ਅਚਿਕਿਤ੍ਵਾਞ੍ਚਿਕਿਤੁषਸ਼੍ਚਿਦਤ੍ਰ ਕਵੀਨ੍ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਵਿਦ੍ਮਨੇ ਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ । ਵਿ ਯਸ੍ਤਸ੍ਤਮ੍ਭ षਲ਼ਿਮਾ ਰਜਾਂਸ੍ਯਜਸ੍ਯ ਰੂਪੇ ਕਿਮਪਿ ਸ੍ਵਿਦੇਕਮ੍
ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਨੇ ਛੇ ਥਾਵਾਂ, ਅਜਨਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣਾਏ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਯ ਈਮਙ੍ਗ ਵੇਦਾਸ੍ਯ ਵਾਮਸ੍ਯ ਨਿਹਿਤਂ ਪਦਂ ਵੇਃ । ਸ਼ੀਰ੍ष੍ਣਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਦੁਹ੍ਰਤੇ ਗਾਵੋ ਅਸ੍ਯ ਵਵ੍ਰਿਂ ਵਸਾਨਾ ਉਦਕਂ ਪਦਾਪੁਃ
ਜੋ ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੱਸੇ; ਗਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ, ਚੋਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਤਾ ਪਿਤਰਮृਤ ਆ ਬਭਾਜ ਧੀਤ੍ਯਗ੍ਰੇ ਮਨਸਾ ਸਂ ਹਿ ਜਗ੍ਮੇ । ਸਾ ਬੀਭਤ੍ਸੁਰ੍ਗਰ੍ਭਰਸਾ ਨਿਵਿਦ੍ਧਾ ਨਮਸ੍ਵਨ੍ਤ ਇਦੁਪਵਾਕਮੀਯੁਃ
ਮਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੰਡਿਆ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ; ਉਹ, ਗਰਭ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਚੁਭੀ ਹੋਈ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੇ ਵੱਲ ਚਲੀ।
ਯੁਕ੍ਤਾ ਮਾਤਾਸੀਦ੍ਧੁਰਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਾ ਅਤਿष੍ਠਦ੍ਗਰ੍ਭੋ ਵृਜਨੀष੍ਵਨ੍ਤਃ । ਅਮੀਮੇਦ੍ਵਤ੍ਸੋ ਅਨੁ ਗਾਮਪਸ਼੍ਯਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਯੋਜਨੇषੁ
ਮਾਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਜੋੜੀ 'ਤੇ ਜੋਤੀ ਗਈ; ਗਰਭ ਅੰਦਰ ਖੜਾ ਸੀ; ਵੱਛਾ ਨੇ ਮਾਪਿਆ, ਗਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਦੂਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ।
ਤਿਸ੍ਰੋ ਮਾਤॄਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ਬਿਭ੍ਰਦੇਕ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਨੇਮਵ ਗ੍ਲਾਪਯਨ੍ਤਿ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤੇ ਦਿਵੋ ਅਮੁष੍ਯ ਪृष੍ਠੇ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦਂ ਵਾਚਮਵਿਸ਼੍ਵਮਿਨ੍ਵਾਮ੍
ਤਿੰਨ ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਢੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਪਹੀਏ ਦੀਆਂ ਗਿੜਾਂ ਥੱਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਰਂ ਨਹਿ ਤਜ੍ਜਰਾਯ ਵਰ੍ਵਰ੍ਤਿ ਚਕ੍ਰਂ ਪਰਿ ਦ੍ਯਾਮृਤਸ੍ਯ । ਆ ਪੁਤ੍ਰਾ ਅਗ੍ਨੇ ਮਿਥੁਨਾਸੋ ਅਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਤਾਨਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਥੁਃ
ਬਾਰਾਂ ਗਿੜਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹੀਆ, ਕਦੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਆਸਮਾਨ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ, ਹੇ ਅਗਨਿ, ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ, ਸਤ ਸੌ ਵੀਹ ਖੜੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਪਾਦਂ ਪਿਤਰਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕृਤਿਂ ਦਿਵ ਆਹੁਃ ਪਰੇ ਅਰ੍ਧੇ ਪੁਰੀषਿਣਮ੍ । ਅਥੇਮੇ ਅਨ੍ਯ ਉਪਰੇ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸਪ੍ਤਚਕ੍ਰੇ षਲ਼ਰ ਆਹੁਰਰ੍ਪਿਤਮ੍
