ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸਤੀਸ੍ਤਾਁ ਉ ਮੇ ਪੁਂਸ ਆਹੁਃ ਪਸ਼੍ਯਦਕ੍ਸ਼ਣ੍ਵਾਨ੍ਨ ਵਿ ਚੇਤਦਨ੍ਧਃ । ਕਵਿਰ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ ਈਮਾ ਚਿਕੇਤ ਯਸ੍ਤਾ ਵਿਜਾਨਾਤ੍ਸ ਪਿਤੁष੍ਪਿਤਾਸਤ੍
ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸਚਮੁਚ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।
ਅਵਃ ਪਰੇਣ ਪਰ ਏਨਾਵਰੇਣ ਪਦਾ ਵਤ੍ਸਂ ਬਿਭ੍ਰਤੀ ਗੌਰੁਦਸ੍ਥਾਤ੍ । ਸਾ ਕਦ੍ਰੀਚੀ ਕਂ ਸ੍ਵਿਦਰ੍ਧਂ ਪਰਾਗਾਤ੍ਕ੍ਵ ਸ੍ਵਿਤ੍ਸੂਤੇ ਨਹਿ ਯੂਥੇ ਅਨ੍ਤਃ
ਇੱਕ ਪੈਰ ਅੱਗੇ ਤੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦਾ ਅੱਧਾ ਲੈ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਅਵਃ ਪਰੇਣ ਪਿਤਰਂ ਯੋ ਅਸ੍ਯਾਨੁਵੇਦ ਪਰ ਏਨਾਵਰੇਣ । ਕਵੀਯਮਾਨਃ ਕ ਇਹ ਪ੍ਰ ਵੋਚਦ੍ਦੇਵਂ ਮਨਃ ਕੁਤੋ ਅਧਿ ਪ੍ਰਜਾਤਮ੍
ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਇਸ ਗਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਤੇ ਕੌਣ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ? ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸ ਸਕੇ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਕਿੱਥੋਂ ਜਨਮਿਆ?
ਯੇ ਅਰ੍ਵਾਞ੍ਚਸ੍ਤਾਁ ਉ ਪਰਾਚ ਆਹੁਰ੍ਯੇ ਪਰਾਞ੍ਚਸ੍ਤਾਁ ਉ ਅਰ੍ਵਾਚ ਆਹੁਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਯਾ ਚਕ੍ਰਥੁਃ ਸੋਮ ਤਾਨਿ ਧੁਰਾ ਨ ਯੁਕ੍ਤਾ ਰਜਸੋ ਵਹਨ੍ਤਿ
ਜੋ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦੂਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਸੋਮ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਬਣਾਇਆ; ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਸਯੁਜਾ ਸਖਾਯਾ ਸਮਾਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਪਰਿ षਸ੍ਵਜਾਤੇ । ਤਯੋਰਨ੍ਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਤ੍ਤ੍ਯਨਸ਼੍ਨਨ੍ਨਨ੍ਯੋ ਅਭਿ ਚਾਕਸ਼ੀਤਿ
ਦੋ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਚੰਬੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਬਿਨਾ ਖਾਏ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਅਮृਤਸ੍ਯ ਭਾਗਮਨਿਮੇषਂ ਵਿਦਥਾਭਿਸ੍ਵਰਨ੍ਤਿ । ਇਨੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਗੋਪਾਃ ਸ ਮਾ ਧੀਰਃ ਪਾਕਮਤ੍ਰਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਅੱਖਾਂ ਮਿਟਕਾਏ ਬਿਨਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਮਧ੍ਵਦਃ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ ਸੁਵਤੇ ਚਾਧਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇ । ਤਸ੍ਯੇਦਾਹੁਃ ਪਿਪ੍ਪਲਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਗ੍ਰੇ ਤਨ੍ਨੋਨ੍ਨਸ਼ਦ੍ਯਃ ਪਿਤਰਂ ਨ ਵੇਦ
ਉਹ ਰੁੱਖ ਜਿਸ 'ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਲ ਮਿੱਠਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਯਦ੍ਗਾਯਤ੍ਰੇ ਅਧਿ ਗਾਯਤ੍ਰਮਾਹਿਤਂ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਾਦ੍ਵਾ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਂ ਨਿਰਤਕ੍ਸ਼ਤ । ਯਦ੍ਵਾ ਜਗਜ੍ਜਗਤ੍ਯਾਹਿਤਂ ਪਦਂ ਯ ਇਤ੍ਤਦ੍ਵਿਦੁਸ੍ਤੇ ਅਮृਤਤ੍ਵਮਾਨਸ਼ੁਃ
ਜੋ ਗਾਯਤਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਯਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਗਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਦ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਮਾਪ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਗਾਯਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿ ਮਿਮੀਤੇ ਅਰ੍ਕਮਰ੍ਕੇਣ ਸਾਮ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭੇਨ ਵਾਕਮ੍ । ਵਾਕੇਨ ਵਾਕਂ ਦ੍ਵਿਪਦਾ ਚਤੁष੍ਪਦਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਮਿਮਤੇ ਸਪ੍ਤ ਵਾਣੀਃ
ਗਾਯਤਰੀ ਛੰਦ ਨਾਲ ਭਜਨ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ, ਸਾਮ ਨਾਲ ਗੀਤ ਨੂੰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਨਾਲ ਬੋਲ ਨੂੰ। ਬੋਲ ਨਾਲ ਬੋਲ ਨੂੰ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਛੰਦ ਨਾਲ ਸੱਤ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ।
