सुमधुरया कथया ऋषिः स्वमनसा आह्वयति—सा गौः शुभफलदा, सुदक्षिणा, या देवान् पाययति। तां दुहाम, हे अश्विनौ, सविता यदुत्तमं हविः समानीय तप्तं पात्रं दर्शयामि। सा गौः, धनधान्याधिपिका, वत्समिच्छन्ती, हर्षरवं कुर्वन्ती, चित्तेन समीपमागच्छति। अयुक्ता या गौः, अश्विनौ दुह्यतां, सा मह्यं सौभग्याय वर्धताम्। वत्सान्विषयन्ती गौः, शिरः उच्चयन्ती, रवं कुर्वन्ती, पात्रस्यानुकाङ्क्षया समीपमागच्छति। सा दुग्धं स्रवयन्ती, दुग्धेनैव आयुः मिमीते। या गौः परिवृता, तया सिञ्चति, सा आयुः मिमीते, दिनान्तं प्राप्नोति। सा चित्तेन मर्त्यं निर्माय, विद्युत्स्वरूपा भूत्वा तं वसननेन आच्छादयति। सैषा विवृता, शीघ्रगामिनी, जीवन्ती, कम्पमाना, गृहमध्ये स्थिरा। जीवमानः मृतानां मध्ये स्वधया चरति; अमृतः मर्त्येन संयुक्तः। अहं पश्यामि गोपालकम्—सः कदापि न विश्रान्तः, समीपदूरपथेषु चरन्, एकवस्त्रधारी, सर्वेषु लोकेषु व्याप्य स्थितः। या तां निर्मितवान्, सः तां न जानाति; यः तां पश्यति, सः ब्रूयात्। मातुः गर्भे परिवृत्य, बहुप्रजया सह, सः विलयं प्रविष्टः। दिवं मे पितरं जनितारं मन्ये, अयं नाभिः; भूमिः मह्या मातरः, स्वजनः। एतेषां मध्ये योषितामिव पात्रे गर्भः, तत्र पितरः कन्यायां बीजं न्यधात्। पृच्छामि पृथिव्याः परं अन्तं; कुत्र विश्वस्य नाभिः? पृच्छामि अश्वस्य वीर्यबीजं; वाचः परं दिवं पृच्छामि। अयं वेदिरेव पृथिव्याः परं अन्तः; अयं यज्ञो विश्वस्य नाभिः। अयं सोमो वीर्याश्वस्य बीजं; अयं ब्रह्म वाचः परं दिवम्। सप्त अर्धजाता विष्णुना प्रतिष्ठिता दिशः तिष्ठन्ति, जगतो बीजं धारयन्ति। तैः चिन्तया, मनसा, प्रज्ञया, सर्वं समन्तात् आवृत्य तिष्ठन्ति। न वेदाहं यथाभूतं किमस्मि; गुह्ये निहितः, मनसा विचरामि। यदा सत्यस्य प्रथमजः मामुपेत्य, तदा वाचः अंशं अवाप्नुवम्। सः दूरं गच्छति, समीपं आगच्छति, स्वभावेन गृहीतः; अमृतः मर्त्येन सहोत्पन्नः। ते भिन्नपन्थानः, पृथग्वर्तन्ते, एकं जानन्ति, अन्यं न जानन्ति। ऋचः अमृतस्य परमे व्योमनि स्थिताः, यत्र सर्वे देवाः उपविष्टाः। यः तद न जानाति, सः किं ऋचया कुर्यात्? ये तद विदुः, ते अत्र संगता। सा गौः, सुभिक्ष्येण अधिकं भद्रं भवतु; वयं च सौभाग्यवन्तः स्याम। हे अद्रुह, सर्वदा दातृ, तृणं खाद, शुद्धं जलं पिब, विचरन्। गौरी अपि अपः मिमीते; एका पदा, द्विपदा, चतुष्पदा। अष्टपदा, नवपदा, सहस्राक्षरा परमे दिवि जाता। तस्याः समुद्राः प्रवहन्ति; तेन चतुर्दिशः जीवन्ति। तस्मात् अक्षरं प्रवहति; तेन सर्वं जीवति। दूरात् धूमं अपश्यं, वह्नेरिव, वातेन दूरसमीपयोः वह्यमानम्। वीराः चित्रां गौः अदुहन्; तानि आसीन् प्रथमानी ऋतानि। त्रयो जटिला काले दृश्यन्ते; संवत्सरे एकः छिन्नः। एकः स्वैः शक्तिभिः सर्वं पश्यति; अन्यस्य रूपं न दृश्यते, सः भूषितः अपि। वाक् चतुर्धा विभक्ता; ताः ज्ञात्वा विप्राः विदुः। तिस्रः गुह्याः; चतुर्थीं मनुष्याः