श्रूयतां ऋषेः औकथ्यस्य विनयेन रुद्राणां स्तवनम्। स ऋचः प्रवदति—हे बृहद्भ्यः, बलिनां च रुद्राणां, युष्माकं सौम्यतां वयं याचामहे। अद्भुतरूपिणः, यदा औकथ्यः युष्मान् आह्वयति, तदा शीघ्रं सहाय्यं वहन्तः आगच्छथ। कः सः धनदः युष्मान् स्तोष्यति, यदा गवां स्थानं प्रति भक्त्या युष्माभिः गम्यते? मनसा, कामेन च युष्मत्कृपां याचामहे—सुश्रियः दत्त। तुग्रस्य पुत्रस्य कृते युष्माकं रथः योज्यते, सः आपां मध्ये स्थाप्यते। युष्मत्संरक्षणे अहं शरणं प्राप्नुयाम्, यथा वीरः शत्रोः भयात् शीघ्रं पलायते। औकथ्यस्य स्तुतिः युष्मान् प्राप्नुतु, महाबलिनः। त्रिपक्षपक्षिणः मां न पिबतु, न च द्रव्यलोभेन द्रुह्यन् मां हिंसयेत्, न च पाशबद्धः पृथिवीं भक्षयेत्। मातरः इव नद्यः मां न ग्रसन्तु, न च दासाः यदि मां दृढं बध्नन्ति। यदा दासस्य शीर्षं त्रैतनः तुदति, तदा स्ववक्षांसि भिद्यन्ते। दीर्घतमाः ममतायाः पुत्रः दशमे चक्रे सेवां कृतवान्; सः अप्सु तपस्वी, प्रेरितानां रथवाहः अभवत्। अहं पृथिवीं दिवं च वन्दे, ये यज्ञेन सत्येन च वृद्धिम् आप्नुवन्ति; सभासु बुद्ध्या स्तौमि। हे देवपुत्राः, देवैः सह युष्माभिः प्रज्ञया महतीः शक्तयः प्राप्ताः। पितुः मनः अहं विचारयामि—तत् अमित्रं नास्ति; मातुः स्वबलं च महद्, ताभ्यां प्रार्थनाभिः। तौ बीजवान्तौ जनकौ अमृतमार्गैः सुताय पृथिवीं बृहतीं अकुरुताम्। तयोः कौशलिनः पुत्राः, प्राचीं प्रज्ञां वहन्तः, स्थावरजङ्गमयोः धर्मे पुत्रस्य सत्यं पन्थानं रक्षन्ति। ते मायिनः, सुमेधसः, एकयोनयः, युगपत् वसन्तः, नित्यनूतनाः, दीप्तया प्रज्ञया दिवि सागरे च तन्तुं वयन्ति। सवितुः प्रियतमा कृपा अद्य वयं याचामहे; हे दिवापृथिव्यौ, सुमेधसा धनं शतसंपदं नो दत्तं। भवत्योः, सर्वहिते, ऋतधारिण्यौ, प्रज्ञावत्यौ, विश्वं व्याप्य स्थिते; शुभजाते, हे धिषणा, मध्ये चरसि, देवदेवता, ऋतेन शुद्धः सूर्यः। विस्तीर्णे, बलेन, नित्यचेष्टे, पितामातृरूपे, भूमीः रक्षथः; दृढबलिना, अद्भुतरूपेण, प्रदेशौ स्थित्वा रूपाणि स्थापितवन्तौ। तयोः पुत्रः अग्निः, शुद्धिकर्ता, प्राज्ञः, तेजसा लोकान् शुद्धयति; पृष्ण्याः गौः, बीजवान् वृषभश्च, सदा दीप्तं क्षीरं वहतः। सः देवेषु न्यूनतमः, सहायेषु, यः द्वौ लोकौ सृजति, सर्वहिते; यः प्रदेशान् मापयत्, प्राचीं स्थम्भं धारयन् स्तोत्रं पूरयति। हे दिवापृथिव्यौ, महाबलिन्यौ, अस्मभ्यं महत् यशः बलं च दत्तं, येन सदा जनान् व्याप्नुतः; वीर्यं बलं च दत्तं। कः श्रेष्ठः, कः कनिष्ठः, कः न आगतः? कः दूतः प्रेषितः? किं वदेम? वयं पात्रस्य न दोषं वदाम; हे अग्ने, भ्रातः, दारुश्रियं स्तौम। एकं पात्रं चतुष्कृत्य, देवा एवम् उक्तवन्तः; तेन त्वं आगतः। हे सौधान्वनाः, यदि एवं कुरुथ, देवैः सह यज्ञभागिनः भविष्यथ। यदा अग्नये दूताय उक्तम्—अश्वं कुर्याम, रथं कुर्याम, गावं कुर्याम, युवानं कुर्याम—एतानि कर्माणि, भ्रातरः, वः कृतानि। ततः ऋभवः पृच्छन्ति—क्व सः अद्य, दूतः यः न आगतः? यदा सः चतुर्धा पात्रं न्यवेदयत्, तदा त्वष्टा देवीनां मध्ये प्रविश्य। 