ਜਗਤਾ ਸਿਨ੍ਧੁਂ ਦਿਵ੍ਯਸ੍ਤਭਾਯਦ੍ਰਥਂਤਰੇ ਸੂਰ੍ਯਂ ਪਰ੍ਯਪਸ਼੍ਯਤ੍ । ਗਾਯਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਮਿਧਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ਆਹੁਸ੍ਤਤੋ ਮਹ੍ਨਾ ਪ੍ਰ ਰਿਰਿਚੇ ਮਹਿਤ੍ਵਾ
ਜਗਤੀ ਨੇ ਅਸਮਾਨੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ; ਰਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਯਤਰੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਅੱਗ ਜਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨਤਾ ਤੋਂ ਮਹਾਨਤਾ ਫੈਲ ਗਈ।
ਉਪ ਹ੍ਵਯੇ ਸੁਦੁਘਾਂ ਧੇਨੁਮੇਤਾਂ ਸੁਹਸ੍ਤੋ ਗੋਧੁਗੁਤ ਦੋਹਦੇਨਾਮ੍ । ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਵਂ ਸਵਿਤਾ ਸਾਵਿषਨ੍ਨੋऽਭੀਦ੍ਧੋ ਘਰ੍ਮਸ੍ਤਦੁ षੁ ਪ੍ਰ ਵੋਚਮ੍
ਮੈਂ ਇਸ ਵਧੀਆ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਹਥੀਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਆਓ, ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੋਹੀਏ। ਸਾਵਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੇਟ, ਗਰਮ ਪਾਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਹਿਙ੍ਕृਣ੍ਵਤੀ ਵਸੁਪਤ੍ਨੀ ਵਸੂਨਾਂ ਵਤ੍ਸਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਮਨਸਾਭ੍ਯਾਗਾਤ੍ । ਦੁਹਾਮਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਪਯੋ ਅਘ੍ਨ੍ਯੇਯਂ ਸਾ ਵਰ੍ਧਤਾਂ ਮਹਤੇ ਸੌਭਗਾਯ
ਹੰਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਧਨ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਚਾਹਦੀ ਹੋਈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਇਹ ਅਗਨਿ-ਰਹਿਤ ਗਾਂ, ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਲਈ, ਵਧੇ ਤੇ ਵਧੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ।
ਗੌਰਮੀਮੇਦਨੁ ਵਤ੍ਸਂ ਮਿषਨ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਹਿਙ੍ਙਕृਣੋਨ੍ਮਾਤਵਾ ਉ । ਸृਕ੍ਵਾਣਂ ਘਰ੍ਮਮਭਿ ਵਾਵਸ਼ਾਨਾ ਮਿਮਾਤਿ ਮਾਯੁਂ ਪਯਤੇ ਪਯੋਭਿਃ
ਗਾਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਹੈ, ਹੰਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਮ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਚਾਹਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਵਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਾਪਦੀ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸ ਸ਼ਿਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯੇਨ ਗੌਰਭੀਵृਤਾ ਮਿਮਾਤਿ ਮਾਯੁਂ ਧ੍ਵਸਨਾਵਧਿ ਸ਼੍ਰਿਤਾ । ਸਾ ਚਿਤ੍ਤਿਭਿਰ੍ਨਿ ਹਿ ਚਕਾਰ ਮਰ੍ਤ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਤਿ ਵਵ੍ਰਿਮੌਹਤ
ਇਹ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਾਂ, ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਮਾਪਦੀ ਹੈ, ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਮਰਤ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ; ਬਿਜਲੀ ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੋਲੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਅਨਚ੍ਛਯੇ ਤੁਰਗਾਤੁ ਜੀਵਮੇਜਦ੍ਧ੍ਰੁਵਂ ਮਧ੍ਯ ਆ ਪਸ੍ਤ੍ਯਾਨਾਮ੍ । ਜੀਵੋ ਮृਤਸ੍ਯ ਚਰਤਿ ਸ੍ਵਧਾਭਿਰਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇਨਾ ਸਯੋਨਿਃ
ਬਿਨਾ ਢੱਕੇ, ਤੇਜ਼ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਤ, ਕੰਪਦਾ, ਪਰ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਜੀਵਤ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਅਮਰ ਮਰਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਪਸ਼੍ਯਂ ਗੋਪਾਮਨਿਪਦ੍ਯਮਾਨਮਾ ਚ ਪਰਾ ਚ ਪਥਿਭਿਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਮ੍ । ਸ ਸਧ੍ਰੀਚੀਃ ਸ ਵਿषੂਚੀਰ੍ਵਸਾਨ ਆ ਵਰੀਵਰ੍ਤਿ ਭੁਵਨੇष੍ਵਨ੍ਤਃ
