अथ ऋग्वेदस्य दशममण्डलस्य द्वादशात् पञ्चदशपर्यन्तं सूक्तानां कथारूपेण वर्णनम्। अमृतस्वरूपः देवः, स्वयमेव चलमानः, सत्यम् उत्पन्नाः गावः यदा विस्तीर्णां पृथिवीं धारयन्ति, तदा सर्वे देवाः तव यज्ञानुगमनम् कुर्वन्ति। तवाह्वानेन, वृषभ, दिव्यं घृतं समार्जन्ति। तदा अहम् उभयोः वृद्ध्यर्थं स्तोमं करिष्यामि—घृतान्ना आपः, दिवि पृथिवि च, मम वचांसि शृणुतम्। यदा दिवः जीवितस्य पथः निर्मितः, तदा पितरः मधुना तृप्तिम् अवाप्नुयुः। कः नृपः अस्मान् गृहीत्वा आगच्छेत्? कदा आगच्छेत्? कं धर्मं वयं निर्मितवन्तः? कः तत्त्वेन जानाति? यद्यपि मित्रः देवेषु अर्घ्यं ददाति, स्तोत्रं तस्य न गच्छति; कदाचित् बलं नास्ति। अत्र अमृतस्य नाम कठिनं, चिन्हैः युक्तम्, विविधरूपं धारयति। यः यमस्य शुभेच्छा करोति, तं अग्ने, त्वं द्रुतः अनिष्टात् रक्ष। यत्र देवाः सभायाम् आनन्दन्ति, विवस्वतः गृहे तैः पोष्यन्ते। सूर्ये तैः तेजः स्थापितम्, भागाः वितरन्ति, यत्र सर्वदा प्रकाशमानाः गच्छन्ति। देवाः यस्मिन् चिन्तनम् कुर्वन्ति, तस्य अधमं स्वरूपं वयं न जानिम। अत्र मित्रः, अर्यमा, निर्दोषः सविता देवः, वरुणं सम्बोधितवन्तः। अग्ने, त्वं गृहे च सभायाम् अस्माकं वाचं शृणु; अमृतत्वस्य शीघ्रं रथं युङ्क्ष्व। देवपुत्रौ द्वौ लोकौ अस्माकं समीपम् आनय; वयं देवात् दूरं न भूयाम। अहम् तव प्राचीनं स्तोत्रम् स्तुतिभिः संयोजयामि; गीतं सूर्यस्य पथवत् प्रसारितु। सर्वे अमृतपुत्राः शृण्वन्तु, ये दिव्येषु स्थानेषु स्थिताः। यमः यथा प्रयत्नं कृत्वा गच्छति, तथा यज्ञेच्छया भक्ताः त्वां आनयन्ति। स्वं लोकं ज्ञात्वा तत्र उपविश, इन्द्रस्य आगन्तारः इव विश्राम्य। पञ्चपदानि रूपस्य अनुसरामी, चतुर्भुजं व्रतेन अन्वेष्यामि। अक्षरं अव्ययं मापयामि, अमृतनाभिं पर्यन्तम्, तानि सर्वाणि शुद्धयामि। कस्मै देवाय यमः मृत्युम् वव्रे, कस्मै न अमृत्यं सन्ततये वव्रे? ब्रहस्पतिं यज्ञस्य पुरोहितं कृतवन्तः; यमः प्रियं स्वरूपं इच्छितवान्। सप्त धाराः मरुत्पुत्राय प्रवहन्ति; पुत्रैः पितरं सत्यम् रक्षितम्। उभौ उभयोः अधिपत्यं कुर्वन्ति, उभौ प्रयत्नं कुर्वन्ति, उभौ लाभं प्राप्नुवन्ति। यः महान् पथेषु गतः, बहुभिः सुप्रपन्ने मार्गे, लोकसंगमे विवस्वतस्य सुतं यमं गच्छति—तं हविषा सम्मानय। यमः प्रथमः अस्माकं पथं अन्वविन्दत्; तद् क्षेत्रं अव्याहृतम्; तत्र पितरः धर्मजन्मा स्वस्वपथे पूर्वं गतवन्तः। मातली विद्वद्भिः, यमः अंगिरसैः, ब्रहस्पतिः गायकैः, तैः बलम् अवाप्य। ये देवाः समृद्धिम् प्राप्तवन्तः, ये हविषां प्रियं कुर्वन्ति। यमः अंगिरसैः पितरैः सह अस्मिन् आसने उपविशतु; विदुषां स्तुतिभिः तं आनयन्तु; राजा, अस्मिन् हविषि तुष्टिं प्राप्नुहि। यमः अंगिरसैः, यज्ञार्हैः सह आगच्छतु; तेजस्विभिः सह अत्र रमस्व। विवस्वन्तं तव पितरं आह्वयामि, यः अस्मिन् यज्ञे दर्भे उपविशति। अंगिरसः, नवग्वाः, अथर्वणः, भृगवः, सोमपूर्णाः—एषां कृपया वयं सौम्यत्वं प्राप्नुमः। पुरातनपथैः गच्छ, यत्र पितरः पूर्वं गतवन्तः; द्वौ राजानौ यज्ञे