ਉਹ ਪੰਜ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੂਰਲੇ ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਉਪਰਲੇ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਪਹੀਏ, ਛੇ ਗਿੜਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਾਰੇ ਚਕ੍ਰੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾ ਤਸ੍ਥੁਰ੍ਭੁਵਨਾਨਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ । ਤਸ੍ਯ ਨਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਪ੍ਯਤੇ ਭੂਰਿਭਾਰਃ ਸਨਾਦੇਵ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਸਨਾਭਿਃ
ਪੰਜ ਗਿੜਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹੀਏ 'ਤੇ, ਜੋ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਧੂਰੀ ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਤਨ ਤੋਂ ਨਾਂ ਉਹ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਿੜਾਂ।
ਸਨੇਮਿ ਚਕ੍ਰਮਜਰਂ ਵਿ ਵਾਵृਤ ਉਤ੍ਤਾਨਾਯਾਂ ਦਸ਼ ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਹਨ੍ਤਿ । ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਚਕ੍ਸ਼ੂ ਰਜਸੈਤ੍ਯਾਵृਤਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਰ੍ਪਿਤਾ ਭੁਵਨਾਨਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ
ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗਿੜ ਨਾਲ, ਪਹੀਆ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਦਸ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਖ ਰਜ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕੇ ਹਨ।
ਸਾਕਂਜਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਥਮਾਹੁਰੇਕਜਂ षਲ਼ਿਦ੍ਯਮਾ ऋषਯੋ ਦੇਵਜਾ ਇਤਿ । ਤੇषਾਮਿष੍ਟਾਨਿ ਵਿਹਿਤਾਨਿ ਧਾਮਸ਼ ਸ੍ਥਾਤ੍ਰੇ ਰੇਜਨ੍ਤੇ ਵਿਕृਤਾਨਿ ਰੂਪਸ਼ਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਜਨਮ ਲਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ ਅਕੇਲਾ ਜਨਮਿਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸਤੀਸ੍ਤਾਁ ਉ ਮੇ ਪੁਂਸ ਆਹੁਃ ਪਸ਼੍ਯਦਕ੍ਸ਼ਣ੍ਵਾਨ੍ਨ ਵਿ ਚੇਤਦਨ੍ਧਃ । ਕਵਿਰ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ ਈਮਾ ਚਿਕੇਤ ਯਸ੍ਤਾ ਵਿਜਾਨਾਤ੍ਸ ਪਿਤੁष੍ਪਿਤਾਸਤ੍
ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸਚਮੁਚ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।
ਅਵਃ ਪਰੇਣ ਪਰ ਏਨਾਵਰੇਣ ਪਦਾ ਵਤ੍ਸਂ ਬਿਭ੍ਰਤੀ ਗੌਰੁਦਸ੍ਥਾਤ੍ । ਸਾ ਕਦ੍ਰੀਚੀ ਕਂ ਸ੍ਵਿਦਰ੍ਧਂ ਪਰਾਗਾਤ੍ਕ੍ਵ ਸ੍ਵਿਤ੍ਸੂਤੇ ਨਹਿ ਯੂਥੇ ਅਨ੍ਤਃ
ਇੱਕ ਪੈਰ ਅੱਗੇ ਤੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦਾ ਅੱਧਾ ਲੈ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਅਵਃ ਪਰੇਣ ਪਿਤਰਂ ਯੋ ਅਸ੍ਯਾਨੁਵੇਦ ਪਰ ਏਨਾਵਰੇਣ । ਕਵੀਯਮਾਨਃ ਕ ਇਹ ਪ੍ਰ ਵੋਚਦ੍ਦੇਵਂ ਮਨਃ ਕੁਤੋ ਅਧਿ ਪ੍ਰਜਾਤਮ੍
ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਇਸ ਗਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਤੇ ਕੌਣ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ? ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸ ਸਕੇ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਕਿੱਥੋਂ ਜਨਮਿਆ?
