श्रूयतां ऋषिभिः प्रबोधितः सनातनः कथा-प्रवाहः— य एव दानशीलाः, ते न कदापि विनश्यन्ति, न नश्यन्ति, नापि पीड्यन्ते, न शोचन्ति च, हे दानशीलाः। यदिदं विश्वं, यदिदं तेजस्वि, सर्वमिदं दातारः प्राप्नुवन्ति। दानशीलाः प्रारम्भे सुगन्धिं गर्भं विजित्य लभन्ते, शोभनाभरणयुक्तां वधूम् अपि दानशीलाः विजयन्ते; अन्तः पानं, अप्रार्थितान् अतिथीन् च दानशीलाः एव विजिग्युः। दानशीलानां कृते शीघ्रं अश्वं सञ्चारयन्ति, तासां कन्याः अपि शोभायुक्ताः भूषां धारयन्ति; दानशीलस्य गृहम् इव पद्म-ह्रदं शोभनं, दिव्यधाम्न इव सुसज्जितम् अस्ति। भोजस्य सुसंयुक्ता अश्वाः तम् वहन्ति; तस्य रथः दानस्य प्रभावेन शोभते। देवाः भोजं संग्रामेषु रक्षन्ति; भोजः सभासु रिपून् जयति। कस्मिंश्चित् काले सरमा, त्वं किम् इच्छन्ती दूरं मार्गं विहाय प्रव्रजसि? किं ते संकल्पः, का ते धृति: किं वा तव अभिप्रायः? कथं रसा-जलानि अतीत्य गता? सा उवाच—इन्द्रस्य दूतत्वेनाहम् आगता, पणीभिः गुह्यं महद् धनं इच्छन्ती। भीत्या अहम् अत्र प्राप्ता, एवं रसा-जलानि अतीत्य। पणयः पृच्छन्ति—कथा इन्द्रः, हे सरमे, किम् रूपम् अस्य? यस्य त्वं दूतत्वेन दूरात् आगता? आगच्छ, सन्धिं कुर्मः, तर्हि स नः पशूनां स्वामी भवतु। सरमा प्रत्यवदत्—नाहं तम् जानामि यः भीतव्यः, यो मां दूरात् प्रेषितवान्। गम्भीराणि आपः तम् न निगृह्णन्ति; इन्द्रेण हताः यूयं पणयः निपतिताः। पणयः पुनः वदन्ति—एता गावः, या त्वया इच्छिता, दिवः अन्ते विचरन्ति। कः नः ताः मोचयेत्, यः ताः शस्त्रधारिण्यः? अस्माकं शस्त्राणि अपि तीक्ष्णानि। सरमा प्रत्यवदत्—वचांसि पणीनां अनर्हाणि; तेषां तनूनि दुर्बलानि स्युः, मार्गः दुर्गमः स्यात्, बृहस्पतिः उभयोरपि रक्षां ददातु। एतत् धनं, हे सरमे, शिलायाः अधः निहितम् अस्ति, गावः, अश्वाः, वित्तानि च तत्र सञ्चितानि। पणयः तद् रक्षन्ति; त्वं तेषां पदचिह्नानि अनुसृत्य अत्र आगता। अत्र सोमपास्ताः ऋषयः—आयास्याः, अङ्गिरसः, नवग्वाः—आगम्य, एतत् विस्तृतं पशुधनं विभज्य, एवं वचनं उक्तवन्तः। एवं त्वं, हे सरमे, दिव्यशक्त्या प्रेरिता आगता। त्वाम् अहम् भगिन्याः स्थाने स्थापयिष्यामि; त्वं न प्रतिगच्छ। मा वयं गावः विभजाम। सरमा प्रत्यवदत्—नाहं भ्रातृत्वं वा भगिन्यत्वं वा जानामि; इन्द्रः जानाति, अङ्गिरसः अपि। यदा पणयः गावः गुह्यं स्थापयामासुः, तदा इन्द्रेण उत्तमं मार्गं प्राप्नोत। दूरस्थाः पणयः स्वं श्रेष्ठत्वं मन्यमानाः गावः गुह्यं निहितवन्तः; गावः सत्यम् अनुवर्तमाना प्रसरन्तु। बृहस्पतिः, सोमः, शिला, प्रज्ञावन्तः ऋषयः च तान् निगूढान् अन्वविन्दन्। अग्रे ये पापं कृतवन्तः, सलिलः, मातरिश्वा, उदधिकः च, ते प्रथमं वदन्ति। आपः, वहन्त्यः, ज्वलन्त्यः, बलिन्यः, हर्षदाः, दिव्याः आपः सत्यम् एव प्रथमजाः। सोमराजः प्रथमं ब्राह्मणस्य भार्यां प्रत्यापादयत्, या हृता आसीत्; वरुणः मित्रः च तस्य अनुगमनं कृतवन्तः; अग्निः, पुरोहितः, तां हस्तेन नेतुम् आरब्धवान्। हस्तेनैव प्रतिज्ञा कर्तव्या, ब्राह्मणपत्नीं प्रति—इति तद् उक्तम्। सा दूताय न दातव्या; एवं क्षत्रियस्य राज्यं रक्ष्यते। प्राचीनाः देवा, सप्तर्षयः च तस्याः विषये समभाषन्त; ब्राह्मणपत्नी समीपं नीत्वा, सा उग्राऽस्ति, परम् दिवि