ਮੈਂ ਗੋਪਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਦੇ ਵਿਸ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਨੇੜੇ ਤੇ ਦੂਰ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਇੱਕੋ ਚੋਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਇਕੱਠਾ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯ ਈਂ ਚਕਾਰ ਨ ਸੋ ਅਸ੍ਯ ਵੇਦ ਯ ਈਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹਿਰੁਗਿਨ੍ਨੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ । ਸ ਮਾਤੁਰ੍ਯੋਨਾ ਪਰਿਵੀਤੋ ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹੁਪ੍ਰਜਾ ਨਿਰृਤਿਮਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਦੱਸੇ। ਮਾਂ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
ਦ੍ਯੌਰ੍ਮੇ ਪਿਤਾ ਜਨਿਤਾ ਨਾਭਿਰਤ੍ਰ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਮੇ ਮਾਤਾ ਪृਥਿਵੀ ਮਹੀਯਮ੍ । ਉਤ੍ਤਾਨਯੋਸ਼੍ਚਮ੍ਵੋਰ੍ਯੋਨਿਰਨ੍ਤਰਤ੍ਰਾ ਪਿਤਾ ਦੁਹਿਤੁਰ੍ਗਰ੍ਭਮਾਧਾਤ੍
ਅਕਾਸ਼ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਨਾਭੀ ਹੈ; ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਪਿਆਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਰਭ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਧੀ ਵਿਚ ਅੰਬ੍ਰੀਓ ਰੱਖਿਆ।
ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾ ਪਰਮਨ੍ਤਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਃ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਯਤ੍ਰ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਨਾਭਿਃ । ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾ ਵृष੍ਣੋ ਅਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰੇਤਃ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਵਾਚਃ ਪਰਮਂ ਵ੍ਯੋਮ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰਲੇ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਾਕਤਵਾਨ ਘੋੜੇ ਦੇ ਬੀਜ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬੋਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।
ਇਯਂ ਵੇਦਿਃ ਪਰੋ ਅਨ੍ਤਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਅਯਂ ਯਜ੍ਞੋ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਨਾਭਿਃ । ਅਯਂ ਸੋਮੋ ਵृष੍ਣੋ ਅਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰੇਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯਂ ਵਾਚਃ ਪਰਮਂ ਵ੍ਯੋਮ
ਇਹ ਵੇਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰਲਾ ਅੰਤ ਹੈ; ਇਹ ਯਜਨ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮ ਤਾਕਤਵਾਨ ਘੋੜੇ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਧਗਰ੍ਭਾ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਰੇਤੋ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ਾ ਵਿਧਰ੍ਮਣਿ । ਤੇ ਧੀਤਿਭਿਰ੍ਮਨਸਾ ਤੇ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ ਪਰਿਭੁਵਃ ਪਰਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਤਃ
ਸੱਤ ਜਿਹੜੇ ਅੱਧੇ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੀਜ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਾਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਵਿ ਜਾਨਾਮਿ ਯਦਿਵੇਦਮਸ੍ਮਿ ਨਿਣ੍ਯਃ ਸਂਨਦ੍ਧੋ ਮਨਸਾ ਚਰਾਮਿ । ਯਦਾ ਮਾਗਨ੍ਪ੍ਰਥਮਜਾ ऋਤਸ੍ਯਾਦਿਦ੍ਵਾਚੋ ਅਸ਼੍ਨੁਵੇ ਭਾਗਮਸ੍ਯਾਃ
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹਾਂ; ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਮੈਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਸੱਚ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮਿਆ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਇਸ ਬੋਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
ਅਪਾਙ੍ਪ੍ਰਾਙੇਤਿ ਸ੍ਵਧਯਾ ਗृਭੀਤੋऽਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇਨਾ ਸਯੋਨਿਃ । ਤਾ ਸ਼ਸ਼੍ਵਨ੍ਤਾ ਵਿषੂਚੀਨਾ ਵਿਯਨ੍ਤਾ ਨ੍ਯਨ੍ਯਂ ਚਿਕ੍ਯੁਰ੍ਨ ਨਿ ਚਿਕ੍ਯੁਰਨ੍ਯਮ੍