ਯੇ ਅਰ੍ਵਾਞ੍ਚਸ੍ਤਾਁ ਉ ਪਰਾਚ ਆਹੁਰ੍ਯੇ ਪਰਾਞ੍ਚਸ੍ਤਾਁ ਉ ਅਰ੍ਵਾਚ ਆਹੁਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਯਾ ਚਕ੍ਰਥੁਃ ਸੋਮ ਤਾਨਿ ਧੁਰਾ ਨ ਯੁਕ੍ਤਾ ਰਜਸੋ ਵਹਨ੍ਤਿ
ਜੋ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦੂਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਸੋਮ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਬਣਾਇਆ; ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਸਯੁਜਾ ਸਖਾਯਾ ਸਮਾਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਪਰਿ षਸ੍ਵਜਾਤੇ । ਤਯੋਰਨ੍ਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਤ੍ਤ੍ਯਨਸ਼੍ਨਨ੍ਨਨ੍ਯੋ ਅਭਿ ਚਾਕਸ਼ੀਤਿ
ਦੋ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਚੰਬੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਬਿਨਾ ਖਾਏ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਅਮृਤਸ੍ਯ ਭਾਗਮਨਿਮੇषਂ ਵਿਦਥਾਭਿਸ੍ਵਰਨ੍ਤਿ । ਇਨੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਗੋਪਾਃ ਸ ਮਾ ਧੀਰਃ ਪਾਕਮਤ੍ਰਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਅੱਖਾਂ ਮਿਟਕਾਏ ਬਿਨਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਮਧ੍ਵਦਃ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ ਸੁਵਤੇ ਚਾਧਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇ । ਤਸ੍ਯੇਦਾਹੁਃ ਪਿਪ੍ਪਲਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਗ੍ਰੇ ਤਨ੍ਨੋਨ੍ਨਸ਼ਦ੍ਯਃ ਪਿਤਰਂ ਨ ਵੇਦ
ਉਹ ਰੁੱਖ ਜਿਸ 'ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਲ ਮਿੱਠਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਯਦ੍ਗਾਯਤ੍ਰੇ ਅਧਿ ਗਾਯਤ੍ਰਮਾਹਿਤਂ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਾਦ੍ਵਾ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਂ ਨਿਰਤਕ੍ਸ਼ਤ । ਯਦ੍ਵਾ ਜਗਜ੍ਜਗਤ੍ਯਾਹਿਤਂ ਪਦਂ ਯ ਇਤ੍ਤਦ੍ਵਿਦੁਸ੍ਤੇ ਅਮृਤਤ੍ਵਮਾਨਸ਼ੁਃ
ਜੋ ਗਾਯਤਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਯਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਗਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਦ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਮਾਪ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਗਾਯਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿ ਮਿਮੀਤੇ ਅਰ੍ਕਮਰ੍ਕੇਣ ਸਾਮ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭੇਨ ਵਾਕਮ੍ । ਵਾਕੇਨ ਵਾਕਂ ਦ੍ਵਿਪਦਾ ਚਤੁष੍ਪਦਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਮਿਮਤੇ ਸਪ੍ਤ ਵਾਣੀਃ
ਗਾਯਤਰੀ ਛੰਦ ਨਾਲ ਭਜਨ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ, ਸਾਮ ਨਾਲ ਗੀਤ ਨੂੰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਨਾਲ ਬੋਲ ਨੂੰ। ਬੋਲ ਨਾਲ ਬੋਲ ਨੂੰ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਛੰਦ ਨਾਲ ਸੱਤ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ।
ਜਗਤਾ ਸਿਨ੍ਧੁਂ ਦਿਵ੍ਯਸ੍ਤਭਾਯਦ੍ਰਥਂਤਰੇ ਸੂਰ੍ਯਂ ਪਰ੍ਯਪਸ਼੍ਯਤ੍ । ਗਾਯਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਮਿਧਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ਆਹੁਸ੍ਤਤੋ ਮਹ੍ਨਾ ਪ੍ਰ ਰਿਰਿਚੇ ਮਹਿਤ੍ਵਾ
ਜਗਤੀ ਨੇ ਅਸਮਾਨੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ; ਰਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਯਤਰੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਅੱਗ ਜਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨਤਾ ਤੋਂ ਮਹਾਨਤਾ ਫੈਲ ਗਈ।
ਉਪ ਹ੍ਵਯੇ ਸੁਦੁਘਾਂ ਧੇਨੁਮੇਤਾਂ ਸੁਹਸ੍ਤੋ ਗੋਧੁਗੁਤ ਦੋਹਦੇਨਾਮ੍ । ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਸਵਂ ਸਵਿਤਾ ਸਾਵਿषਨ੍ਨੋऽਭੀਦ੍ਧੋ ਘਰ੍ਮਸ੍ਤਦੁ षੁ ਪ੍ਰ ਵੋਚਮ੍
ਮੈਂ ਇਸ ਵਧੀਆ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਹਥੀਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਆਓ, ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੋਹੀਏ। ਸਾਵਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੇਟ, ਗਰਮ ਪਾਤ੍ਰ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
ਹਿਙ੍ਕृਣ੍ਵਤੀ ਵਸੁਪਤ੍ਨੀ ਵਸੂਨਾਂ ਵਤ੍ਸਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਮਨਸਾਭ੍ਯਾਗਾਤ੍ । ਦੁਹਾਮਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਪਯੋ ਅਘ੍ਨ੍ਯੇਯਂ ਸਾ ਵਰ੍ਧਤਾਂ ਮਹਤੇ ਸੌਭਗਾਯ
ਹੰਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਧਨ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਚਾਹਦੀ ਹੋਈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਇਹ ਅਗਨਿ-ਰਹਿਤ ਗਾਂ, ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਲਈ, ਵਧੇ ਤੇ ਵਧੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ।
