समुद्रात् मधुरः तरङ्गः उदितः, फेनयुक्तः, अमृतं वहन् प्रवर्धते स्म। तत्र घृतस्य गुह्यं नाम, देवानां जिह्वा, सोमस्य नाभिः च संस्थितम्। वयं घृतस्य नाम उद्घोषयामः, अस्मिन्यज्ञे श्रद्धया तद् धारयामः। कविः प्रेरितः ऋचः शृणोति, चतुर्ःश्रृङ्गः वृषभः एतत् प्रावोचत्। स चतुर्ःश्रृङ्गः, त्रिपदः, द्विशीर्षा, सप्तहस्तः च; स वृषभः त्रिधा बद्धः रौति, महान् देवः मर्त्येषु प्रविष्टः। देवाः तु घृतम् अन्वविन्दन्, गोषु निहितम्, त्रिधा विभक्तम्, हस्तैः रक्षितम्। तत्र इन्द्रः एकं ससर्ज, सूर्यः अपरं, तृतीयं वेना स्वशक्त्या निर्ममे। एते प्रवाहाः हृदयात्, समुद्रात्, शतधा दुस्तराः प्रवर्तन्ते; अहं तेषां घृतनदीः पश्यामि, सुवर्णकाष्ठैः मध्यस्थाः। ताः नद्यः गवः इव सम्यक् प्रवहन्ति, हृदयेन मनसा च विशुद्धाः; एते घृततरङ्गाः मृगाः इव गुहायाः आकाङ्क्षिणः सिञ्चन्ति। नद्यः पुरः प्रवहन्ति, रवेण सागरस्य वातवत् शीघ्राः; घृतनदीः रुधिराश्व इव बन्धनानि भित्त्वा, तरङ्गैः सम्पूर्णाः प्रवर्धन्ते। ताः समम् प्रवहन्ति, स्त्रियः इव अलङ्कृताः, अग्निं प्रहसन्त्यः; घृतनदीः वहन्ति वह्नीन्, यं जातवेदाः आनन्देन गृह्णाति। अहं ताः कन्यकाः इव वरकामाः, अभिषिक्ताः अलङ्कृताः च पश्यामि; यत्र सोमः सिञ्च्यते, यत्र यज्ञः, तत्र घृतनदीः प्रवर्तन्ते। शुभया स्तुत्या त्वं प्रवह, पशून् वह, शुभं धनं अस्मभ्यं ददातु; देवाः, एष यज्ञः नयतु, घृतनदीः मधुरस्रवः स्युः। सर्वे लोकाः तेषां स्थाने प्रतिष्ठिताः, समुद्रे, हृदि, प्राणे च विश्रान्ताः; आपः, सभा, यत्र पोष्यन्ते, तं मधुमन्तं तरङ्गं समीपे गच्छामः, हे कृष्ण। अग्निः जनानां मध्ये प्रबुद्धः, प्रज्वलनेन, धेनुरिव वत्साय प्रसारयति; शुक्लाः पक्षिणः इव उत्थाय, रश्मयः दिवं प्रति प्रवहन्ति। ऋत्विक् देवपूजायां प्रबुद्धः, अग्निः सम्यक् चित्तेन, प्रातर् उत्तिष्ठति; दीप्तस्य ज्वलनस्य प्रभा दृश्यते, महादेवः तमः अपाकरोति। यदा सः गणस्य उपास्य कक्ष्यां बद्ध्वा, शुद्धः अग्निः शुद्धगवां भूषितः; दक्षिणा युक्ता, विजयी, सः सम्यक् समिध्भिः आत्मानम् स्थापयति। उपासकानां मनांसि अग्निं प्रति यान्तु, यथा नेत्रे सूर्यं प्रति; यदा द्वे पृथक् उषसी प्रेषयतः, श्वेतः अश्वः दिवसां आरम्भे जायते। सः हि दिवसां आरम्भे जायते, नियोजितस्थानेषु स्थाप्यते, काष्ठेषु दीप्तः; सप्त रत्नानि वहन्, अग्निः ऋत्विक् उपविष्टः, अर्चनीयः। अग्निः ऋत्विक् उपविष्टः, अर्चनीयः, सुरभेः मातुः अङ्के, लोके; युवा, प्राज्ञः, बहुषु स्थानेषु प्रतिष्ठितः, जनान् धारयन्, मध्ये प्रज्वलितः। इदानीं तम् प्रेरितम् अग्निं स्तुवन्ति, श्रेष्ठम् ऋत्विजम्, यज्ञेषु, श्रद्धया; यः सत्येन उभौ लोकौ व्याप्तवान्, तं विजेतारं सदा घृतेन शुद्धयन्ति। गृहजः स्वस्थाने शुद्ध्यति, कविभिः स्तूयते, अतिथिः, शुभदः; सहस्रशृङ्गः वृषभः, स बलम्, हे अग्ने, त्वं तेजसा सर्वान् अतिक्रान्तवान्। तत्क्षणात्, हे अग्ने, त्वं अन्यान् अतिक्रान्तवान्; अस्मभ्यं रमणीयतमः अभवः; स्तुत्यः, अद्भुतः, प्रज्वलमानः, जनानां प्रियः अतिथि। त्वां, कनिष्ठं, जनाः उपहरन्ति, हे अग्ने, समीपात् दूरात् च; दातुः