ये एते सन्दर्भाः ऋग्वेदस्य मन्त्राः अग्निं प्रति समर्पिताः, तेषां अनुक्रमेण एकस्मिन्स्निग्धे, श्रद्धायुक्ते, संस्कृते आख्यानेन प्रवदामि— यः कश्चन, हे अग्ने, त्वां अमृतं सखायमिव यज्ञैः सेवते, तस्य धनं नापचीयते, पापं च दुरितं च तं न स्पृशेत्। यस्य मानवस्य त्वया, देव, यज्ञो यथावत् स्वीकृतः, तस्य हविः प्रीयताम्; सूनृतानां ब्रह्माणां स्तोत्रैः सः वर्धते। प्राज्ञः मन्युः मन्युम् समाचिनोति, धर्मं चाधर्मं च पृथक् विविनक्ति; सः ऋजुमार्गेण यच्छति। हे अग्ने, अस्मभ्यं धनं स्वराज्यं च देहि, अन्तं च अनन्तं च प्रददातु, महोबलिन्। निर्दोषाः कवयः मुनिं शिक्षयन्ति, दुःखद्वारयोः मार्गयोः स्थिताः। अतः, हे अग्ने, त्वं स्वदृशा एतान् अद्भुतान् पश्यसि, यथा आर्यः स्वदृशा पश्यति। त्वमेव, अग्ने, उत्तमः नेता यजमानस्य, सोमपृषतः, जनानां त्राता, उर्वीम् उज्ज्वलाम् सहायतां यच्छ। यद् यद् वयं, हे अग्ने, पादैः हस्तैः कायेन च कृतवन्तः, यथा रथारूढाः विघ्नान् परिहरन्ति, एवं शीघ्रशिल्पिनः सम्यक् पन्थानम् आप्नुवन्ति। तदा वयं, सप्त ऋषयः, प्रथमा मनवः प्रज्ञायाः भूयेम, हे उषसः सूनो। वयं दिव्याः अङ्गिरसः सुतरां प्रभास्वराः भूत्वा, धनवतः पर्वतः भिनद्म। यथा पूर्वे पितरः सत्यं यतमानाः अग्निं शुद्धं कृत्वा, स्तोत्रैः तम् अन्धकारमिव पृथिवीं विदार्य, दुष्टान् अपसारयन्ति। ते शुभकर्माणः, तेजस्विनः, देवासमानाः, शुद्धाः, अग्निं च इन्द्रं च बलेन तुष्टुवन्तः, गोमदं वसु सञ्चिन्वन्ति। यथा गावः गणेषु, एवं बलवान् देवः देवजातीनां उत्पत्तिम् उद्घोषयति; सः महत्सु जन्मसु प्रकटयति। सः, अग्ने, मानवेषु अपि, उर्वीशः, उच्चावत्सु अनुग्रहं दर्शयति, आर्यः वृद्धिं करोति। वयं तव कर्म न कृतवन्तः, हे स्वयम्ज्योतिः; वयं सत्यं प्रविष्टाः, प्रभातासु दीप्तिमन्तः। शुद्धः अग्निः, नित्यनवः, नानारूपः, सुमनाः, स्तोत्रप्रियस्य देवस्य नेत्रमिव। एतानि स्तोत्राणि, हे अग्ने, प्राज्ञ, तुभ्यं उक्तानि; तानि स्वीकुरु। प्रकाशस्व, अस्मान् समृद्धान् कुरु, महद् वसु ददातु, हे बहुदायिन्। समागच्छतु यज्ञस्य राजा, रुद्रः, उभयोर्लोकयोः ऋत्विजः सत्ययज्वा; प्राचीनं सुवर्णरूपं अग्निं, वज्रिणः सहायं, सहायं कुरु। एष उपवेशः तव कृते सन्नद्धः, यथा पत्न्या पतये भूषणं कृतम्। समीपं गच्छ, परिवृत्य, उपविश; तव शुभाः सन्तुष्टाः चित्तानि अस्मासु प्रवर्तन्ताम्। सततम् अशान्तम्, सजाग्रम् अग्निं स्तोत्रेण अहम् उपह्वये, देवम् अमृतम् स्तौमि, यथा अश्मना मधु सिञ्चति, एवं त्वाम् आह्वयामि। त्वमेव, अग्ने, अस्मिन्कर्मणि मध्यस्थः; सत्यं वेत्सि, स्वयम्भूः। यदा तव गीतानि, सहभोज्यस्य, तदा मैत्री तव गृहे स्थास्यति। कथं, अग्ने, वरुणाय वदेम, कथं दिवे, यथा नापराध्नुमः? कथं मित्राय, पृथिव्यै, कथं अर्यम्णे, कथं भगाय वदेम? कथं, अग्ने, धिष्ण्येभ्यः, वाताय शीघ्राय, शुभाय वदेम? कथं दूरगामिभ्यां अश्विभ्यां? कथं, अग्ने, रुद्राय नरां हन्त्रे वदेम? कथं पूष्णे, पोषदाय, रुद्राय दानाय हविषा? कथं विष्णवे, उरुगाय, तस्य बीजाय वदेम? कथं, अग्ने, शर्वाय महते? कथं मरुतां गणाय, अमृताय, सूर्याय महते पृच्छायाम्? अदितये महत्यै, जननवेदिने, दिवः सिद्धये, उत्तरं वद, प्राज्ञ। सत्येन, हे अग्ने, सत्यं सुसंस्थं त्वदर्थे आहूतम्, गावः मधुमद् हविः