'वधामः तान्' इति त्वष्टा उक्तवान्, यदा देवपानीयः पात्रं न पूजयन्ति; अन्ये नामानि सृजन्ति, अन्ये कन्यानाम् नामभिः स्पृशन्ति। इन्द्रः कपिलौ योजयामास, अश्विनौ स्वं रथं, बृहस्पतिः विश्वरूपं प्राप; ऋभुः, विभ्वन्, वाजः, देवाः दक्षैः यज्ञभागं वितरन्ति। मनसा तैः चर्मणः गौः निर्मिता, या जीर्णा पुनर्युवा कृताः; सौधान्वनाः अश्वात् अश्वं निर्माय, रथं योजयित्वा देवां गतवन्तः। 'एतां आपः पिबत,' 'वा सोमं पिबत'—इति वदन्ति; यदि इच्छथ, तृतीयस्य सवने हृष्यत। 'अधिकं जलम्,' 'अधिकं अग्निम्,' 'पात्रं विभज्यताम्'—इति वदन्तः, सम्यक् वदन्तः, पात्राणि पूरयन्ति। एकः गौः जङ्घायाः जलं वहति, अन्यः शुनः कृते मांसं छिनत्ति, अन्यः मलम् अपोहरति; किं पितरौ पुत्राणां कृते अकुरुताम्? यदा नयन्ति, तदा तृणं कुर्वन्ति; यदा प्रतिनयन्ति, जलं स्वयम् कौशलात्; यद् गुह्यस्य गृहे, तत् अद्य ऋभवः मा अनुवर्त। यदा संवृत्य लोकान् परिकल्प्य, कुत्र तौ जनकौ उपविशताम्? यः हस्तं सर्वं आदत्त, तम् शशाप; यः उक्तवान्, तस्मै उक्तं। सुप्ताः ऋभवः पृच्छन्ति—'हे गुह्य, कः अस्मान् बोधयति?' मेषः शुनः प्रति उक्तवान्—'एतत् अद्य वर्षेण प्रकाशितम्।' दिवा मरुतः चरन्ति, पृथिव्याम् अग्निः, वायुः अन्तरिक्षे; वरुणः आपो, सागरेषु, वः इच्छन् गच्छति, हे वीर्यपुत्राः। न मे मित्रो, न वरुणो, नार्यमन्, न इन्द्रः, न ऋभुक्षितः, न मरुतः दोषं कुर्वन्तु, यदा वयं अश्वस्य वीर्यकर्माणि सभायाम् उद्घोषयामः। यदा आवरणवस्त्रेण अश्वं युज्यन्ति, यज्ञदानं गृह्णन्ति, सुमार्गः सर्वरूपः, इन्द्रपुष्णोः प्रियः पन्थाः गच्छतु। अयं अजः, पूष्णः भागः, शीघ्रस्य अश्वस्य पुरस्तात् सर्वदेवानां कृते नियुज्यते; प्रियः पिष्टपः अश्वस्य, त्वष्टा तं सौश्रवसे प्रेरयति। यदा यथाकालं नरः यज्ञीयं अश्वं त्रिः देवेषु परिभ्रमयन्ति, तत्र पूष्णः प्रथमः भागः, अजः देवेषु हवनम् उद्घोषयति। होतृ, अध्वर्यु, वह्निकर्ता, अश्मधारः, प्राज्ञः स्तोतृ च—एष यज्ञः सुव्यवस्थितः, गृहाणि पूरयतु। ये यूपान् सज्जयन्ति, ये यूपं वहन्ति, ये अश्वस्य यूपं निर्मन्ति, ये शीघ्रस्य पक्वं संगृह्णन्ति—तेषां स्तुतिः अस्मान् प्राप्नुयात्। मदीया प्रेरणा देवेषु सम्यगस्तु, यथा कामः समागच्छति, यथा प्राज्ञाः मुनयः हृष्यन्ति; अश्वं वयं देवभोजनस्य प्रियं सखा अकुर्म। यद् यः शीघ्रस्य बन्धनं, यद् यः शृङ्खला, यद् यः शिरोरज्जु, यद् यः मुखे तृणम्, सर्वं तव देवैः सह अस्तु। यद् अश्वस्य मांसं पतङ्गाः स्पृशन्ति, यद् कर्तृकया वा शस्त्रेण छिद्यते, यद् हस्ते कर्तुः, नखेषु वा, सर्वं तव देवैः सह अस्तु। यद् उदरात् निष्कासनीयम्, यद् अमांसस्य गन्धः, दक्षैः कर्तृभिः तत् सज्जीकृत्य, सुसिद्धं पक्तुं यज्ञाय। एवं ऋषयः देवतानां स्तुतिं, यज्ञकर्मणां विधानं, ऋभूणां कौशलं, अश्वमेधस्य महत्त्वं च, श्रद्धया, भक्त्या च गाथयन्ति।