वदन्ति। तमिन्द्रम्, मित्रं, वरुणम्, अग्निम् आहु:—स एव दिव्यः, सुवर्णपक्षः गरुत्मान्। एकं बहुधा वदन्ति मनीषिणः—अग्निं, यमं, मातरिश्वानम्। कृष्णाः, पिङ्गलाः, सुवर्णपक्षाः, आपः परिधानाः, दिवं पतन्ति। ते परिवृत्य, ऋतस्य स्थानं त्यक्त्वा, पृथिवीं घृतेन प्रज्वलितवतीम्। द्वादशारं एकं चक्रं, त्रिणाभि—कः वेद? तस्मिन् त्रिशत् षष्टिः खिला निचिता, न चलन्ति, चलन्तीव। तव या स्तन्यं पूर्णं, हर्षदं, येन सर्वं कामधुग्, या निधिधात्री, वित्तज्ञा, शुभदा—सा सरस्वति, अस्मान् पोषाय स्थापय। यज्ञेन देवाः यज्ञं अयजन्त; तानि प्रथमानी ऋतानि। महान्तः ते दिवं प्राप्नुवन्, यत्र प्राचीना साध्या देवाः। एषा अपः एकैव, ऊर्ध्वं च अधः च दिवसा सह वर्धते; पृथिवी मेघैः सिञ्चिता, दिवः अग्निभिः सिञ्चितः। सरस्वन्तं देवमनु, सुवर्णपक्षं, बलिनं, वनस्पतिषु श्रेष्ठं, आपां गर्भं, वर्षाभिः सम्प्राप्तं, सन्तोषदं आह्वयामि। केन सौम्येन, केन बन्धुना, केन सख्येन, हे मरुतः, एकीकर्तुमिच्छथ? केन चिन्तया, कुतः एते, ये महान्तः तेजसा धनार्थिनः प्रकटन्ते? कस्य स्तुत्या युवानः तुष्टवन्तः? कः यज्ञे मरुतः प्रेरितवान्? श्येनाः इव अन्तरिक्षे धावन्तः, केन महता मनसा वयं हृष्टाः? कुतः त्वम्, इन्द्र, महाबल, एकः आगतः, सत्यस्य पतिः? किं कारणम्? त्वं सुमहाभिः सह पृच्छसि; वद अस्मान्, हे सारथे, यदस्ति तव। मम स्तुतयः, मम चिन्ताः, सुसंस्कृता; मम बलं प्रबुद्धम्, मम शिला सिद्धा। ते आज्ञापयन्ति, स्तोत्रे त्वरन्ते; तौ अश्वौ त्वां वहतः—अस्मान् प्रति आनयेताम्। तस्मात् वयं एतेन युक्ताः, स्वतेजसा दीप्ताः, तनूनि भूषयामः। एतेन महता त्वाम् उपयाम, इन्द्र; त्वं हि स्वभावतः अस्माकं अभवः। कुत्र वः, मरुतः, स्वबलं, यदा माम् एकं अहिं हन्तुम् अयोजयत? अहं हि तीक्ष्णः, बलवान्, महाबलः, शत्रुभिः अजय्यः, सर्वास्त्रैः अद्रुह्यः। यूयं अस्माकं बहु कृतवन्तः, युक्तैः, संयुक्तैः, वृषभैः बलैः। वयं अपि बहूनि कर्माणि करिष्याम, हे इन्द्र, तव आज्ञया, हे मरुतः, प्रज्ञया। यूयं वृत्रं हन्त, मरुतः, स्वबलात्; स्वतेजसा महान्तः अभवत। अहं वज्रपाणिः, मनवे सर्वाणि पन्थानः सुलभानि अकरवम्, सर्वान् प्रति दीप्तम्। त्वं अतुल्यः, हे दातः; अन्यः देवो नास्ति यः त्वद्वत् वेद। न जातः, न पुनर्जातः नश्यति; यथा इच्छसि, कुरु, नित्यो वृद्धः। एकस्य अपि बलात्, यदिच्छेयम्, तद् कुर्याम्, यदि शक्ष्याम्। अहं हि तीक्ष्णः, मरुतः जानन्, यद् इन्द्र इच्छति, तद् अहं कर्तुं शक्नोमि। अत्र मम स्तुतिः मरुतः प्रमोदिताः, यदा जनाः मम कृते उत्तमं स्तोत्रं अकुर्वन्। इन्द्राय, बलिने, दात्रे, मम सख्याय, मित्रैः तनुभिः आत्मभिः सह। एते अग्रे प्रकाशन्ते, अक्षयश्रीः वहन्तः। मरुतः, दीप्तरूपाः, समागमिष्यन्ति; मां आवृत्य पालयन्तु। के वः, मरुतः, अत्र मम सहायः? आगच्छत मित्राः, मित्रं प्रति मित्रवत्। अद्भुताः भावाः प्रवर्तन्ताम्; तत्त्वज्ञेषु भवत।