सावितुः सुमनसः प्रवरं प्रेरणं वयं दिव्यं तद्योजनं अद्य कामयामहे। हे दिवा-पृथिव्यौ, शुभबुद्ध्या अस्मभ्यं धनं दत्तं, वस्तुभिः समृद्धं, शतगवां समृद्धिं च यच्छतम्। दिवा च पृथिव्या, सर्वेषां हिते, ऋतस्य धारिण्यौ, प्राज्ञे, विशालं विश्वं धारयतः। शुभजन्मनि धिषणा, त्वं मध्ये चरसि, देव्या देव्या च, ऋतेन शुद्धः सूर्यः तत्र विचरति। दिवा-पृथिव्यौ, विस्तीर्णे, महती, नित्यं प्रवृत्ते, पितरौ मातरौ च, लोकान् पालयतः। स्थिरबल्यैः, अद्भुतैः, उभे क्षेत्रे, पितेव, रूपैः तौ स्थापयतः। अग्निः, तयोः पुत्रः, शुद्धिम् वहन्, प्राज्ञः, स्वबलात् लोकान् शुद्धयति। गौः पृश्निः च, वृषभः च, शुक्रधारिणौ, तस्य तेजोमयं क्षीरं सदा दत्तः। देवेषु सः न्यूनतमः, सहायेषु च, यः उभे लोकौ सृजति, सर्वहिते। यः क्षेत्राणि ममान, प्राज्ञकर्मणि, प्राचीना आधारैः, स्तोत्रं धारयन्। दिवा-पृथिव्यौ, महाबलिनी, अस्मभ्यं महद् यशः वीर्यं च दत्तं, येन यूयं सदा जनान् व्याप्नुथः। बलं तेजः च अस्मभ्यं प्रयच्छतम्। कः श्रेष्ठः, कः नवतरः, न आगतः? कः प्रेषितः दूतः, किं वदेम? न वयं दोषयामः पात्रं, महावंशसम्भवम्; हे अग्ने, भ्रातः, दारुम् ऐश्वर्यं स्तुमः। एकं पात्रं चत्वारि कृत्वा, इति देवाः त्वां ऊचुः; एवं त्वं आगतः। यदि यूयं सौधन्वनाः एतत् कुर्वथ, देवैः सह यज्ञीयाः भविष्यथ। यदा यूयं अग्नये दूताय अवदत, "अश्वं कुर्याम, रथं चात्र; गावं कुर्याम, युवानं च," इमानी कर्माणि, भ्रातरः, वयं वोऽर्थे कृतानि। एवं कृत्वा, ऋभवः अपृच्छन्, "क्व सः अद्य, यः दूतः न आगतः?" यदा सः पात्राणि चत्वारि इत्युक्तवान्, तदा त्वष्टा देवीनां मध्ये प्रविवेश। "हन्तास्मान्," इति त्वष्टा अवदत्, यदा ये सोमपाः न पात्रं पूजयन्ति; अन्ये सवनकाले नवानि नामानि कुर्वन्ति, अन्ये कन्यानां नामभिः स्पृशन्ति। इन्द्रः अश्वौ योजयामास, अश्विनौ रथं, बृहस्पतिः विश्वरूपं आगच्छत्; ऋभवः, विभ्वन्, वाजः, देवाः, दक्षाः, हविर्भागं विभागयितुं आगच्छन्। ते मनसा चर्मणः गाम् अकुर्वन्, या जरा, तां पुनर्युवतीम् अकुर्वन्; सौधन्वनाः अश्वाद् अश्वं निर्मितवन्तः, रथं योजयित्वा, देवेषु आगच्छन्। "इमं जलं पिबत," इति ऊचुः, "वा, इमं सुतं सोमं पिबत।" यदि यूयं सौधन्वनाः एतद् इच्छथ, तर्हि तृतीयसवने हृष्यत। "अधिकं जलं अस्तु," इत्येकः अवदत्; "अधिकं अग्निः," इत्यन्यः; "पात्रं बहुषु विभाग्यताम्," इत्यन्यः; सम्यक् वदन्तः, पात्राणि अपूरयन्। एकः गवां जङ्घात् जलं नयति; एकः शुनः कृते मांसं छिनत्ति; एकः एव मलम् अपोहरति; किं वा पितरौ पुत्राणां कृते अकुर्वताम्? यदा ते निनीय, तृणं अस्मभ्यं अकुर्वन्; यदा प्रत्यानीय, जलं स्वकौशलात्, हे नराः। यत् गुह्यस्य गृहे अस्ति, तत् ऋभवः अद्य मा अनुयात। यदा, संनह्य, यूयं लोकान् परितः चक्रथ, कुत्र वा ते पितरौ उपाविशताम् अथवा अगच्छताम्? सः तम् शापयामास यः सर्वहस्तं जग्राह; यः उक्तवान्, तस्मै वदतु। शयानाः ऋभवः अपृच्छन्, "हे गुह्य, कः अस्मान् बोधयामास?" मेषः शुनः बोधयितारं अवदत्, "एतद् अद्य संवत्सरानन्तरं प्रकाशितम्।" दिवा मरुतः गच्छन्ति, पृथिव्याम् अग्निः, एषः वायुः अन्तरिक्षे चलति; वरुणः आपः, सागरैः सह, इच्छन्, हे वीर्यसुताः। न मे मित्रो, न