ਗੌਰਮੀਮੇਦਨੁ ਵਤ੍ਸਂ ਮਿषਨ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਹਿਙ੍ਙਕृਣੋਨ੍ਮਾਤਵਾ ਉ । ਸृਕ੍ਵਾਣਂ ਘਰ੍ਮਮਭਿ ਵਾਵਸ਼ਾਨਾ ਮਿਮਾਤਿ ਮਾਯੁਂ ਪਯਤੇ ਪਯੋਭਿਃ
ਗਾਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀ ਹੈ, ਹੰਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਮ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਚਾਹਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਵਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਾਪਦੀ ਹੈ।
ਅਯਂ ਸ ਸ਼ਿਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯੇਨ ਗੌਰਭੀਵृਤਾ ਮਿਮਾਤਿ ਮਾਯੁਂ ਧ੍ਵਸਨਾਵਧਿ ਸ਼੍ਰਿਤਾ । ਸਾ ਚਿਤ੍ਤਿਭਿਰ੍ਨਿ ਹਿ ਚਕਾਰ ਮਰ੍ਤ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਭਵਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਤਿ ਵਵ੍ਰਿਮੌਹਤ
ਇਹ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਾਂ, ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਮਾਪਦੀ ਹੈ, ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਮਰਤ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ; ਬਿਜਲੀ ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੋਲੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਿਆ।
ਅਨਚ੍ਛਯੇ ਤੁਰਗਾਤੁ ਜੀਵਮੇਜਦ੍ਧ੍ਰੁਵਂ ਮਧ੍ਯ ਆ ਪਸ੍ਤ੍ਯਾਨਾਮ੍ । ਜੀਵੋ ਮृਤਸ੍ਯ ਚਰਤਿ ਸ੍ਵਧਾਭਿਰਮਰ੍ਤ੍ਯੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯੇਨਾ ਸਯੋਨਿਃ
ਬਿਨਾ ਢੱਕੇ, ਤੇਜ਼ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਤ, ਕੰਪਦਾ, ਪਰ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਜੀਵਤ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਅਮਰ ਮਰਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਪਸ਼੍ਯਂ ਗੋਪਾਮਨਿਪਦ੍ਯਮਾਨਮਾ ਚ ਪਰਾ ਚ ਪਥਿਭਿਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਮ੍ । ਸ ਸਧ੍ਰੀਚੀਃ ਸ ਵਿषੂਚੀਰ੍ਵਸਾਨ ਆ ਵਰੀਵਰ੍ਤਿ ਭੁਵਨੇष੍ਵਨ੍ਤਃ
ਮੈਂ ਗੋਪਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਦੇ ਵਿਸ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਨੇੜੇ ਤੇ ਦੂਰ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਇੱਕੋ ਚੋਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਇਕੱਠਾ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯ ਈਂ ਚਕਾਰ ਨ ਸੋ ਅਸ੍ਯ ਵੇਦ ਯ ਈਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਹਿਰੁਗਿਨ੍ਨੁ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ । ਸ ਮਾਤੁਰ੍ਯੋਨਾ ਪਰਿਵੀਤੋ ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਹੁਪ੍ਰਜਾ ਨਿਰृਤਿਮਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਦੱਸੇ। ਮਾਂ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
ਦ੍ਯੌਰ੍ਮੇ ਪਿਤਾ ਜਨਿਤਾ ਨਾਭਿਰਤ੍ਰ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਮੇ ਮਾਤਾ ਪृਥਿਵੀ ਮਹੀਯਮ੍ । ਉਤ੍ਤਾਨਯੋਸ਼੍ਚਮ੍ਵੋਰ੍ਯੋਨਿਰਨ੍ਤਰਤ੍ਰਾ ਪਿਤਾ ਦੁਹਿਤੁਰ੍ਗਰ੍ਭਮਾਧਾਤ੍
ਅਕਾਸ਼ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਨਾਭੀ ਹੈ; ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਪਿਆਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਰਭ ਹੈ; ਉਥੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਧੀ ਵਿਚ ਅੰਬ੍ਰੀਓ ਰੱਖਿਆ।
ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾ ਪਰਮਨ੍ਤਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਃ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਯਤ੍ਰ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਨਾਭਿਃ । ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਾ ਵृष੍ਣੋ ਅਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰੇਤਃ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਵਾਚਃ ਪਰਮਂ ਵ੍ਯੋਮ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰਲੇ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤਾਕਤਵਾਨ ਘੋੜੇ ਦੇ ਬੀਜ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬੋਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।
ਇਯਂ ਵੇਦਿਃ ਪਰੋ ਅਨ੍ਤਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਅਯਂ ਯਜ੍ਞੋ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਨਾਭਿਃ । ਅਯਂ ਸੋਮੋ ਵृष੍ਣੋ ਅਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਰੇਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯਂ ਵਾਚਃ ਪਰਮਂ ਵ੍ਯੋਮ
ਇਹ ਵੇਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰਲਾ ਅੰਤ ਹੈ; ਇਹ ਯਜਨ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮ ਤਾਕਤਵਾਨ ਘੋੜੇ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ।