सोमदेवस्य समीपे ऋषयः विनयपूर्वकं निवेदयन्ति—“हे सोम! अहं तव विधीन् नातिवर्ते, न च तव हितकराणि कर्माणि। अतः त्वं पितेव पुत्रं मदे प्रसन्नः स्यान्नः, आपदः अपि निवारय, तव अनुग्रहार्थम्। यथा नद्यः सह जलं स्रवन्ति, एवं प्रेरिताः धीयः एकत्र प्रवर्तन्ते। सोम! जीविताय बलं ददातु, मदे अस्मान् कलशानिव धारय, तव कृपया। तव शक्तिभिः, हे सोम, उत्सुकाः जनाः चयनाः अभवन्। प्राज्ञाः, प्रेरिताः, तव मदे पुष्टं गवां समूहं, समृद्धं क्षेत्रं इच्छन्ति, तव अनुग्रहार्थम्। त्वं गवां रक्षिता, सोम, विश्वे विचरन्तीनां पृथिव्याम्। जीविताय ताः संगृह्णासि, सर्वाणि भूतानि पश्यन्, तव कृपया। विश्वस्य रक्षकः असि त्वं, सोम, अप्रतिहतबलः। हे राजन्, ये नः हिंसन्ति, तान् अपसारय; कदापि दुष्टबुद्धिः नः न अधिपत्यात्, तव कृपया। सुमतीः प्रबोधयसि, सोम, अस्माकं बलवृद्धये; नराणां मध्ये क्षेत्रदः, मदे अस्मान् शत्रुतः पापाच्च रक्ष, उद्धर्तुमिच्छसि हि। त्वं सोम, इन्द्रस्य सखा प्रियः, वृत्रहणः। यदा त्वां सभायाम् आह्वयन्ति, तदा मदे सन्तानस्य गृहस्य च युद्धिनः उद्धर्तुमिच्छसि। एषः हि शीघ्रः मदो यः इन्द्राय प्रियः; एषः मदे प्रेरितस्य प्राज्ञस्य बुद्धिं वर्धयति, उद्धर्तुमिच्छसि। एषः भक्ताय गवां धनं सम्पादयति; मदे सप्तानां श्रेष्ठं सृजति, अन्धत्वं बधिरत्वं च अतिक्रामितुमिच्छसि। ताः दीप्ताः धीयः युक्ताः प्रसरन्ति; अद्भुताः रथे युक्ताः प्रचरन्ति; पूषा बलवान् ताः प्रावर्तयतु। यस्य माहात्म्यं जनाः वातमिव प्राप्नुवन्ति; प्रेरितः स्तोत्रैः त्वां चान्यं च विज्ञातवान्। इन्द्रः स्तुतिं वेद, पूषा च बलवान्; उत्सुकः सः प्रेरयति, गवां समूहमिव प्रेरयति। वयं त्वां, देव पूषन्, स्वार्थं कामयामहे; चिन्तनस्य सिद्धिः प्रेरितानां साहाय्यं च इच्छामः। यज्ञस्य विजेता, रथः अश्ववत् शीघ्रः; सः ऋषिः, मनोः प्रियः, प्रेरितस्य निग्रहकर्ता। यः इच्छति, शुद्धस्य, शुद्धस्य अधिपः; वायो, त्वं धारिणां वस्त्राणि शुद्धानि कृतवान्। सः पुरस्कारस्य अधिपः, अस्माकं मित्रं धनदं; तस्य पीतः श्मश्रुः वर्धितः, अप्रतिघात्यः। तव रथस्य, पूषन्, अजाः युगं योजयन्ति; सर्वेषां इच्छतां मित्रः, सहजातः, अव्ययी। पूषा बलवान् अस्माकं बलरथं योजयतु; पुरस्कारवर्धनः अस्माकं आह्वानं शृणोतु। अत्र, ये न सन्ति, हे गायक, अहं शक्तिमान्, यदा यजमानाय सोमपेषणं करोमि; शापदः, हन्ता, सत्यधृतः, पापकारिणं नाशयामि। यदि युद्धाय, ये देवान् न यजन्ति, आत्मनिष्ठाः, तान् संयोजयामि; ततः त्वं, महाबल, सोमं पचामि, पञ्चदशं, सुतमुत्सृजामि। न जानामि तम्, यः एवं वदति, यो देवद्विषः युद्धे हन्ति; यदा सः युद्धं भीषमिति वदति, तदा मम वृषभाः वदन्ति। यदा ग्रामेषु अज्ञातेषु स्थितः, सर्वे दातारः मया सह; विजयी, सुरक्षितं जानामि, पर्वते पादं गृहीत्वा