वरुणः, न अर्यमन्, न इन्द्रः, न ऋभुक्षणः, न मरुतः दोषं कुर्वन्तु, यदा वयं सभायां जातवेदसः अश्वस्य वीर्याणि वदामः। यदा, वस्त्रेण संवृतं, अपाकृष्टं दानं नेतारः, तदा सुविद्वांसः, विश्वरूपः, इन्द्रपुष्णोः प्रियः पन्थाः गच्छतु। एषः अजः, पूष्णः भागः, शीघ्रस्य अश्वस्य पुरस्तात् सर्वेभ्यः देवेभ्यः नीयते; यथा प्रियः पिष्टकः शीघ्राय, तथा त्वष्टा सौश्रवसे प्रेरयति। यदा, काले, नरः यजमानम् अश्वं त्रिः देवाय परिक्रामयन्ति, तत्र पूष्णः प्रथमं भागं याति, अजः देवेषु यज्ञं सूचयति। होता, अध्वर्युः, प्रणीता, शिल्पिनः, प्राज्ञः स्तोता—एषा सुव्यस्ता, सुप्रयक्ता यज्ञेन, स्वानि गृहानि पूरयन्तु। ये यूपान् निर्मन्ति, ये यूपं वहन्ति, ये अश्वस्य यूपं निर्मन्ति, ये शीघ्रस्य पाकं संचिन्वन्ति—तेषां स्तुतिः अस्मान् प्राप्नुयात्। मम प्रेरणा देवेषु सुस्थितिः अस्तु, यथा कामः आगच्छति, यथा प्राज्ञाः, ऋषयः, तस्मिन् हृष्यन्ति; वयं अश्वं देवानां पोषाय प्रियं सखायं कृतवन्तः। यद् बन्धनं, शीघ्रस्य पाशः, यद् शिरःपाशः, रश्मिः, वा यद् तस्य मुखे तृणं स्थितम्, एतानि सर्वाणि देवैः सह ते अस्तु। यद् अश्वस्य मांसं पतङ्गैः स्पृष्टं, वा यद् छिद्रं कृत्तं कर्ष्णेन वा कृत्तम्, यद् करोत्सङ्गे, वा नखान्तराले, तानि सर्वाणि देवैः सह ते अस्तु। यत् उदरात् निष्क्रमणीयम्, या कच्चिद् मांसस्य गन्धः, दक्षः छिन्नकः तत् सम्यक् कुर्यात्, सुपक्वं हविः पाचयन्तु। यद् तव शरीरे, अग्निना पच्यमानात्, शलाकया प्रहतात् पतति, तत् न भूमौ, न तृणेषु पततु; तद् देवेषु, अर्येषु च दत्तम्। ये पक्वं अश्वं पश्यन्ति, ये वदन्ति, "सुगन्धि नीयताम्," ये वा अश्वमांसस्य भागं इच्छन्ति—तेषां स्तुतिः अस्मान् प्राप्नुयात्। यद् पक्वपात्रात् स्रवति, यानि पात्राणि, पयोद्रावणानि, पात्रावरणानि, शूलानि, छिन्नकाः—तानि सर्वाणि अश्वं परिवेष्टु। यद् अश्वस्य पादनं, उपवेशनं, परिवर्तनं, यानि तस्य चत्वारि पादैः कृतम्; यद् पित, यद् अदत्, यद् उपयुज्यते—तानि सर्वाणि देवैः सह ते अस्तु। न त्वां वह्निः, धूमगन्धिः, नादमानः दहतु; न तेजस्वी छुरिका त्वां स्पृशतु। हविः, सुसंस्कृतम्, शुद्धम्, वषट्कारचिह्नितम्, देवाः अश्वं स्वीकरोतु। यदा वस्त्राणि अश्वाय व्याप्यन्ते, वस्त्राणि सुवर्णं च तस्य स्थाप्यते, तदा प्रियः शीघ्रपादः चतुर्पदः देवेषु प्रेष्यते। यद् त्वां, अश्व, बलात् प्रहतम्—अङ्कुशेन वा प्रहरणेन; यथा चमसः हविषि स्पृशति यज्ञे, तथा मन्त्रेण एतानि सर्वाणि त्वत्तः विमोचयामि। चतुस्त्रिंशद् पृष्ठयः, दिव्या बन्धनानि, अश्वस्य वक्रं शलाकया उपगच्छति; अंगानि अकृत्तानि कुर्वन्तु, संधीनि विश्लथयन्तु, छेदनं सम्यक् भवतु। एकं अश्वस्य छेदनं त्वष्टा करोति, द्वौ नेतारौ, ऋतुश्च; यानि तव अंगानि ऋतुषु योजयामि, तानि भागान् अग्नौ जुहोमि। न त्वां प्रियः तापः दहतु, आत्मना संयोगे; न छुरिका शरीरे विश्राम्यतु; न लोभुकः, प्रमत्तः छिन्नकः त्वां हिंसयतु, न छुरिका अंगानि भिन्द्यात्, न तानि संयुञ्जीत। एवं, ऋग्वेदस्य एतेषु मन्त्रेषु वर्णितः, दिवा-पृथिव्योर् महिमा, ऋभूणां कौशलं, अश्वमेधस्य च विधिः, दिव्यानां शक्तीनां च महत्त्वं, एकत्र सुसम्बद्धया कथया प्रतिपाद्यते।