तदा तवष्टा इत्युवाच—"वयं तान् हन्याम"—यदा देवानां पेयम् पीत्वा ये पात्रं न पूजितवन्तः। अन्ये द्रव्यम् नूतनानि नामानि स्रवणकाले कल्पयन्ति, अन्ये तानि कन्यानां नामभिः स्पृशन्ति। ततः इन्द्रः तौ हरिद्वर्णौ युग्मौ योजयामास, अश्विनौ स्वं रथं योजयताम्, बृहस्पतिः सर्वरूपं समीपं आगच्छत्। ऋभवः, विभ्वन्, वाजः—सर्वे देवाः कौशलिनः—यज्ञभागस्य विभागं कर्तुं समागच्छन्। ते मनसा चर्मणः गोः रूपं रचयामासुः, या वृद्धा सा पुनः यौवनेन कृतवती। सौधन्वनाः अश्वस्य अश्वं निर्माय, रथं योजयित्वा, देवेषु आगच्छन्। तैः उच्यते—"इदं जलं पिब" अथवा "इदं स्रुतं सोमं पिब"। यदि यूयं सौधन्वनाः तद् इच्छथ, तर्हि तृतीयस्रवणे मुदं प्राप्नुत। एकः "अधिकं जलं भवतु" इति उवाच, अन्यः "अधिकं अग्निः भवतु" इत्युक्तवान्, अन्यः "पात्रं बहुषु विभाज्यताम्" इत्युवाच। ते यथायथं वदन्तः पात्राणि पूरयामासुः। एकः गोः ऊरुस्थात् जलं हरति, अन्यः श्वस्य कृते मांसं छिनत्ति, एकः एव मलम् अपाकरोति। किं वा माता-पितरौ स्वपुत्राणां कृते कृतवन्तौ? यदा ते निष्क्रान्तवन्तः तदा अस्माकं कृते तृणं निर्मितवन्तः, यदा पुनः आगच्छन् तदा स्वकौशल्येन जलं दत्तवन्तः। यद् गुह्यस्य गृह्ये अस्ति, तत् ऋभवः अद्य न अनुवर्तन्त। यदा जगति संनिहत्य परिक्रमन्त, तदा तेषां पितरौ कुत्र उपविष्टवन्तौ कुत्र गतवन्तौ? यः सर्वं हस्तं गृह्णाति, तं शप्तवान्; यः वाचं अभ्युक्तवान्, तस्मै वदतु। निद्राम् ऋभवः पृच्छन्ति—"हे गुह्य, कः अस्मान् जागारयति?" मेषः श्वेन जागारयन्त्रे संवादं कृतवान्—"एषा वार्ता अद्य संवत्सरात् प्रकाशिताः।" दिवा मरुतः गच्छन्ति, पृथिव्यां अग्निः, मध्यं वायुः संचरति; वरुणः जलैः, समुद्रैः सह गच्छति—त्वां इच्छन्ति, हे वीर्यपुत्राः। न मे मित्रः, न वरुणः, न अर्यमा, न इन्द्रः, न ऋभुक्षिणः, न मरुतः दोषं पश्यन्तु, यदा अस्माकं सभायां अश्वस्य वीर्यकर्माणि वदामः। यदा वेष्टनवस्त्रेण, अयुक्तात् अश्वात् दत्तं दानं नेतारः यत्र, तदा सुविनीतः, सर्वरूपः, प्रियपथः इन्द्रः पूष्णः च प्रस्थितः। अयं अजः पूष्णः भागः, शीघ्राश्वात् पूर्वं सर्वदेवानां कृते नीयते; प्रियपिष्टं शीघ्राय, तवष्टा सुष्रवसे प्रेरयति। यदा यथाकालं पुरुषाः यज्ञाश्वं त्रिः देवाय परिक्रमयन्ति, तत्र पूष्णः प्रथमभागः गच्छति, अजः देवेषु यज्ञं सूचयति। होतृ, अध्वर्यु, अग्निप्रदीपकः, अश्मधारकः, प्रज्ञावान् स्तोतारः—एते सुव्यवस्थितेन, सुसमर्पितेन यज्ञेन स्वगृहाणि पूरयन्तु। यूपनिर्मातारः, यूपवाहकः, अश्वस्य यूपनिर्मातारः, शीघ्रस्य पक्वान्नसंग्राहकः—तेषां स्तुतिः अस्मान् प्राप्नुयात्। मम प्रेरितं चिन्तनं देवेषु सुव्यवस्थितं भवतु, यथा इच्छाशब्दः समीपं आगच्छति, यथा ऋषयः, मुनयः तस्मिन् हर्षयन्ति; अश्वं देवभोजनाय प्रियसखा कृतवामः। यद् अश्वस्य यामः, बन्धनरज्जुः, शिरोरज्जुः, वलयः वा, मुखे तृणं स्थापितं, सर्वं देवेषु तव स्यात्। यद् अश्वमांसस्य पतंगाः स्पृष्टवन्तः, यत् कर्त्र्या वा काष्ठेन छिन्नम्, यत् कारकस्य हस्ते, वा नखस्य अधः, सर्वं देवेषु तव स्यात्। यद् उदरात् निष्क्रान्तव्यम्, यद् कच्चमांसस्य गन्धः, कौशलिनः छेदकाः तत् सुसंस्कृत्य पक्वं हविः कुर्युः। यद् तव शरीरात्, अग्निना पक्वं, शलाकायाः प्रहारेण यत् पतति, तत् भूमौ वा तृणे न पततु; तत् देवेषु वा पात्रेषु दत्तव्यम्। ये पक्वं अश्वं पश्यन्ति, ये "सुगन्धि आगच्छतु" इति वदन्ति, ये