कः जानाति तस्य प्रथमे दिवसे किम् अभवत्? कः तं दृष्टवान्? कः अत्र तद् उद्घोषयितुं शक्तः? महद् मित्रो वरुणस्य नियमं कथं अहं जनानां मध्ये वर्णयेयम्? यमस्य भगिन्याः यमाय कामः समजनि, सा तेन सह एकस्मिन्गर्भे शयितुम् इच्छति स्म। या पतिं प्रति भार्या तनुं प्रसारयति, सा अपि स्वदेहं यथारथस्य चक्रमक्षाद् विभज्येत। एते अत्र न तिष्ठन्ति न उपविशन्ति, देवतानां गुप्तचराः अत्र विचरन्ति। त्वं येन रमसे तेन सह गच्छ; माम् त्यज, यथा चक्रमक्षाद् पृथक् भवति। रात्रिश्च दिवा च तस्मै श्रेयः यच्छेतां, सूर्यस्य चक्षुः पुनः पुनरुत्तिष्ठतु। दिवा च पृथिव्या च, यम्यः यमश्च भ्रातृभावं धर्मेण धारयेताम्। तानि कालानि अतीतानि यत्र भ्रातरौ एवं आचरितवन्तौ। त्वं बलिनः बाहुं आलिङ्गस्व; पतिं इच्छया अन्विष्य, सौभाग्यवती भव। किं वा भ्राता अनाथः स्यात्? किं वा भगिनी दुःखमाप्नुयात्? अहं एषम् अभिलाषम् अपि निन्दितम् अपि सम्पूरयेयं; त्वं मम सह देहं योजय। न एवम् देहेन देहं संयोजनीयम्; भगिन्यां समागमः पापम् इति कथ्यते। त्वं येन रमसे तेन रमस्व; भ्राता त्वाम् न इच्छति, सौभाग्यवती भव। यम! वयं तव मनः वा हृदयं न जानिम; अन्यया सह त्वम् आलिङ्गितः, यथा लता वृक्षम् आलिङ्गति। त्वां अन्यः आलिङ्गतु, यथा लता वृक्षम्; तव मनः तस्मिन् रमताम्, स च त्वयि रमताम्; तेन सह सुमतिं कुरु। एवं स ऋषभः स्वबलात् दिव्याः धाराः अददात् अदितेः अपराजितस्य पुत्रस्य कृते। वरुणः सर्वं वेद यथार्थेन; तस्मात् पूज्यः काले काले पूजनीयः। गन्धर्वः च आप्सु कन्या च मम मनः सरस्वतीध्वनितः रक्षेताम्। इच्छिते मध्ये अदितिः अस्मान् स्थापयतु; ज्येष्ठः भ्राता प्रथमः अस्माकं हितं ब्रूयात्। सा सौभाग्यवती, गोमती, यशस्विनी उषाः मनवे प्रकाशमाना अभवत्। या देवतानां इच्छया अग्निं होतारम् सभायै जनयामास। ततः श्येनः शीघ्रगः दूरदर्शी च तेजस्वि बिन्दुं यज्ञाय आनयत्। यदा आर्याः अग्निं होतारं वरण्ते, स बुद्धिमान् यज्ञे जायते। त्वं नित्यम् रमणीयः अग्ने, यथा यवेन समृद्धं क्षेत्रम्, नरैः हविषा पूजितः। यद् यः स्तोत्रं इच्छति, त्वं बलं ददासि बहुना दानैः। उत्थापयन्तु पितरः, कामिन्याः भागः आगतः; उत्सुकः हृदयस्य कामं इच्छति। अग्निः विभजति, बुद्धिमान् यज्ञं पश्यति; बलवान् स्तूयते, आत्मा चिन्तायाम् कम्पते। अग्ने, यदा मर्त्यः तव प्रीतिं लभते, सुतपाः सः अन्येभ्यः श्रुतः भवति। वहन् हव्यानि, अश्वयुक्तैः यानैः, सः दीप्तिमान् बलवान् च भवति, दिवसः शोभयति। यदा एषा सभा, अग्ने, देवेषु दिव्या भवति, पूज्या यज्ञिया च, त्वं च धनानि वितरन् अस्मभ्यं सम्पदः दत्त्वा रमस्व। शृणु अस्मान् अग्ने, स्वगृहे सभायाम् च; अमृतस्य शीघ्रं रथं योजय। अस्मभ्यं देवपुत्रौ उभौ लोकौ आनय; वयं देवेभ्यः दूरं न भवेम। द्यावापृथिवी आदौ सत्यम् आधारयेताम्, सत्यम् उक्त्वा प्रसिद्धिम् अलभेताम्। यदा देवः मर्त्यान् यज्ञाय अकार्षीत्, सः ऋत्वा आत्मानम् अन्तर्मुखं चकार। सः देवः सत्यम् अतिक्रम्य अन्यान् देवतान्, प्रथमः प्राज्ञः, अस्माकं हविः वहतु। धूम्रकेतुः, प्रदीप्तः, मधुरः, नित्यः ऋत्वा, वाचि श्रेष्ठः। स्वयंजातः