च। या कृष्णा, सा दीप्तिना पिप्यते, सैव पत्युः दुग्धेन पूरिता। सत्येन, वृषा अपि, अयुक्तः, हे अग्ने, पृष्ठतः दुग्धेन पोष्यते। अचलः, द्वाभ्यां सखिभ्यां सह सञ्चरन्, वृषा वर्णिनीमधः दुग्धं चोदयति। सत्येन, पर्वतः विदार्य, अङ्गिरसः गावः आनन्देन परिवृत्य उषसम् आनीयन्; पुरुषाः ताम् परिवव्रुः, सा प्रादुर्भूता, ज्योतिर्गर्भे अग्नौ जाता। सत्येन, दिव्याः अमृताः आपः, अपापविदः, अग्ने, तरङ्गैः मध्वा च, अश्वा इव स्वमार्गे, आसनं प्रति प्रवहन्ति। न परस्य अद्भुतं न कामयेम, न गृहस्य गावः, न मित्रस्य वसु। न भ्रातुः अनृतं ऋणम्, न सख्युः कौशलम्, न शत्रोः बलम्, हे अग्ने, स्वीकरवेम। रक्षस्व, अग्ने, तैः रक्षोभिः; तुष्टः, सुशस्त्रः, आनन्दं वह। प्रतिघ्नन्, दुष्टं विदार्य, रक्षः नाशय, यद्यपि महद् अभवत्। एभिः स्तोत्रैः, प्रसन्नः भव, अग्ने; इमे हविः मम गीतैः स्पृश, वीर्यवान्। अङ्गिरसां प्रार्थनां च गृहाण; तव आशीः, दिव्ये, त्वया सह वृद्धिं गच्छतु। सर्वे एते मार्गाः, अग्ने, प्राज्ञेन कर्त्रा तुभ्यं उक्ताः, गुह्यवाचः। उक्तीनां, कवीनां काव्यं, चिन्ताभिः स्तोत्रैश्च अहम् उपस्मरामि। पन्थानम्, पृथिवीव विस्तीर्णम्, कुरु; राजेव गजेन अग्रे गच्छ। स्वैः सखिभिः मार्गं अनुयाय, स्थित्वा, दुष्टान् ज्वलद्भिः शुष्मैः नुद। तव स्पर्शाः शीघ्रं पतन्ति, सर्वत्र स्पृशन्ति, दीप्तिमन्तः। अग्ने, किटान् तव तापेन दह, अंगारान् सर्वत्र प्रेषय। स्वान् गुप्तृन् प्रेषय, शीघ्रतमः भव, अस्य जनस्य रक्षिता, अजय्यः। यः कश्चन दूरात् वा समीपात् वा अस्माकं दुष्टं वदति, तेषां कश्चन अस्मान् न हिंसयेत्। उत्तिष्ठ, अग्ने, तिष्ठ, विस्तर; शत्रवः तव तीक्ष्णतया पलायन्ताम्। यः अस्मासु वैरं कृतवान्, तम् दह, शुष्ककाष्ठमिव। ऊर्ध्वः भव, प्रत्यञ्चं शरं सृज, दिव्यं तेजः प्रदर्शय, अग्ने। मायाविनां बलं अवनमय, स्वजनान् परजनान् च नाशय, शत्रून् विनाशय। सः तव अनुग्रहं वेद, यः त्वां याचते, प्रार्थनायाः मार्गम् उपेत्य। तस्मै सर्वे प्रभास्वराः दिवसः, वसूनि, च प्रभान्ति, आर्याः दूराणि प्रदेशान् दीप्तयन्ति। सः, अग्ने, भाग्यवान्, दानशीलः, यः त्वां नित्यैः हविभिः स्तोत्रैः च तर्पयति। सः स्वजीवने गृह एव समृद्धिं प्राप्नुयात्; तस्मै सर्वे शुभाः दिवसः, वसूनि, संगच्छन्ताम्। अहं तव अनुग्रहं उच्चस्वरेण स्तौमि; एष गीतिः त्वया सह वृद्धिं गच्छतु। अश्वैः, रथैः, त्वां वयं पूजयेम; स्वराज्यं प्रतिदिनं धारयेम। अत्र, त्वं, अग्ने, बहुलः भव, समीपं आगच्छ, प्रातः सायं, प्रतिदिनं दीप्तिमान्। वयं हृष्टचित्ताः क्रीडन्तः त्वां सेवेमहि; तव तेजसा जनानाम् मध्ये तिष्ठेम। यः त्वां, अग्ने, शुभैः अश्वैः, सुवर्णेन, धनसम्पन्नेन रथेन उपतिष्ठते, तस्य त्वं रक्षिता, सखा, भवसि; यः मानवेषु अतिथिप्रियः स्यात्। अहं महत्त्वस्य बन्धनानि वचसा विमोचयामि; एवं पितुः गोतमस्य वंशं अनुसरामि। त्वम्, होत्र, कनिष्ठ, शुभचेतन, गृहपतिः, अस्माकम् एषां वचसां अर्थं विद्धि। सदा जाग्रतः, शीघ्रगामिनः, सुमनसः, अलस्यः, अमन्यवः, अतीव यत्नशीलाः—एते रक्षिणः, अग्ने, समुपविष्टाः, अस्मान् अनिष्टात् रक्षन्तु। इति, ऋषयः, कवयः, यजमानाः च, अग्निं स्तौन्ति, तं प्रार्थयन्ते, तस्मिन् श्रद्धाम् अरप्स्यन्ति, तस्मात् सर्वं वसु, रक्षां, समृद्धिं च प्रार्थयन्ति।