यदा ऋषयः स्वेन तपसा देवान् स्तुवन्ति स्म, तदा ते भगवन्तं स्मरन्तः इदं प्रार्थयन्त—"यथा गम्भीरेषु महत्त्वं, पादे स्थैर्यं, क्लेशेषु अतिक्रमणशक्तिरेव, श्रोत्रस्य श्रोत्रत्वं, तथा अस्मान् स्मर; यथा भागे उत्तमांशः, तथा अस्मभ्यं शोभनं भाग्यम् ददातु।" स एव देवः मधुपात्रवत् पूर्णः, निम्नगौ चरन्त्याः गवां यथा, सीम्नि स्वेदेन सिक्तः, ऊर्व्यां बलवत् पोषेण एकीकृतः इति स्तुतः। ऋषयः पुनः वदन्ति—"स्तुतौ अस्माकं वर्धनं भूयात्, विजयं च प्राप्नुयाम; त्वं रथारूढः, अस्माकं स्तोत्रेण आगच्छ। अस्माकं कीर्तिः पक्तिमिव पच्यताम्, मधुमिव गवाम् मध्ये; अश्विनोः कामं प्राप्नुयाम।" तेषां दानस्य महिमा प्रकटिता, सर्वजीवान् तमसो विमुच्य, पितृभिः दत्तं महद् ज्योतिः आगतम्, दानस्य विस्तीर्णः पन्थाः प्रकटितः। ये दातारः, दिवि तिष्ठन्ति; अश्वदातारः सूर्यतेजसा बलवन्तः; हिरण्यदातारः अमृतत्वं प्राप्नुवन्ति; वस्त्रदातारः, सोम, दीर्घायुषः भवन्ति। दानस्य देवत्वं, दातव्ये देवेषु योज्यते; श्रद्धया ददतो मनुष्याः बहून् शुभैः पूरयन्ति। ते वायुम्, सूर्यं, दृष्टिमन्तः पुरुषान्, सभायाम् ददतः, सप्तमातरं दोग्धारः स्तुवन्ति। दाता प्रथमः आह्वेयः, सभायाम् श्रेष्ठः, स एव नृणां नाथः। स एव मुनिः, ऋत्विक्, होतुः, स्तोत्रकर्ता, त्रि-रूपाणि तेजसः वेत्ति, यः दानात् प्रथमं तुष्यति। दानादश्वः, दानाद् गौः, दानादिन्दुर्हिरण्यं च लभ्यते; दानं कवये कवचमिव भवति। दातारः न नश्यन्ति, न क्षीयन्ते, न हीयन्ते, न शोचन्ति; सर्वं जगत्, सर्वं तेजः, दातृभ्यः दत्तम्। दातारः सुरभिं गर्भं, सुशोभनां पत्नीं, अन्तः पानं, अव्याहूतान् अपि विजितवन्तः। दानिनः शीघ्रश्वं सज्जयन्ति, कन्याः तेषां शोभयन्ति; तेषां गृहम् पद्मवनमिव, दिव्यधामसमम्। भोजस्य अश्वाः सुवहाः तम् वहन्ति; तस्य रथः दानयुक्तः शोभते; देवाः भोजं युद्धेषु रक्षन्ति, सः शत्रुहन्ता सभायाम्। एवं सृष्टौ, सरमा नामिनी दिव्या श्वा, इन्द्रस्य दूत्यर्थम्, पथं परित्यज्य, दूरदेशं गतवती। पनिभिः निहितं महद्धनं अन्वेष्टुम्, सा रसा नद्याः आपः भीत्या अतिक्रम्य, तत्र प्राप्तवती। पनयः पृच्छन्ति—"किमर्थं त्वं, सरमे, इतः आगता? किम् इन्द्रः, यस्य त्वं दूती?" सा प्रत्यवदत्—"नाहं तं जानामि; सः मया दूरात् प्रेषितः; इन्द्रेण पनयः पराजिताः।" पनयः पुनः पृच्छन्ति—"गावः याः त्वया अन्विष्टाः, सा दिवान्ते विचरन्ति; कः ताः मोचयेत्?" सरमा प्रत्याह—"पनयः, वचांसि तव अनृत्तानि; मार्गः तव दुर्गः अस्तु; बृहस्पतिः अस्मान् रक्षतु।" तदा पनयः वदन्ति—"एतत् धनं गवाश्वहिरण्यसम्पन्नं शिलामूले निहितम्; पनयः तद् रक्षन्ति; त्वं तेषां पदैः आगता।" तत्र