एकदा, अश्वमेधस्य यज्ञे महिमा प्रकटिता आसीत्। यः कश्चन मम समीपे उक्तवान्—"अश्वमेधाय, सूर्यस्य पतये"—सः स्तोत्रेण लाभसखायं दत्तवान्, अमृतत्वाय प्रज्ञानं च दत्तवान्। यस्य शतं तीव्राः अश्वाः अश्वमेधस्य दानानि प्रेरयन्ति, ते सोमरसवत् त्रिशीर्षाणः इव सन्ति। तत्र इन्द्राग्नी, शतदक्षिणे अश्वमेधे, महान् बलं धारयतः, तौ दिवि अमृतं तेजः सूर्यवत् व्याप्नुतः। तत्र अग्निः प्रज्वलितः स्वदीप्त्या दिवं प्रकाशयति, उषसां प्रत्यङ्मुखः, विस्तीर्णः। देवा हव्यकामाः सन्तः श्रद्धया सर्पिषा सह आगच्छन्ति। स यदा समिद्धः अस्ति, तदा सः अमृतत्वस्य अधिपः भवति, यजमानं श्रेयसे संयुनक्ति, सर्वं धनं ददाति, अग्रे अतिथये सत्कारं च यच्छति। अग्ने, त्वं महद् श्रेयः प्रयच्छ; तव उत्तमानि यशांसि अस्माकं सन्तु; बन्धुत्वेन अस्मान् संयुनक्ष्व, सुयुतान् कुरु, शत्रुभ्यः बलिना प्रतितिष्ठ। त्वं, अग्ने, समिद्धः महत् तेजः प्रकटयसि; त्वं वीर्ययुक्तः वृषा, यज्ञेषु समिद्धः। त्वं, आहूतः, देवान् यज्ञाय नेतासि, यतः त्वमेव हव्यवाहनः। शुद्धया चेतसा अग्निं यज्ञे समर्पयन्तु, हव्यवाहनं तम् एव वृणीत। आर्यमा त्रिधा विभक्तः, सः मनुष्याणां दिव्यः जनिता; सः त्रिणि तेजस्विनि स्थानानि दिवि धारयति। मरुतः, स्वबलैः विशुद्धाः, तव स्तुवन्ति; त्वं, इन्द्र, तेषां ऋषिः स्थिरवीर्यः च। यदा मरुतः हृष्टाः सन्तः सोमप्रियं इन्द्रं स्तुवन्ति, तदा सः वज्रं गृहित्वा अहिं हत्वा महतीः आपः प्रावर्तयत्। मरुतः, ऋत्विजः च, इन्द्राय सुप्रसुतं सोमं पातुम् इच्छन्ति, सः मनुष्याय हविः प्राप, अहिं हत्वा तस्मात् सोमं अपिबत्। तदा इन्द्रः पृथिवीं दिवं च व्यपृथयत्, भीताः अपि तौ मृगवत् कम्पमानौ; सः निर्भयः गर्जन्तम् दानवं निष्प्राणं चकार। तदा सर्वे दानवाः देवाः च इच्छया इन्द्राय सोमपानाधिकारं ददुः, यदा सूर्यस्य हरिताश्वाः तव आज्ञया अग्रे अगच्छन्। सः उदारः वज्रेण एकैकं नवतिं नव दुर्गाणि विदार्य, मरुतः त्रैष्टुभेन स्तुत्वा तम् अन्धकारं अपानयन्। मित्रभावेन अग्निः इच्छया त्रिशतं महिषान् अदहत्; इन्द्रः नरैः सह वृत्रवधे त्रिषु संस्तेषु सोमं अपिबत्। सः उदारः अहिंसकः सन् त्रिशतं महिषान् त्रिणि च संस्तान्यपिबत्; सर्वे देवा होतारं आह्वयन्, यथा इन्द्रः अहिं हत्वा। यदा उशनाः बलिनः अश्वैः इन्द्राय गृहं प्रापयत्, तदा त्वं, इन्द्र, शीघ्राश्वैः समागतः; तत्र कुत्सया देवैः सह संयुत्य शुष्णं नाशयन्। त्वं कुत्साय सूर्यस्य चक्रं अग्रे प्रावर्तयः, तस्मै नूतनं मार्गं विवृत्य एकाकिनं प्रेषयः; त्वं नासिकावन्तं दस्युम् मृत्युनाऽहनः, दुरुक्तीन् च गृहात् अपानयः। स्तुतयः, गावः इव, त्वां वर्धयन्ति, इन्द्र; वैदथिनस्य त्वं पिप्रुम् अवधः। ऋजिश्वान् त्वां मित्रं कृतवान्, त्वं मेधावी तस्य भागान् अपाचः, तस्य सोमं अपिबः। नवग्वाः सोमं सुत्वा इन्द्रं स्तुवन्ति; दशग्वाः अपि तम् स्तोमैरर्चन्ति। अपि विस्तीर्णं गोष्ठं, छन्नं सन्, ते तव कामाय विव्रुञ्चन्। कथमुदार, तव कर्माणि जानन् अहं तानि वर्णयामि? किं वा नवानि महानि कर्माणि करिष्यसि, महाबल? तानि स्पर्धासु आवेदय। एतानि सर्वाणि कर्माणि, इन्द्र, त्वया कृतानि, जन्मना बलिना च अतिक्रान्तानि; यानि वज्रेण धैर्याणि कृतानि, तव शक्तेः समः कश्चन नास्ति। इन्द्र, स्तोत्राणि गृहाण, यानि तव कृते रच्यन्ते; यानि नवानि कर्माणि कृतानि, तानि च। यथा तक्षकः उत्तमान् वस्त्राणि निर्मिमीत, तथैव धीमन् तव रथं धनार्थं संकल्पितवान्। कः स वीरः, यः इन्द्रं पश्यति, सुविहितरथं पीतद्वन्दुर्युक्तं? सः वज्रधारी, सोमकामः, उदारस्य गृहम् आहित आहूतोऽभ्येति। अहं तस्य घोषिणः पथं अन्वेष्टुम् इच्छन्, धनदस्य महासनं प्रार्थयन्; अन्यान् अपृच्छम्, ते चूचुः—"वयं, नराः, अन्विष्य, इन्द्रम् अविन्दाम।" अद्य, सोमस्य सुतौ, तव कर्माणि वदामः, इन्द्र, यानि कृतानि, यानि अस्मान् तुष्टवन्ति। विद्वान् जानाति, अविद्वान् शृणोति; अयं उदारः, सर्वगणानां नाथः, तानि सर्वाणि वहति। त्वं, इन्द्र, जन्मनः एव मनः दृढं कृतवान्; एकाकी भूषितः युद्धाय स्थितवान्, बहूनपि प्रतिजग्मिवान्। त्वया वज्रेण अश्मापि विदारितः, गोषां विस्तीर्णं भक्तेभ्यः प्रादर्शयः। यदा त्वं, दूरदेशे जातः, परमे पदे, दूरतः प्रसिद्धं नाम वहन्, तत्र अपि देवाः इन्द्रं बिभ्युः; सः सर्वापः दस्युपत्नींश्च विजित्य। तुभ्यं, इन्द्र, मरुतः, सौम्याः, गीतानि गायन्ति, सोमं यच्छन्ति, हविः सिञ्चन्ति। इन्द्रः, स्वबलैः, मिथ्यावादिनं अहिं निहत्य, गुहागतं च विदार्य। त्वं, उदार, शत्रून् जन्मना एव अपास्य, गावः इच्छन्, धनानि संजग्मिवान्। यत्र त्वं दासं नमुचिं शिरसा परिवर्त्य, मनवे मार्गं विवृत्य प्रयच्छः। त्वया, इन्द्र, तदा मामपि युक्तवान्, दासं नमुचिं शिरसा विदलितवान्। अश्मापि, दीप्तं चलन्तं, मरुतां कृते प्रकटितवान्, इव द्वे लोके निर्माय। दासः स्त्रीवत् शस्त्रं कृतवान्; किं तस्य दुर्बलसेनया मम? तस्य गावः अन्तः गुहिता, इन्द्रः युद्धाय प्रवृत्तः, दस्युं नाशयत्। तत्र गावः सर्वतः एकत्र रुरुवुः, वत्सेभ्यः वियुक्ताः। इन्द्रः ताः बलिना संयोजयत्, यदा सुप्रसुताः सोमाः तम् आनंदयन्। यदा कपिलाः कम्पमानाः सोमाः तम् तुष्टवन्ति, तदा वृषा स्थानासु गर्जति। इन्द्रः, पुरंदरः, पीत्वा, गावः भक्तेभ्यः पुनः दत्तवान्। एषः शुभः, अग्ने, यद् ऋषमाः चतुर्सहस्रं गावः अददुः। उदारस्य ऋणदातुः वयं दानानि अङ्गीकृतवन्तः, यः नराणाम् अत्युदारः। ऋषमाः, अग्ने, सहस्रशः दानं प्रेषयन्ति, सहस्रगावः। बलिनः सोमाः इन्द्रं तुष्टवन्ति, परितक्म्यस्य दिवसस्य प्रातः। सा परितक्म्यायाः रात्रिः प्रकाशिता, यदा ऋषमानां राजा ऋणं चयः उपस्थितः। शीघ्राश्ववत् सः कपिलः चतुर्सहस्रं अवाप्तवान्। वयं ऋषमाभ्यः चतुर्सहस्रं गावः गोष्च अङ्गीकृतवन्तः, अग्ने; अपि तप्तं पात्रं यत् उपनिहितम्, वयं धीमन्तः तेषां इति घोषयामः। इन्द्रः रथस्य पन्थानं करोति, तस्य मध्ये स्थितस्य, यः स्पर्धां प्रार्थयति। यथा गोपः गोष्ठे गाः विभजति, तथैव अक्षतशरीरः प्रथमं विजयं इच्छन् अग्रे गच्छति।