ਹਿਰਣ੍ਯਸ਼ृਙ੍ਗੋऽਯੋ ਅਸ੍ਯ ਪਾਦਾ ਮਨੋਜਵਾ ਅਵਰ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਆਸੀਤ੍ । ਦੇਵਾ ਇਦਸ੍ਯ ਹਵਿਰਦ੍ਯਮਾਯਨ੍ਯੋ ਅਰ੍ਵਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਥਮੋ ਅਧ੍ਯਤਿष੍ਠਤ੍
ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗ, ਤੇਜ਼ ਪੈਰ, ਮਨ ਦੀ ਚਾਲ, ਇੰਦਰ ਹੇਠਾਂ ਸੀ। ਦੇਵਤੇ ਭੇਟ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ; ਘੋੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।
ਈਰ੍ਮਾਨ੍ਤਾਸਃ ਸਿਲਿਕਮਧ੍ਯਮਾਸਃ ਸਂ ਸ਼ੂਰਣਾਸੋ ਦਿਵ੍ਯਾਸੋ ਅਤ੍ਯਾਃ । ਹਂਸਾ ਇਵ ਸ਼੍ਰੇਣਿਸ਼ੋ ਯਤਨ੍ਤੇ ਯਦਾਕ੍ਸ਼ਿषੁਰ੍ਦਿਵ੍ਯਮਜ੍ਮਮਸ਼੍ਵਾਃ
ਉਹ ਘੋੜੇ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਪਤਲੇ ਕਮਰ ਵਾਲੇ, ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਆਸਮਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਘੋੜੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਤਵ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਤਯਿष੍ਣ੍ਵਰ੍ਵਨ੍ਤਵ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਾਤ ਇਵ ਧ੍ਰਜੀਮਾਨ੍ । ਤਵ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਣਿ ਵਿष੍ਠਿਤਾ ਪੁਰੁਤ੍ਰਾਰਣ੍ਯੇषੁ ਜਰ੍ਭੁਰਾਣਾ ਚਰਨ੍ਤਿ
ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਉਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਮਨ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਸਿੰਗ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਫੈਲ ਕੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਰ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਉਪ ਪ੍ਰਾਗਾਚ੍ਛਸਨਂ ਵਾਜ੍ਯਰ੍ਵਾ ਦੇਵਦ੍ਰੀਚਾ ਮਨਸਾ ਦੀਧ੍ਯਾਨਃ । ਅਜਃ ਪੁਰੋ ਨੀਯਤੇ ਨਾਭਿਰਸ੍ਯਾਨੁ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਵਯੋ ਯਨ੍ਤਿ ਰੇਭਾਃ
ਉੱਚਾ ਘੋੜਾ ਚਾਰਾ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਚਮਕ ਨਾਲ; ਅੱਗੇ ਬਕਰਾ ਉਸ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਾਂਗ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪੈਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਪ ਪ੍ਰਾਗਾਤ੍ਪਰਮਂ ਯਤ੍ਸਧਸ੍ਥਮਰ੍ਵਾਁ ਅਚ੍ਛਾ ਪਿਤਰਂ ਮਾਤਰਂ ਚ । ਅਦ੍ਯਾ ਦੇਵਾਞ੍ਜੁष੍ਟਤਮੋ ਹਿ ਗਮ੍ਯਾ ਅਥਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤੇ ਦਾਸ਼ੁषੇ ਵਾਰ੍ਯਾਣਿ
ਉਹ ਘੋੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਰਾਹ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਹ ਭਗਤ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਵਾਮਸ੍ਯ ਪਲਿਤਸ੍ਯ ਹੋਤੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭ੍ਰਾਤਾ ਮਧ੍ਯਮੋ ਅਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਨਃ । ਤृਤੀਯੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਘृਤਪृष੍ਠੋ ਅਸ੍ਯਾਤ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਂ ਵਿਸ਼੍ਪਤਿਂ ਸਪ੍ਤਪੁਤ੍ਰਮ੍
ਇਸ ਸੋਹਣੇ, ਚਿੱਟੇ ਵਾਲੇ ਹੋਤਰ ਦਾ ਇਕ ਮੱਧਲਾ ਭਰਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੀਜਾ ਭਰਾ ਘੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਥੇ ਮੈਂ ਸਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਸਪ੍ਤ ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਰਥਮੇਕਚਕ੍ਰਮੇਕੋ ਅਸ਼੍ਵੋ ਵਹਤਿ ਸਪ੍ਤਨਾਮਾ । ਤ੍ਰਿਨਾਭਿ ਚਕ੍ਰਮਜਰਮਨਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ਰੇਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਭੁਵਨਾਧਿ ਤਸ੍ਥੁਃ