अश्वमांसस्य भागं इच्छन्ति—तेषां स्तुतिः अस्मान् प्राप्नुयात्। यद् पचनपात्रात् स्रवति, यानि पात्राणि, यानि सूपस्रावकानि, पात्रावरणानि, आंशनकानि, छेदकाः—सर्वे अश्वं परिवर्तन्तु। यद् अश्वस्य पादस्पन्दनम्, उपवेशनम्, परिवर्तनम्, चत्वारः पादाः यत् कृतवन्तः; यद् पितम्, यद् खादितम्, यद् उपयुक्तम्—सर्वं देवेषु तव स्यात्। न अग्निः, धूमगन्धयुक्तः, गर्जनशीलः, त्वां भक्षयतु; न दीप्तशस्त्रं त्वां स्पृशतु। यज्ञसंपादितं, शुद्धं, वषट्-निनादेन चिह्नितं, देवाः अश्वं रूपेण गृह्णन्ति। यदा अश्वाय आच्छादनानि विस्तार्यते, वस्त्राणि सुवर्णं च स्थाप्यते, तदा प्रियं शीघ्रपादं चतुर्पादं देवेषु प्रेषयन्ति। यद् अश्वं बलात् प्रहृतम्, स्पर्शेन वा, चाबलम् वा; यथा यज्ञे समर्पणस्य स्पर्शः कर्त्र्याः, तथा मन्त्रेण सर्वं त्वं विमोचयामि। चत्वारिंशद् चतुःश्चत्वारिंशद् अश्वस्य वलयाः, दिव्यबन्धाः, अश्वस्य वक्रधारा आगच्छति; कौशलिना अंगानि अकृच्छिन्नानि कुर्यात्, संधीनि विमुक्तानि, छेदः शुद्धः। एकः तवष्टृ अश्वस्य छेदः, द्वौ नेतारौ, एवं ऋतुश्च; यत् त्वदीयानि अंगानि ऋतुसंयुक्तानि निर्मितानि, तानि भागानि अग्नौ समर्पयामि। न प्रियं तापं त्वां दहतु, यदा आत्मना एकीकृतः; न शस्त्रं त्वदीयं शरीरं स्पृशतु; न लोभिनः, प्रमादिनः छेदकः त्वां हानि कुर्यात्, न कर्त्र्या अंगानि छिद्यन्तु, न तानि संयुज्यन्तु। त्वं न म्रियसे, न हानिं प्राप्नोषि; त्वं शुभमार्गैः देवेषु गच्छसि। हरिद्वर्णाः, चित्रपृष्ठाः, तव कृते युक्ताः; अश्वः गर्दभस्य युक्ते स्थितः। अश्वः अस्माकं शुभं गोः, शुभं अश्वं, पुत्रान्, सर्वपोषकं धनं आनीयात्। अदितिः अस्माकं निर्दोषं ददातु; अश्वः हविर्वाहनः अस्माकं राज्यं विजयी कुर्यात्। यदा प्रथमः क्रन्दः जन्मनि उत्पन्नः, समुद्रात् वा जलात् वा उत्थितः, गृध्रस्य पक्षौ, मृगस्य भुजौ—तव स्तुत्यं महत्त्वं जन्मितम्, हे अश्व। यमेन दत्तः, त्रितेन बलितः, इन्द्रः प्रथमः आरूढः, गन्धर्वः तस्य रज्जुं गृह्णाति, सूर्यः अश्वं निर्मितवान्, वसवः तं विमुक्तवन्तः। त्वं यमः, त्वं आदित्यः, हे अश्व; त्वं त्रितः गूढव्रतेन। त्वं सोमेन संयुक्तः, पृथक् स्थितः; तव स्वर्गे त्रिबन्धनानि इति वदन्ति। त्रिबन्धनानि स्वर्गे, त्रि जलानि, त्रि समुद्रे अन्तः—इति वदन्ति; वरुणः, आशां कुर्यामि, तव कृते अनुग्रहम् ददातु, यत्र तव परमं जन्मस्थानम्। एतानि तव नव शोधनानि, हे अश्व; एतानि तव खुरचिह्नानि, बलस्थानानि। अत्र तव शुभं रज्जुं अपश्यं, यं अमृतस्य रक्षकाः रक्षन्ति। मनसा तव तत्त्वं समीपं गच्छामि, दिवा पक्षिणं यथा पश्यामि। तव शिरः शुभमार्गे, रजसा सह गच्छन्तं, पक्षिणं यथा अपश्यं। अत्र तव परमं रूपं अपश्यं, गोः पादे पोषणार्थं प्रयत्नं कुर्वन्तं। यदा मर्त्यः तव सुखानुकरणं अनुवर्तते, प्रथमं ओषधिं गृह्णाति, सः त्वां अन्वेषयति। रथः त्वां अनुवर्तते, युवकः त्वां अनुवर्तते, हे अश्व; गावः, कन्यानां स्वामी, त्वां अनुवर्तते। गणाः तव मित्रत्वं अनुवर्तन्ति; देवाः तव बलं मापयन्ति। एवं ऋग्वेदस्य एते मन्त्राः एकीकृत्य, यज्ञस्य अश्वस्य, ऋभूणां, तवष्टृ, अश्विनोः, इन्द्रस्य, पूष्णः, मरुतां, वरुणस्य, आदित्यस्य, यमस्य, गन्धर्वस्य, वसूनां, तेषां च कर्मणां, यज्ञस्य विधेः, अश्वस्य महत्त्वस्य, सर्वं पवित्रं, दिव्यं, कौशलयुक्तं, देवेषु समर्पितं, श्रद्धया, भक्त्या, कृतज्ञया च वर्णितम्।