दुष्प्राप्या। ब्राह्मचारी द्वेषं परिहृत्य चरति; सः देवेषु लीयते। तेन बृहस्पतिः तां भार्यां, येन सोमेन नीतां, प्राप्नोत्, यथा देवा आहुतीं गृह्णन्ति। देवाः अपि तां प्रत्यापादयन्, मनुष्याः अपि; सत्यं रक्षन्तः राजानः ब्राह्मणस्य भार्यां प्रत्यापादयन्। पुरोहितस्य भार्यां प्रत्याप्य, तां देवैः सह दोषरहितां कृत्वा, ते पृथिव्याः रसस्य भागं गृहीत्वा, महत् स्तोत्रं गायन्ति। अद्य मानवस्य गृहे जातवेदः अग्ने, त्वं देवेषु हविः वहसि; मित्रं वरुणं च आह्वय, यः त्वं दूतः, कविः, प्राज्ञः। तनूनपात्, सत्यमार्गेण गच्छन्, मधुना अभिषिक्तः, मधुरवाचः, अस्माकं चिन्तां गृहाण, यज्ञं च सिद्धिं कुरु। अग्ने, वसु-सहितः, स्तुत्यः, पूज्यः, त्वं देवतानां महापुरोहितः; आहूतः, त्वं यज्ञे श्रेष्ठः भवसि। दर्भं पूर्वदिशि विस्तीर्य, गृहे अग्रे, दिवः आरम्भे, देवतानां कृते विस्तीर्णं, उत्तमं, सुखासनं, अदितये, स्थाप्यताम्। दीप्तानि, विशालानि आसनानि, पत्न्यः इव भूषिताः, देवतानां कृते सुसुगमाः, महाद्वाराणि, सर्वं व्याप्नुवन्ति। यः यज्ञं जागरयति, स समीपं आगच्छतु; उषाः रात्रिः च स्वस्थानं गच्छेताम्। दिव्याः कन्याः, महान्त्यः, शोभनाः, दीप्ताभरणानि वहन्त्यः, तेजसा युक्ताः। दिव्याः ऋत्विजः, प्रथमा, वाचस्पतयः, यज्ञस्य मानं मनुष्येभ्यः दर्शयन्ति, कवीन् प्रेरयन्ति, प्राचीं ज्योतिः दर्शयन्ति। भारती, इळा, सरस्वती, एता त्रयो देव्यो, अस्माकं यज्ञे आगच्छन्तु; मानवेषु समाहिताः, एषु दर्भेषु सुखं निषीदन्तु, सत्यदृष्टयः सन्तु। यः रूपैः एतान् लोकान्, दिवं पृथिवीं च, अलंकारयत्, सः त्वष्टा, यज्ञेन आहूयमानः, आज्ञया, देवतानां यज्ञं पालयतु। सम्यक् विधाय, देवतानां हविः क्रमशः प्रेष्यताम्; वनस्पतिः, शमयिता, अग्निः, मधुना सर्पिषा च हविः आस्वादयतु। अग्निः, सहसा जातः, यज्ञस्य मानं विधाय, देवतानां नेता अभवत्; ऋत्विजः आज्ञया, सत्यवाचा, देवाः स्वाहा-युक्तां हविं आस्वादयन्तु। हे धियः, स्वधियां प्रबोधयन्तु, यथा प्रत्येकस्य चिन्ताः जायन्ते। सत्कर्मणा वयं इन्द्रं प्रेरयाम, यः वीरः, गायनः, विज्ञानवान् अस्ति। सत्यस्य आसनात् प्रेरणा प्रकटिता; वृषा, गृहनन्दनः, गावः सह आगतः; सः शक्त्या रवेणोत्थितः, महान्ति अन्तरिक्षाणि अपि व्यतनोत्। इन्द्रः, ख्यात्या सर्वं जानाति; सः विजयी, सूर्यस्य पथ-कर्ता; एतत् स्थिरं कृत्वा, अचलः, गोपतिः, दिवः स्वामी, प्राचीनः, अजय्यः अभवत्। इन्द्रः, अङ्गिरसः स्तुतः, महा-सागरस्य नियमं स्थापयत्; बहूनि क्षेत्राणि प्रसार्य, सत्यस्य आधारं धारयत्। इन्द्रः दिवि पृथिव्याः माप्रमेयं जानाति; सर्वाणि स्थानानि वेत्ति, शुष्णं हन्ति; सूर्येण महत् दिवं व्यतनोत्, स्तम्भेन अधारं अपि स्थापयत्। वज्रेण वृत्रहा वृत्रं हत्वा, असुरस्य मायां भग्नवान्; त्वं साहसिना तान् भग्नवान्, दानवन्, बाहुबलं प्राप्य। यदूनां ध्वजाः, उषसा सूर्येण च दीप्तिमन्तः, तेजसि रमन्ते; नक्षत्रं दृष्ट्वा, नभसि इव, को वा आगतः, को वा गतः, न कश्चन जानाति। एवं ऋषयः, देवाः, ब्राह्मणाः, दानशीलाः, अग्निः, सरमा, पणयः, इन्द्रः, सोमः, बृहस्पतिः, सर्वे च, सत्येन, दानस्य महिम्ना, यज्ञेन च, धर्मस्य मार्गेण, इमां जगद्गाथां प्रवर्तयन्ति।