महाशरवे शुद्ध्यर्थं विचरतः, शुद्धिं कुर्वन्ति। घोषकाः सर्वत्र गताः; पाककर्ता नास्ति, नापि अर्धपक्षः। देवः सविता एवम् उक्तवान्—‘धावन्तं घृतभोजं प्रेषयतु।’ अहं दूरात् ग्रामं वह्यम् अपश्यं, स्वधर्मेण गच्छन्तं, चक्रयुतं। आर्यः जनाय योकं तीक्ष्णं करोति; सहसा युवानः, लिङ्गेन मापयन्तः, पुनरुत्पन्नाः। एते द्वे गावः मम प्रियाय युक्ते; तौ न विघ्नयेत्, पुनः पुनः मां सन्तर्पयतु। अस्यापि आपः प्रयोजनाय नष्टाः; सूर्यः कपिः च उत्तमौ जातौ। वज्रम् विस्तीर्णम् सूर्यस्य महान् विष्ठात् अवतरितम्। तेन कीर्तिः लभ्यते; अन्यद् अपि परं अस्ति। तेन वृद्धाः कम्पनं विना पारं गच्छन्ति। वृक्षाद् वृक्षं गौः मापयति; तदा युवानः उड्डीयमानः नरान् खादन्ति। एवं सर्वं जगत् भयभीतं भवतु; इन्द्राय यजेत, ऋषेः शिक्षां कुर्यात्। देवानां मापने प्रथमाः स्थिताः; छेदकाः तेषाम् उपरि उदिताः। त्रयः भूमिं सरः च तापयन्ति; द्वौ मुखेन विष्ठां वहतः। सः तव जीवनदाता; तं एवं विज्ञाय। युद्धे तादृशात् आत्मानं न गुप्तयेत्। सः सूर्यं दृश्यं करोति, तमः छादयति; प्रकाशितः, मुक्तानां बन्धात् न विमुक्तः। सर्वे अन्ये शत्रवः गताः; किन्तु श्वशुरः न गतः। सः अन्नं खादतु, सोमं पिबतु; तृप्त्वा पुनः गृहम् प्रतिपद्येत। गर्जमानः वृषभः तीक्ष्णशृङ्गः वर्षायां स्थितः, भूमेः मार्गं चिनोति। सर्वेषु समागमेषु, सोमपानं कृत्वा, तं रक्षेयम्। इन्द्राय सोमः शिलया पीड्यते; सः तं पिबति। वृषभाः तस्य पाकं कुर्वन्ति, सः तेषां खादति, यदा हविषा आहूयते। गायकः, एतत् मम ज्ञातं भवतु—नद्यः प्रतिप्रवाहं शापं वहन्ति। वृकाः सिंहात् निवर्तन्ते, मीनाः मकरात्, शृगालाः वराहात्, शुष्कात्। कथं अहं एतत् ज्ञातवान्—गृत्सस्य परिपक्वं ज्ञानम्? त्वं, विज्ञाय, योग्ये काले वद—यत् भागं त्वं अस्माकं दातुम् इच्छसि। एवं मे बलं वर्धन्ति, ये दिवि उच्चस्थाः। सहस्त्राणि एकत्र स्थापयामि; जनकः मां अजिग्यत। देवाः मां बलिनं कृतवन्तः, इन्द्र, कर्मणि शक्तम्, सदा पुरुषम्। अहं वज्रेण वृत्रं हत्वा प्रमुदितः, भक्ताय गोष्ठं उद्घाटितवान्। देवाः काष्ठानि गृहीत्वा वनं छित्वा, शस्त्रैः समीपम् आगच्छन्। स्थिरं हृदि स्थापयन्ति, वेधस्य अनुगमनं कुर्वन्ति, तत्र दहन्ति। शशः कक्षं तीक्ष्णं कृत्वा, पादेन दूरात् शिलां विदारयति। महतः अपि आहतं, अहं छिद्रैः विदारयामि, वत्सः वृषभं लेह्यते। गृध्रः नखं तीक्ष्णं कृत्वा, सिंहः मार्गे नियतः। महिषः अपि नियतः धावितुम् इच्छति; गोहः तं अपहरति। तेषां गोहः तं अपहरति—ये मन्त्रस्य विरोधिनः, अन्नं खादन्ति। वत्साः वृषभात् मुक्ताः, दन्तैः दन्तं खादन्ति, तेषां शरीरं स्वयमेव बलवत्तरं भवति। शमीशाखाभिः छायायुक्ताः, अन्ये सोमस्तोत्रैः शरीरं अलङ्कृतवन्तः। मानववत् वदन्ति, बलं युक्त्वा आगच्छन्ति; दिवि, वीर, तव कीर्तिः नाम च स्थापितम्। यथा वनवृक्षः, यः स्थाप्यते, तव स्तुतिः प्रकाशमयी वर्धिता। यस्य इन्द्रः मनुष्यानां मध्ये पुरोहितः, श्रेष्ठः, पुरुषोत्तमः, रात्रेः अधिपः। तव कृते, परां उषां प्राप्तुम् इच्छामः; पुरुषोत्तमस्य नृत्ये भवेम। त्रिशोकस्य अनुगमनं कुर्वन्तः, शतमानुषं आनयेम, कुत्सेन रथेन विजयी। इन्द्र, तव कः प्रमोदः रमणीयः? तीक्ष्णः, दूरात् अस्माकं गीतं प्रति धाव। कः सहायकः समीपं आगच्छन्, तं मम चिन्ता आनयेत्, यथा अहं तव परमं प्रियं अन्नेन प्राप्तुम् शक्न्यामि। इन्द्र, तव कः महिमा पुरुषेषु दीयते, कया बुद्ध्या त्वं कर्म करोति, कः त्वां आगच्छति? मित्रवत्, सेवा सत्येन, सर्वत्र प्रशंसितः, यदा अस्माकं चिन्ता अन्ने एकत्रिताः। सूर्यं प्रेषय, यथा दूरं लक्ष्यं अन्वेषयेत्, तेषां कृते, ये पुत्रवत् तस्य कामं अन्वयन्ति। तव बहवः गीतानि, इन्द्र, ये तव बलात् उत्पन्नाः, ते पुरुषाः अन्नेन प्रत्युत्तरं ददाति। इन्द्र, तव मातरं, त्वं, सुमित्रं च, प्राचीनं दिवं तेजसा, भूमिं च बुद्ध्या, उपस्थितौ। तव प्रियाय, हविः शुद्धं, मधुरं पानं, पीताय सिद्धम्।