आनन्दन्तौ—यमं वरुणं च द्रक्ष्यसि। पितृभिः सह गच्छ, यमेन सह, तव सिद्धयज्ञैः पुण्यैः च, उत्तमं स्वर्गं गच्छ; सर्वदोषान् परित्यज्य पुनः गृहम् आगच्छ, तेजस्विना रूपेण सह गच्छ। गच्छ, गच्छ, इमात् स्थलात् प्रस्थितः; पितरैः तस्य जगत् निर्मितम्; दिवा, आपः, रात्रिभिः, यमः तस्मै विश्रामस्थानम् ददाति। द्वौ सारमेयौ, चतुर्दृशौ, चित्रौ, शुभमार्गे शीघ्रं गच्छ; ततः पितरः, शुभदानपूर्णाः, यमेन सह आनन्दन्ति। यमस्य द्वौ श्वौ, रक्षकौ, चतुर्दृशौ, मार्गदर्शकौ, नरान् पश्यन्तौ—राजन्, तौ तं परिवेष्टाम्; तस्मै सुरक्षित्यं, रोगमुक्तिं च ददातु। उदुम्बलवृक्षाः, विस्तीर्णनासिकाः, पिपासार्थिनः, यमस्य दूताः, जनान् मध्ये चरन्ति; ते सूर्यदर्शनम् पुनः ददातु, जीविषु सौभाग्यं ददातु। यमाय सोमं प्रेस्य, हविः यमाय अर्पय; यज्ञः यमं प्रति गच्छति, अग्निः दूतः, सम्यक् विधाय। घृतं यमाय अर्पय, तिष्ठ; यमः दीर्घायुष्यम् अस्माकं देवेषु ददातु। यमाय राजा, मधुरतमं हविः अर्पय; एषा नमः ऋषिभ्यः, पितृभ्यः, ये पथः पूर्वं निर्मितवन्तः। त्रिकद्रुकैः यज्ञः गच्छति, षट् विस्तीर्णाः, एष महान्; त्रिष्टुभ् गायत्री छन्दः, सर्वे यमाय स्थापिताः। पितरः अधो, ऊर्ध्वे, मध्ये, सोमपूर्णाः, धर्मज्ञाः, निर्हिताः—यज्ञे अस्मान् रक्षन्तु। एषा नमः पितृभ्यः, ये पूर्वं गतवन्तः, निर्हिताः; ये भूमौ उपविशन्ति, ये ग्रामेषु सुष्ठु जातेषु वर्तन्ति। पितरः, वरदाः, विष्णोः संततिः, पादवः, दर्भे उपविशन्तः, स्वबलात् सोमपानम् कुर्वन्तः—एते पितरः अस्मिन् यज्ञे आगच्छन्तु। दर्भे उपविशन्तः पितरः समीपम् आगच्छन्तु; यज्ञं युष्माकं कृते समर्पितम्; तं स्वीकुरुत; साहाय्यं शान्तिं च ददातु; अनिष्टरहितं वरं ददातु। पितरः, सोमेन रमन्तः, दर्भे प्रियासने उपविशन्तः—ते अत्र आगच्छन्तु, शृण्वन्तु, वदन्तु, अस्मान् रक्षन्तु। दक्षिणे उपविशन्तः, दक्षिणजानुं कुर्वन्तः, सर्वे पितरः, यज्ञं स्वीकुरुत; मानवदोषात् न अस्मान् कृणुत। उषसां कक्षे उपविशन्तः, भक्ताय धनं ददातु, पितरः; तस्य पुत्रेभ्यः निधिं ददातु, अत्र बलं ददातु। ये पितरः सोमेन रमन्तः, सोमयज्ञे प्रथमं आगच्छन्तः, वसिष्ठाः—यमः तैः सह तुष्टिं प्राप्नुयात्, तैः यथेष्टम् हविः भुञ्जीत। ये देवेषु तृषिताः, प्रयत्नवन्तः, कर्मकुशलाः, स्तोत्रकाराः—अग्ने, तान् वरदाः, सत्यपितरः, यज्ञे उपविशन्तः, आनय। ये सत्याः, हविः ग्रहणवन्तः, अर्घ्यं पीत्वा, इन्द्रादिभिः सह रथं भजन्ति—अग्ने, सहस्रशः तान् पितरः, देवैः स्तुताः, यज्ञे उपविशन्तः, दूरस्थाः, पूर्वजाः, आनय। अग्निना भक्षिताः पितरः, अत्र आगच्छन्तु, सर्वासने उपविशन्तु, सुष्ठु स्थिताः; श्रद्धया दर्भे अर्पितं हविः भुञ्जन्तु, सर्ववीर्यं धनं ददातु। त्वं, अग्ने, सर्वजन्मा, आहूतः, सुगन्धं हविः आनय; पितृभ्यः तद् प्रस्तुतम्, तैः स्वबलात् भुक्तम्; त्वं, देव, श्रद्धया अर्पितं हविः स्वीकुरु। एवं ऋषयः, देवाः, पितरः, यमः, अग्निः, सर्वे दिव्ये यज्ञे, तुष्ट्या, श्रद्धया, सोमेन च, अस्माकं रक्षणं, सौम्यत्वं, दीर्घायुष्यम्, धनं च ददुः।