प्रियतमा प्रार्थय, अस्मभ्यं, अग्ने, महत् शुभं रक्षां ददातु। दीप्तरथे स्थित्वा, अग्ने, उपासकैः परिवृतः; विस्तीर्णस्य अन्तरिक्षस्य पन्थान् विदन्, देवाः इह वह्निं भुञ्जन्तु। वयं वचांसि अवदाम, प्राज्ञाय, शुद्धकवये, वृषभाय, महते, स्तुत्याय; श्रद्धया, अग्नये, सुवर्णसदृशं दिवि व्याप्तं स्तोत्रं समर्पयाम। जननी, युवती, पुत्रं वहति, प्रबुद्धम्, गुह्यं, धत्ते, न पितरं ददाति; तस्य मुखं जनैः न हीयते, अग्रे रथे स्थाप्यं दृश्यते। का त्वं युवती, या पुत्रं वहसि? बलवान् तं जनयामास। गर्भः बहून् हेमन्तान् व्यपद्यत्; अहं तं जातम् अपश्यम्, यदा माता प्रसूता। अहं तं दूरात् अपश्यम्, हेमदन्तं, शुद्धवर्णम्, क्षेत्राणि अयुधैः विमिमाय। तस्मै अमृतत्वं दत्तम्, प्राज्ञः; निरदोषैः मया किम् अक्रियत, काः स्तुतयः? अहं तं क्षेत्रात् चरन्तम् अपश्यम्, नवान् जातम्, विभावरीम्, दीप्तिमन्तम्; तं न गृह्णन्, सः हि जातः; पाण्डवः, एता युवत्यः मातरः भवन्ति। के मे आर्याः बहुषु गवां मध्ये? येषां रक्षिता अरण्यं अपि; ये तं गृह्णन्ति, तं मुञ्चन्तु; प्राज्ञः गोः जन्म वेत्ति, सः अस्मान् समीपं आगच्छतु। शत्रवः राजानम्, जनपतीन्, मर्त्येषु प्रतिष्ठापयन्; अत्रिणां प्रार्थना तं मुञ्चन्तु—ये निन्दन्ति, ते एव निन्दिताः भवन्तु। शुनःशेपः अपि यूपे बद्धः विमुक्तः, सः न उपयोजितव्यः; तद्वत्, अग्ने, अस्मान् बन्धेभ्यः मुञ्च, होतः, अत्र स्थितः। पीडितः अपि, सः हर्षे न च्युतः; सः मम उक्तवान्, देवऋतस्य निरीक्षकः: इन्द्रः त्वां वेद, तस्य आज्ञया, अग्ने, अहम् आगतः। अग्निः महतीं दीप्त्या स्फुरति, सर्वाणि प्रकटयन्; सः देवीः शत्रुवः तिष्ठति, शृङ्गे तीक्ष्णयति, रक्षांसि विकीर्य। अग्नेः स्वयम्, तीक्ष्णायुधाः दिवि सन्तु, रक्षः हन्तारः; मदे अपि, तस्य दीप्ताः भिद्यन्ते, अधार्मिकाः तेषां आघातं न तिष्ठन्ति। एषः स्तोत्रं, हे महाजात, प्रेरितः तुभ्यं निर्मम, यथा रथः, प्राज्ञ, कौशलात्; यदि त्वं, अग्ने, देव, गृह्णीयाः, अस्माभिः तेन तेजस्वि यशः विजेतव्यम्। महाकन्धरः, सदा वर्धमानः वृषभः, शत्रुघ्नः, प्राज्ञः, ज्ञानयुतः अग्रे गच्छति; अमृताः एतं अग्निं एवं वदन्ति, मनवे, श्रद्धया हविर्ददत्, रक्षां ददति। त्वं, अग्ने, वरुणः, यदा जायसे; त्वं मित्रः, यदा प्रज्वलसि; त्वयि, बलपुत्र, सर्वे देवाः स्थिताः; त्वं इन्द्रः उपासकस्य, हे मर्त्य। त्वं आर्यमन्, यदा कनिष्ठानां नाम वहसि, आत्मनिष्ठ, गुह्यं वहसि; मित्रं सुवेषं गोभिः अभिषिञ्चन्ति, यदा दम्पती एकचित्तौ भवतः। तव यशसे, मरुतः अलङ्कुर्वन्ति, हे रुद्र, तव जन्म अद्भुतं रमणीयं च; विष्णोः पादः तव प्रतिनिधिः स्थाप्यते—तेन त्वं गोनाम् गुह्यं नाम रक्षसि। तव तेजसा, देव, दीप्तिमन्तः देवाः, बहुधा वहन्तः, अमृतं भुञ्जते; मनुष्यैः अग्निः होतारः स्थाप्यते, प्रेरिताः, अनुग्रहम् इच्छन्तः, तं स्तुवन्ति। न कश्चन पूर्वः होतारः, हे अग्ने, त्वत्तः श्रेष्ठः, न अन्यः, आत्मनिष्ठ, प्राज्ञता श्रेष्ठः; यस्य त्वं अतिथि भवसि, सः यज्ञेन मर्त्यान् जयति, हे देव। एवं ऋग्वेदस्य एते मन्त्राः एकत्र समागताः, अग्निं, घृतं, देवकार्यं च प्रकटयन्ति।