अत्र मुनयः, ज्ञानिनः सन्तः, अहं तान् पृच्छामि—अज्ञानः सन्, बोधार्थं। केन सृष्टानि षट् स्थानानि, अजस्य रूपाणि, तेषु कः एकः इति? यः एषः सुन्दरः तस्य स्थानं वेद, स एव अत्र ब्रूयात्। अस्य शीर्षात् गावः पयः दुहन्ति, आच्छाद्य वसनं, जलं तस्य पादयोः नयन्ति। माता पितरं सोममिव अमृतं वितन्वती, आदौ चित्तेन तेन सह संयोगं कृत्वा, गर्भस्य तेजसा विदीर्णा, वाक्पथे नम्रत्वा निर्गता। माता दक्षिणयोक्यां युक्ता, गर्भः योनिषु स्थितः। वत्सः गावः अन्वितः, ताः अनुयाति, त्रिषु प्रदेशेषु विश्वरूपं पश्यति। एकः त्रिभिः मातृभिः, त्रिभिः पितृभिः धारयन्, ऊर्ध्वं स्थितः, तस्य चक्रस्य संधयः न क्षीयन्ते। ते दिवः पृष्ठे संवादन्ते, सर्वज्ञां वाचं वदन्तः, सर्वान् प्रेरयन्तः। द्वादशारं चक्रं स्वर्गे अमृतमय्यां नित्यं परिभ्रमति, तत्र अग्ने सप्तदश द्वयौ सुतौ सप्तशतानि विंशतिश्च तिष्ठन्ति। पञ्चपादं द्वादशरूपं पितरं दूरार्धे दिवि स्थितं मन्यन्ते; अन्ये विद्वांसः ऊर्ध्वं पश्यन्ति सप्तचक्रे षट्स्पृशे प्रतिष्ठिते। पञ्चारं चक्रं परिवर्तते, तस्मिन् सर्वाणि लोकानि तिष्ठन्ति; तस्य अक्षः भारात् ताप्यते, सः न भिद्यते, न च तस्य अरा। अनादि-अन्तरं रश्मिना चक्रं वर्तते, दश युक्ताः तं सम्यग् वहन्ति। सूर्यस्य नेत्रं व्योम्ना आच्छादितम्, तस्मिन् सर्वाणि लोकानि प्रतिष्ठितानि। सप्त पुत्राः एकत्र जाताः, षट् पोष्यन्ते, एकः पृथक् जायते; ऋषयः, देवजाताः, एवं वदन्ति। तेषां कर्मभिः विभागाः, रूपाणि विविधानि प्रकाशन्ते। एते स्त्रियः सन्तः, पुरुषान् इति वदन्ति; पश्यन् अपि न पश्यति यः, सः न वेत्ति। विवेकी पुत्रः तान् अर्थान् वेत्ति; यः जानाति, स एव पितुः पितरम्। गाः एकपादया अग्रे, एकया पृष्ठतः स्थित्वा वत्सं धारयन्ती तिष्ठति। सा स्वयमेव अर्धेन गता; कः जानाति सा कुत्र गता, सा हि गोष्ठे न प्रसूयते। कः अस्याः गवां पितरं जानाति, कः पूर्वः कः परः? कः पण्डितः अत्र वदेत्, दिव्यस्य मनसः उत्पत्तिः कुतः इति? ये समीपस्थाः, ते दूरे उच्यन्ते; ये दूरे, ते समीपे। इन्द्रः सोमश्च एतानि स्रष्टवन्तौ; द्वौ अश्ववत् युक्तौ जगत् वहतः। द्वौ खगौ सहचरौ तस्यैव वृक्षस्य उपविष्टौ; एकः मधुरं फलम् अश्नाति, अन्यः केवलं पश्यति। यत्र तौ अमृतं भुञ्जानौ, समं गीतानि गायन्तौ, अचक्षुषः, तत्र प्राज्ञः अग्निं प्रविश्य सत्त्वस्य सारं विज्ञाति। यस्मिन् वृक्षे मधु-दायिनौ खगौ विश्रान्तौ, सर्वे देवाः तत्र वसन्ति; तस्य श्रेष्ठं फलम् मधुरम्, यः तद् नाश्नाति, सः पितरं न वेत्ति। यत् गायत्र्यां प्रतिष्ठितम्, तद् गायत्रम् इति; त्रिष्टुभि त्रिष्टुभम्, जगत्यां जगतीम्। एतान् छन्दांसि ये जानन्ति, ते अमृतत्वं प्राप्नुवन्ति। गायत्र्या छन्दसा ऋचः मीयन्ते, साम्ना स्तोमः, त्रिष्टुभा वाक्। वाचा वाचं मीयन्ते, द्विपदया चतुष्पदया च सप्त स्वरान् मीयन्ते। जगती दिव्यां सरितं धारयति; रथे मध्ये सूर्यं पश्यन्ति। गायत्रस्य त्रयः समिधः, तस्मात् महत्त्वात् महत्त्वम् व्याप्तम्। अहं तां सुगवां गायत्रीं आह्वये, या सुहस्तिनी, देवान् पयः ददाति; तां दुहाम, हे अश्विनौ। श्रेष्ठं हविः, सवित्रा आनीतम्, तप्तं पात्रं, अहं वदामि। वत्सकामिनी, धनदा, रोरूयमाणा, मनसा समीपं गतवती; अश्विभ्यां दुह्या, सा महान् भाग्याय वृध्नुयात्। गावः वत्सानुगाः, रोरूयमाणाः, ऊर्ध्वशिरसः, समीपं यान्ति; तप्तपात्रकामिन्यः, पयसा आयुः मीयन्ते। या दुह्यते, तया गवां पयसा आयुः मीयते, सा दिवः अन्तं यान्ति; या मनसा सृष्ट्वा मर्त्यं, विद्युत् भूत्वा तं वसनं आच्छादयत्। अवृता, शीघ्रगा, जीवमाना, कम्पमाना, गृह्येषु स्थित्वा स्थिरा; सा जीवती मृतेषु विचरति, स्वेन ऋतेन; अमृतं मर्त्येन संयुक्तम्। अहं पश्यामि गवाम् पालकम्, न कदापि विश्राम्यन्तम्, समीपे च दूरे च गच्छन्तम्; सः तेनैव वस्त्रेण वृतः, एकः सन्, सर्वेषु लोकेषु व्याप्य स्थितः। या तां सृष्टवती, सा न जानाति; यः पश्यति, सः वदतु। सा मातुः गर्भे परिवृत्या, बहुप्रजया सह, लयं प्रविष्टवती। द्यौः पितरः मे, जनयिता, नाभिः अत्र; मह्यं पृथिवी जननी, बन्धुः। तयोः मध्ये गर्भः, पितरः कन्यायां गर्भं न्यधात्। अहं पृथिव्याः परं अन्तं पृच्छामि, विश्वस्य नाभिं पृच्छामि; अश्वस्य बीजं पृच्छामि, वाचः परं दिवं पृच्छामि। अयं वेदिरेव पृथिव्याः परं अन्तः; अयं यज्ञः विश्वस्य नाभिः; अयं सोमः अश्वस्य बीजम्; अयं ब्रह्म वाचः परं दिवम्। सप्त अर्धजाः विश्वस्य बीजं धारयन्ति, दिशासु स्थिताः, विष्णुना प्रतिष्ठिताः। तेषां चिन्तया, मनसा, प्रज्ञया, सर्वं सर्वतः परिवेष्टन्ति। अहं न जानामि किमस्मि; गुह्यः, बद्धः, मनसा विचरामि। यदा सत्यस्य प्रथमजः माम् उपेयाय, तदा वाचः अंशं लब्धवान्। सः गच्छति, आगच्छति, स्वभावेन गृहीतः; अमृतं मर्त्येन समुत्पन्नम्। ते सदा पृथक्, सदा विशेषन्ते, एकं जानन्ति, अन्यं न जानन्ति। ऋचः अमृतस्य परम दिवि प्रतिष्ठिताः, यत्र सर्वे देवाः उपविष्टाः। यः तद् न वेत्ति, किम् ऋचः करिष्यति? ये वेद, ते अत्र संगच्छन्ते। धेनुः, सुभद्रा, भूयसी भूयिष्ठा भवतु; वयं च भाग्यवन्तः स्याम। त्वं, अघ्न्ये, सर्वदा घासं खाद, शुद्धं जलं पिब। गौरी आपः ममाप; सा एकपदी, द्विपदी, चतुष्पदी अभवत्। अष्टपदी, नवपदी, सहस्राक्षरी परमे व्योमनि अभवत्। तस्याः आपः प्रवहन्ति; तेन चतस्रः दिशः जीवन्ति। तस्मात् अक्षरं प्रवहति; तेन सर्वं इदं जीवति। अहं दूरे धूमं पश्यामि, वह्नेरिव, वायुः तं दूरं च समीपं च नयति। वीराः चित्रां गाम् दुहन्ति; तानि प्रथमाणि विधीनि। त्रयः केशिनः काले काले दृश्यन्ते; संवत्सरे एकः मुण्ड्यते। एकः शक्त्या सर्वं पश्यति; अन्यस्य रूपं न दृश्यते, सन्नद्धः अपि। वाक् चत्वारि पदानि मीयते; ये जानन्ति, ब्राह्मणाः, ते वेत्ति। तिस्रः गूढाः, एकं वदन्ति मनुष्याः।