ਉਹ ਦੂਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਵਭਾਵ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ; ਅਮਰ ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਹੈ। ਉਹ, ਸਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਸਦਾ ਵਿੱਛੜਦੇ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ।
ऋਚੋ ਅਕ੍ਸ਼ਰੇ ਪਰਮੇ ਵ੍ਯੋਮਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਵਾ ਅਧਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਨਿषੇਦੁਃ । ਯਸ੍ਤਨ੍ਨ ਵੇਦ ਕਿਮृਚਾ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਯ ਇਤ੍ਤਦ੍ਵਿਦੁਸ੍ਤ ਇਮੇ ਸਮਾਸਤੇ
ਮੰਤ੍ਰ imperishable ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਪਰ ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹਨ।
ਸੂਯਵਸਾਦ੍ਭਗਵਤੀ ਹਿ ਭੂਯਾ ਅਥੋ ਵਯਂ ਭਗਵਨ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਮ । ਅਦ੍ਧਿ ਤृਣਮਘ੍ਨ੍ਯੇ ਵਿਸ਼੍ਵਦਾਨੀਂ ਪਿਬ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮੁਦਕਮਾਚਰਨ੍ਤੀ
ਚੰਗੀ ਚਰਾਈ ਨਾਲ ਦਾਤੀ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਦਾਤੀ ਹੋਵੇ; ਅਸੀਂ ਵੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਈਏ। ਹੇ ਨਾ ਘੱਟਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਘਾਹ ਖਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਪੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਗੌਰੀਰ੍ਮਿਮਾਯ ਸਲਿਲਾਨਿ ਤਕ੍ਸ਼ਤ੍ਯੇਕਪਦੀ ਦ੍ਵਿਪਦੀ ਸਾ ਚਤੁष੍ਪਦੀ । ਅष੍ਟਾਪਦੀ ਨਵਪਦੀ ਬਭੂਵੁषੀ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਾ ਪਰਮੇ ਵ੍ਯੋਮਨ੍
ਗੌਰੀ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ; ਉਹ ਇਕ ਪੈਰ ਵਾਲੀ, ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅੱਠ ਪੈਰ, ਨੌਂ ਪੈਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਬਣੀ।
ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾ ਅਧਿ ਵਿ ਕ੍ਸ਼ਰਨ੍ਤਿ ਤੇਨ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ । ਤਤਃ ਕ੍ਸ਼ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਤਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਮੁਪ ਜੀਵਤਿ
ਉਸ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਗਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਨਾਲ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜੀਵਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ imperishable ਵਗਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜੀਵਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਕਮਯਂ ਧੂਮਮਾਰਾਦਪਸ਼੍ਯਂ ਵਿषੂਵਤਾ ਪਰ ਏਨਾਵਰੇਣ । ਉਕ੍ਸ਼ਾਣਂ ਪृਸ਼੍ਨਿਮਪਚਨ੍ਤ ਵੀਰਾਸ੍ਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਯਾਸਨ੍
ਮੈਂ ਦੂਰੋਂ ਧੂੰਆਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤੋਂ, ਹਵਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਤੇ ਨੇੜੇ ਵੱਲ ਲਿਆ। ਵਿਰਲੇ ਨੇ ਚਿੱਟੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਾਇਆ; ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਧਰਮ ਸਨ।
ਤ੍ਰਯਃ ਕੇਸ਼ਿਨ ऋਤੁਥਾ ਵਿ ਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇ ਵਪਤ ਏਕ ਏषਾਮ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਮੇਕੋ ਅਭਿ ਚष੍ਟੇ ਸ਼ਚੀਭਿਰ੍ਧ੍ਰਾਜਿਰੇਕਸ੍ਯ ਦਦृਸ਼ੇ ਨ ਰੂਪਮ੍
ਤਿੰਨ ਜਟਾਧਾਰੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਾਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਵਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਵਾਕ੍ਪਰਿਮਿਤਾ ਪਦਾਨਿ ਤਾਨਿ ਵਿਦੁਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਯੇ ਮਨੀषਿਣਃ । ਗੁਹਾ ਤ੍ਰੀਣਿ ਨਿਹਿਤਾ ਨੇਙ੍ਗਯਨ੍ਤਿ ਤੁਰੀਯਂ ਵਾਚੋ ਮਨੁष੍ਯਾ ਵਦਨ੍ਤਿ
ਬੋਲ ਚਾਰ ਪਗਾਂ ਵਿਚ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਲੁਕ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ; ਚੌਥੀ ਬੋਲ ਮਨੁੱਖੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।