अमृतः देवस्य, यदा गावः सत्यजा पृथिवीं धारयन्ति। सर्वे देवाः तव यज्ञं अनुयान्ति; दिव्यम् घृतं दुहन्ति, यदा त्वं, वृषन्, आहूयसे। आवाम् उभयं वर्धयन् स्तौमि, घृतवत्यौ आपः, द्यावापृथिवी, शृणुतं माम्। यदा, हे द्यावः, जीवपथं अकार्ष्टं, पितरः अत्र मधुना तर्प्यन्ताम्। कः नः राजा गृहीत्वा गतः? कदा सः आगमिष्यति? किम् नियमं कृतवन्तः स्मः? कः सत्यम् वेद? अपि मित्रः देवतानां यजमानः स्तोत्रम् न प्राप्नोति; किम् शक्तिः नास्ति? अत्र अमृतस्य नाम दुरुज्ज्ञेयम्, चिह्नैः चिह्नितम्, बहुरूपं च। यः यमं शुभेच्छया स्मरति, अग्ने, त्वं तं पापात् रक्ष। यस्मिन्सभायां देवाः रमन्ते, विवस्वतः गृहे ते स्थिताः। सूर्ये ते तेजः स्थापयन्ति, भागान् वितरन्ति, सदा प्रकाशमानाः सञ्चरन्ति। यस्मिन्स्मिन् देवाः मनसा सञ्चरन्ति, वयं तु तस्य अधरं न जानिम। अत्र मित्रः, अर्यमन्, निष्पापः सविता च वरुणाय उक्तवन्तः। शृणु अस्मान् अग्ने, स्वगृहे सभायाम् च; अमृतस्य शीघ्रं रथं योजय। अस्मभ्यं देवपुत्रौ उभौ लोकौ आनय; वयं देवेभ्यः दूरं न भवेम। अहं तव प्राचीनं स्तोत्रम् स्तुतिभिः संयोजयामि; गीतिः सूर्यस्य पन्थानम् इव गच्छतु। सर्वे अमृतपुत्राः शृण्वन्तु, ये दिव्येषु धामसु स्थिताः। यथा यमः प्रयत्नं कृत्वा गतवान्, एवं यजमानाः अपि देवेषु कामयमानाः त्वां आनीय। स्वे लोके उपविश, तं विज्ञाय; सुखेन भव, यथा इन्द्रस्य समीपम् आगच्छन्तः। अहं रूपस्य पञ्च पदानि अनुगच्छामि, चतुष्पदं व्रतेन अन्वेषयामि। अक्षरम् अव्ययं एतान् मापयामि, अमृतस्य नाभिं यावत्, सम्यक् शोधयामि। कस्मै सः देवतानां मृत्युम् अवृणोत्? कस्मै अमृतत्वं न इच्छत्? ते बृहस्पतिं यज्ञस्य ऋत्वानम् अकार्षुः, यमः तं प्रियं रूपं इच्छत्। सप्त सिन्धवः मरुतां पुत्राय वहन्ति; पुत्राः पितरं त्रायन्ते, सत्यम्। उभौ उभयोः अधिपतित्वं कुर्वन्ति; उभौ प्रयत्नं कुर्वन्ति, उभयत्र समृद्धिं प्राप्नुतः। यः महतीः पन्थानः गत्वा प्रस्थितः, येन बहवः पूर्वे गतवन्तः, सः जनानां संनिधिं, वैवस्वतस्य समीपं, यमस्य राज्ञः समीपं गतः—तम् हविषा पूजय। यमः प्रथमः अस्माकं मार्गं अन्वविन्दत्; एष गोष्ठः अच्युतः; अत्र अस्माकं पितरः धर्मेण स्वस्वेन पन्था गतवन्तः। मातलिः प्राज्ञैः सह, यमः अङ्गिरोभिः, बृहस्पतिः गायकैः सह, समृद्धिं प्राप्तवन्तः; ये देवाः समृद्धाः, ये च हविषां प्रियाः। हे यम, अत्र उपविशतु, अङ्गिरोभिः पितृभिः सह; मनीषिणां स्तोत्रैः त्वं आनीयस्व; राजन्, अस्मिन्हविषि रमस्व। अङ्गिरसः, पितरः, नवग्वाः, अथर्वाणः, भृगवः, सोमपाः—एतेषां अनुग्रहे अस्माकं सौम्यं स्यान्नः, सौख्यं च। गच्छ, गच्छ प्राचीनैः पन्थाभिः, येन पितरः पूर्वे गतवन्तः; उभौ राजानौ, यमं वरुणं च, रममाणौ द्रक्ष्यसि। पितृभिः सह गच्छ, यमेन सह गच्छ, स्वयम् कृतैः यज्ञैः पुण्यैः च परमं स्वर्गं गच्छ; सर्वाणि दोषाणि त्यक्त्वा, पुनः गृहं प्रतिपद्य, तेजसा सह गच्छ। एवं सृष्टेः रहस्यं, धर्मस्य मर्यादा, पितृयज्ञस्य महत्त्वं, यमस्य मार्गः, अग्निहोत्रस्य प्रभावः, देवतानां सौहार्दं, ऋषीणां प्रज्ञा, सर्वं ऋग्वेदस्य एतेषु मन्त्रेषु सम्यक् प्रकाशते।