सोमपोषिताः ऋषयः—आयस्याः, अङ्गिरसः, नवग्वाः—एतत् धनं विभज्य, पनिभ्यः इदं वचः ऊचुः। पनयः वदन्ति—"सरमे, त्वं दिव्यबलात् आगता; त्वां भगिन्यां कर्तुम् इच्छामि; मा प्रतिगच्छ; मा गावः विभजाम।" सा प्रत्यवदत्—"नाहं भ्रातृत्वं वा भगिनित्वं वा जानामि; इन्द्रः जानाति, अङ्गिरसः अपि; पनिभिः गाः निहिताः, इन्द्रेण मार्गः सुलभः कृतः।" पनयः दूरं निहिताः, आत्मानं श्रेष्ठं मन्यन्ते; गावः सत्यम् पथि गच्छन्तु; बृहस्पतिः, सोमः, शिला, ऋषयः च तान् प्राप्नुवन्ति। प्राचीनकिल दोषिणः—सलिलः, मातरिश्वा, कूपकृत्—प्रथमं ऊचुः; अपां वहन्त्यः, ज्वलन्त्यः, बलिन्यः, हर्षदाः, दिव्याः आपः, सत्यम् जाताः। सोमराजः प्रथमं ब्राह्मणपत्नीं प्रतिनिनाय, वरुणमित्रौ अनुसस्रतुश्च; अग्निः होतृवद् हस्तेन ताम् अनयत्। तस्याः प्रतिग्रहे हस्त एव विधेयः; दूताय न दातव्या; क्शत्रियस्य राज्यं एवं रक्षितम्। प्राचीनदेवाः सप्तर्षयः तपसा तस्याः विषये ऊचुः; सा ब्राह्मणपत्नी दिव्या, दुस्तरा, सर्वोच्चे स्वर्गे स्थितवती। ब्रह्मचारी द्वेषं वर्जयन्, देवेषु भागं प्राप्नोति; तेन बृहस्पतिः सोमेन नीतां पत्नीं प्रत्यनयत्। देवैः, मनुष्यैः, सत्यं रक्षद्भिः राजभिः सा ब्राह्मणपत्नी प्रत्यनयत्। पत्नीं प्रतिनीय, दोषात् विमुक्तां कृत्वा, ते पृथिव्याः पोषणं महास्तोत्रेण उपभुञ्जते। अग्निः, जातवेदाः, आज आज्ये मनुष्यगृहे समिद्धः, देवेषु हविर्ददातु; मित्रवरुणौ, सूचिकः, ध्येयः, प्राज्ञः, इह आनीयताम्। तनूनपात्, सत्यपथगः, मध्वा अभिषिक्तः, मधुरवाक्, अस्माकं धियः स्वीकुर्यात्, यज्ञं च स्वीकुर्यात्, देवेषु अस्माकं यज्ञं सफलं करोतु। अग्ने, स्तुत्य, पूज्य, वसुभिः सह आगच्छ; त्वं देवतानां महाहोता; आहूतः श्रेष्ठः भवसि। पूर्वतः पृथिव्यां दर्भाः प्रकीर्यन्ताम्, गृहस्य पुरस्तात्, दिवसां पूर्वे; विस्तीर्णं उत्तमं पीठं, अदितये, सुखमासनं विस्तारितम्। शोभनानि, विस्तीर्णानि आसनानि, पतिभ्यः अलङ्कृताभ्यः पत्न्यः इव, प्रकीर्यन्ताम्; दिव्यानि, महान्ति, विश्वतोमुखानि द्वाराणि देवेषु सुलभानि भवन्तु। यज्ञं बोधयिता, उषाः रात्रिश्च स्थानं समुपविश्यताम्; दिव्याः कन्यकाः, महाशोभनाः, दीप्ताभरणधारिण्यः, तेजसा शोभन्ते। दिव्य ऋत्विजः, प्रथमा, वाचस्पतयः, यज्ञस्य मापनकर्तारः, कवीन् सभायाम् प्रेरयन्तः, पूर्वं ज्योतिः पूर्वे दर्शयन्ति। भारती, इळा, सरस्वती, त्रयो देव्यो, अस्माकं यज्ञे, मनुष्येषु सजगाः, अत्र दर्भासने सुखं सन्तु, सदा सुमतीः प्रददातु। एवं ऋषयः, दानिनः, देवाः, सरमा, पनयः, अग्निः, भारती, इळा, सरस्वती च, स्वधर्मे स्थिताः, यज्ञं, दानं, सत्यं च पालयन्तः, जगत् शुभेन पूरयन्ति स्म।