नाशयामि। न ग्रामे मां निवारयन्ति, न पर्वतानि, यदा मनसा निश्चितवान्; मम गर्जनस्य शब्दात् तेषां कर्णौ कम्पन्ते, सूर्यस्य रश्मयः सह गच्छन्ति। अत्र, ये इन्द्ररहिताः, सुरापानाः, बाणैः हताः पतन्ति; ये मित्रद्रोहिणः, ये वा युवान् त्यजन्ति। गवः निर्गताः, प्राणः अपेतः; पूर्वाः परे च प्रादुरभवन्। द्वौ वातौ तं परितः चरतः, न तु कश्चन तस्य क्षेत्रस्य पारमगच्छत्। यवाय युक्ताः गावः, आर्याः ताः गणयन्ति; अहं ताः गोपैः सह विचरन्तीः अपश्यम्। आर्याः ताः समाह्वयन्ति, किन्तु तासु कियान् स्वामी इच्छया गृह्णाति? यदा वयं जनानां मध्ये यवं खादामः, अहं यवं वेश्मनि खादामि। यत्र युक्तः हर्तारम् इच्छति, अयुक्तः तेन योज्यते। अत्र, तव कृते, यथार्थं वदामि—मांसात्, द्विपद् चतुष्पद्भ्यः। यः स्त्रीभिः सह वीर्यं युद्धे विभजति, तस्य भागं वेद्मि। कस्य कन्या अद्यूतेन जाताऽस्ति, कः तां जानाति, कः अन्धां इच्छेत्? कः तस्याः बन्धं विमोचयेत्, कः वहेत्, कः विवाहं कामयेत्? कियती स्त्री पत्या प्रियता, स्नेहेन परिवृता, वाञ्छितैः दानैः? वधूः सौभाग्यवती यत्र सुसंस्कृता; सा स्वयमेव जनानां मध्ये मित्रं वृणुते। मण्डूकः जागृतः, पृष्ठतः खादति, शिरसा कवचं स्थापयति। ऊर्ध्वं स्थित्वा शुष्यति, शयानः भूमिं अनुयाति। विस्तीर्णच्छायः, अपर्णः, समीपे स्थितः; माता विदीर्णा गर्भं खादति। अन्यः, धेनुः, वत्सं मापयति; कथं गर्भिणी धेनुः तं अन्तः स्थापयति? सप्त वीराः अधस्तात् उदिताः, उत्तरात् नष्टाः, अन्ते समागमन्। नव पश्चिमात् स्थिताः आगताः; दश पूर्वात्, पर्वतान् चरन्ति, खादन्ति। दशसु, एकः हरितः सामान्यः; तम् यज्ञाय, तरणाय प्रेरयन्ति। माता पुष्टं गर्भं स्तनयोः धारयति, तस्मिन् तुष्टा सुतं जनयति। वीराः स्थूलं मेंढं अपचन्; अक्षाणि क्षिप्तानि, ते उपविविशुः। द्वे धनुषी, शुद्ध्यर्थं, विचरतः, शुद्धीकुर्वन्ति। शब्दयन्तः सर्वत्र गताः; पाककर्ता नास्ति, न अर्धं पक्षः। देवः सविता एवं उक्तवान्—‘धावमानः, घृताशनः, प्रस्थातु’ इति। दूरात् ग्रामं वहन्तं अपश्यम्, स्वधर्मेण चरन्तं, चक्रेण चलन्तम्। आर्यः जनानां कृते युगं तीक्ष्णीकुर्यात्, सहसा, युवानः, लिङ्गेन मापयन्तः, नूतनाः भवन्ति। एते द्वे गावः मम तृप्तये युक्ते; ताः मा वारय, पुनः पुनरपि माम् पुनर्युञ्जाताम्। अस्यापि आपः प्रयोजनाय नष्टाः; सूर्यः कपिश्च श्रेष्ठौ जातौ। एष वज्रः, व्यापकः, सूर्यस्य महान् विष्ठात् अवतीर्णः। तेन कीर्तिः लभ्यते; अन्यदस्ति परम्। तेन वृद्धाः कम्पनं विना तरन्ति। वृक्षात् वृक्षं गा मापयति; ततः शिशवः पतन्ति, नरान् खादन्ति। एवं सर्वं जगत् बिभेतु; इन्द्राय जुहोत, ऋषेः शिक्षां गृह्णीत। एवं सोमस्य पूष्णः च माहात्म्यं, ऋषीणां स्तुतिः, धर्मस्य च विविधा रूपाणि, ऋग्वेदस्य मन्त्रेषु सुस्पष्टानि दृश्यन्ते।