ਸੱਤ ਜਣੇ ਇਕ ਪਹੀਆ ਵਾਲਾ ਰਥ ਜੋੜਦੇ ਹਨ; ਇਕ ਘੋੜਾ, ਸੱਤ ਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ; ਪਹੀਏ ਦੀ ਤਿੰਨ ਨਾਭੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾਂ ਟੁੱਟਦਾ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕੇ ਹਨ।
ਇਮਂ ਰਥਮਧਿ ਯੇ ਸਪ੍ਤ ਤਸ੍ਥੁਃ ਸਪ੍ਤਚਕ੍ਰਂ ਸਪ੍ਤ ਵਹਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਾਃ । ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਵਸਾਰੋ ਅਭਿ ਸਂ ਨਵਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰ ਗਵਾਂ ਨਿਹਿਤਾ ਸਪ੍ਤ ਨਾਮ
ਇਸ ਰਥ 'ਤੇ ਸੱਤ ਜਣੇ ਖੜੇ ਹਨ; ਸੱਤ ਪਹੀਏ, ਸੱਤ ਘੋੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ; ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਨਾਂ ਰੱਖੇ ਹਨ।
ਕੋ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਥਮਂ ਜਾਯਮਾਨਮਸ੍ਥਨ੍ਵਨ੍ਤਂ ਯਦਨਸ੍ਥਾ ਬਿਭਰ੍ਤਿ । ਭੂਮ੍ਯਾ ਅਸੁਰਸृਗਾਤ੍ਮਾ ਕ੍ਵ ਸ੍ਵਿਤ੍ਕੋ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸਮੁਪ ਗਾਤ੍ਪ੍ਰष੍ਟੁਮੇਤਤ੍
ਕੌਣ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਢੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ? ਧਰਤੀ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਕੌਣ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਗਿਆ?
ਪਾਕਃ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਮਨਸਾਵਿਜਾਨਨ੍ਦੇਵਾਨਾਮੇਨਾ ਨਿਹਿਤਾ ਪਦਾਨਿ । ਵਤ੍ਸੇ ਬष੍ਕਯੇऽਧਿ ਸਪ੍ਤ ਤਨ੍ਤੂਨ੍ਵਿ ਤਤ੍ਨਿਰੇ ਕਵਯ ਓਤਵਾ ਉ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਿੱਥੇ ਹਨ; ਵੱਛੇ ਤੇ ਬਲਦ 'ਤੇ, ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਧਾਗੇ ਕੱਦ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ।
ਅਚਿਕਿਤ੍ਵਾਞ੍ਚਿਕਿਤੁषਸ਼੍ਚਿਦਤ੍ਰ ਕਵੀਨ੍ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਵਿਦ੍ਮਨੇ ਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ । ਵਿ ਯਸ੍ਤਸ੍ਤਮ੍ਭ षਲ਼ਿਮਾ ਰਜਾਂਸ੍ਯਜਸ੍ਯ ਰੂਪੇ ਕਿਮਪਿ ਸ੍ਵਿਦੇਕਮ੍
ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਿਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਨੇ ਛੇ ਥਾਵਾਂ, ਅਜਨਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣਾਏ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਯ ਈਮਙ੍ਗ ਵੇਦਾਸ੍ਯ ਵਾਮਸ੍ਯ ਨਿਹਿਤਂ ਪਦਂ ਵੇਃ । ਸ਼ੀਰ੍ष੍ਣਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਦੁਹ੍ਰਤੇ ਗਾਵੋ ਅਸ੍ਯ ਵਵ੍ਰਿਂ ਵਸਾਨਾ ਉਦਕਂ ਪਦਾਪੁਃ
ਜੋ ਇਸ ਸੋਹਣੇ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੱਸੇ; ਗਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ, ਚੋਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਤਾ ਪਿਤਰਮृਤ ਆ ਬਭਾਜ ਧੀਤ੍ਯਗ੍ਰੇ ਮਨਸਾ ਸਂ ਹਿ ਜਗ੍ਮੇ । ਸਾ ਬੀਭਤ੍ਸੁਰ੍ਗਰ੍ਭਰਸਾ ਨਿਵਿਦ੍ਧਾ ਨਮਸ੍ਵਨ੍ਤ ਇਦੁਪਵਾਕਮੀਯੁਃ
ਮਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੰਡਿਆ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਮਿਲੀ; ਉਹ, ਗਰਭ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਚੁਭੀ ਹੋਈ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੇ ਵੱਲ ਚਲੀ।
ਯੁਕ੍ਤਾ ਮਾਤਾਸੀਦ੍ਧੁਰਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਯਾ ਅਤਿष੍ਠਦ੍ਗਰ੍ਭੋ ਵृਜਨੀष੍ਵਨ੍ਤਃ । ਅਮੀਮੇਦ੍ਵਤ੍ਸੋ ਅਨੁ ਗਾਮਪਸ਼੍ਯਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿषੁ ਯੋਜਨੇषੁ
ਮਾਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਜੋੜੀ 'ਤੇ ਜੋਤੀ ਗਈ; ਗਰਭ ਅੰਦਰ ਖੜਾ ਸੀ; ਵੱਛਾ ਨੇ ਮਾਪਿਆ, ਗਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਿਆ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਦੂਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ।
ਤਿਸ੍ਰੋ ਮਾਤॄਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਪਿਤॄਨ੍ਬਿਭ੍ਰਦੇਕ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਤਸ੍ਥੌ ਨੇਮਵ ਗ੍ਲਾਪਯਨ੍ਤਿ । ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤੇ ਦਿਵੋ ਅਮੁष੍ਯ ਪृष੍ਠੇ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦਂ ਵਾਚਮਵਿਸ਼੍ਵਮਿਨ੍ਵਾਮ੍
ਤਿੰਨ ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਢੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਪਹੀਏ ਦੀਆਂ ਗਿੜਾਂ ਥੱਕਦੀਆਂ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਰਂ ਨਹਿ ਤਜ੍ਜਰਾਯ ਵਰ੍ਵਰ੍ਤਿ ਚਕ੍ਰਂ ਪਰਿ ਦ੍ਯਾਮृਤਸ੍ਯ । ਆ ਪੁਤ੍ਰਾ ਅਗ੍ਨੇ ਮਿਥੁਨਾਸੋ ਅਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਤਾਨਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਥੁਃ
ਬਾਰਾਂ ਗਿੜਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹੀਆ, ਕਦੇ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਆਸਮਾਨ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ, ਹੇ ਅਗਨਿ, ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ, ਸਤ ਸੌ ਵੀਹ ਖੜੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਪਾਦਂ ਪਿਤਰਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਕृਤਿਂ ਦਿਵ ਆਹੁਃ ਪਰੇ ਅਰ੍ਧੇ ਪੁਰੀषਿਣਮ੍ । ਅਥੇਮੇ ਅਨ੍ਯ ਉਪਰੇ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸਪ੍ਤਚਕ੍ਰੇ षਲ਼ਰ ਆਹੁਰਰ੍ਪਿਤਮ੍
ਉਹ ਪੰਜ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੂਰਲੇ ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਉਪਰਲੇ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਪਹੀਏ, ਛੇ ਗਿੜਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚਾਰੇ ਚਕ੍ਰੇ ਪਰਿਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾ ਤਸ੍ਥੁਰ੍ਭੁਵਨਾਨਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ । ਤਸ੍ਯ ਨਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਪ੍ਯਤੇ ਭੂਰਿਭਾਰਃ ਸਨਾਦੇਵ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਸਨਾਭਿਃ
ਪੰਜ ਗਿੜਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹੀਏ 'ਤੇ, ਜੋ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਧੂਰੀ ਭਾਰੀ ਭਾਰ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਤਨ ਤੋਂ ਨਾਂ ਉਹ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਿੜਾਂ।
ਸਨੇਮਿ ਚਕ੍ਰਮਜਰਂ ਵਿ ਵਾਵृਤ ਉਤ੍ਤਾਨਾਯਾਂ ਦਸ਼ ਯੁਕ੍ਤਾ ਵਹਨ੍ਤਿ । ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਚਕ੍ਸ਼ੂ ਰਜਸੈਤ੍ਯਾਵृਤਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਰ੍ਪਿਤਾ ਭੁਵਨਾਨਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾ
ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗਿੜ ਨਾਲ, ਪਹੀਆ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਦਸ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਖ ਰਜ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕੇ ਹਨ।
ਸਾਕਂਜਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਥਮਾਹੁਰੇਕਜਂ षਲ਼ਿਦ੍ਯਮਾ ऋषਯੋ ਦੇਵਜਾ ਇਤਿ । ਤੇषਾਮਿष੍ਟਾਨਿ ਵਿਹਿਤਾਨਿ ਧਾਮਸ਼ ਸ੍ਥਾਤ੍ਰੇ ਰੇਜਨ੍ਤੇ ਵਿਕृਤਾਨਿ ਰੂਪਸ਼ਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਜਨਮ ਲਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਕ ਅਕੇਲਾ ਜਨਮਿਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸਤੀਸ੍ਤਾਁ ਉ ਮੇ ਪੁਂਸ ਆਹੁਃ ਪਸ਼੍ਯਦਕ੍ਸ਼ਣ੍ਵਾਨ੍ਨ ਵਿ ਚੇਤਦਨ੍ਧਃ । ਕਵਿਰ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ ਈਮਾ ਚਿਕੇਤ ਯਸ੍ਤਾ ਵਿਜਾਨਾਤ੍ਸ ਪਿਤੁष੍ਪਿਤਾਸਤ੍
ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸਚਮੁਚ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।
ਅਵਃ ਪਰੇਣ ਪਰ ਏਨਾਵਰੇਣ ਪਦਾ ਵਤ੍ਸਂ ਬਿਭ੍ਰਤੀ ਗੌਰੁਦਸ੍ਥਾਤ੍ । ਸਾ ਕਦ੍ਰੀਚੀ ਕਂ ਸ੍ਵਿਦਰ੍ਧਂ ਪਰਾਗਾਤ੍ਕ੍ਵ ਸ੍ਵਿਤ੍ਸੂਤੇ ਨਹਿ ਯੂਥੇ ਅਨ੍ਤਃ
ਇੱਕ ਪੈਰ ਅੱਗੇ ਤੇ ਇੱਕ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਦਾ ਅੱਧਾ ਲੈ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਅਵਃ ਪਰੇਣ ਪਿਤਰਂ ਯੋ ਅਸ੍ਯਾਨੁਵੇਦ ਪਰ ਏਨਾਵਰੇਣ । ਕਵੀਯਮਾਨਃ ਕ ਇਹ ਪ੍ਰ ਵੋਚਦ੍ਦੇਵਂ ਮਨਃ ਕੁਤੋ ਅਧਿ ਪ੍ਰਜਾਤਮ੍
ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਇਸ ਗਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਤੇ ਕੌਣ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ? ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਦੱਸ ਸਕੇ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਕਿੱਥੋਂ ਜਨਮਿਆ?
ਯੇ ਅਰ੍ਵਾਞ੍ਚਸ੍ਤਾਁ ਉ ਪਰਾਚ ਆਹੁਰ੍ਯੇ ਪਰਾਞ੍ਚਸ੍ਤਾਁ ਉ ਅਰ੍ਵਾਚ ਆਹੁਃ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਯਾ ਚਕ੍ਰਥੁਃ ਸੋਮ ਤਾਨਿ ਧੁਰਾ ਨ ਯੁਕ੍ਤਾ ਰਜਸੋ ਵਹਨ੍ਤਿ
ਜੋ ਨੇੜੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦੂਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਸੋਮ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਬਣਾਇਆ; ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਾਰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਾ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਸਯੁਜਾ ਸਖਾਯਾ ਸਮਾਨਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਂ ਪਰਿ षਸ੍ਵਜਾਤੇ । ਤਯੋਰਨ੍ਯਃ ਪਿਪ੍ਪਲਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਤ੍ਤ੍ਯਨਸ਼੍ਨਨ੍ਨਨ੍ਯੋ ਅਭਿ ਚਾਕਸ਼ੀਤਿ
ਦੋ ਪੰਛੀ, ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਚੰਬੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਬਿਨਾ ਖਾਏ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰਾ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਅਮृਤਸ੍ਯ ਭਾਗਮਨਿਮੇषਂ ਵਿਦਥਾਭਿਸ੍ਵਰਨ੍ਤਿ । ਇਨੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਗੋਪਾਃ ਸ ਮਾ ਧੀਰਃ ਪਾਕਮਤ੍ਰਾ ਵਿਵੇਸ਼
ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਅੱਖਾਂ ਮਿਟਕਾਏ ਬਿਨਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਮਧ੍ਵਦਃ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ ਸੁਵਤੇ ਚਾਧਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇ । ਤਸ੍ਯੇਦਾਹੁਃ ਪਿਪ੍ਪਲਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਗ੍ਰੇ ਤਨ੍ਨੋਨ੍ਨਸ਼ਦ੍ਯਃ ਪਿਤਰਂ ਨ ਵੇਦ
ਉਹ ਰੁੱਖ ਜਿਸ 'ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਲ ਮਿੱਠਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਉਹ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਯਦ੍ਗਾਯਤ੍ਰੇ ਅਧਿ ਗਾਯਤ੍ਰਮਾਹਿਤਂ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਾਦ੍ਵਾ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭਂ ਨਿਰਤਕ੍ਸ਼ਤ । ਯਦ੍ਵਾ ਜਗਜ੍ਜਗਤ੍ਯਾਹਿਤਂ ਪਦਂ ਯ ਇਤ੍ਤਦ੍ਵਿਦੁਸ੍ਤੇ ਅਮृਤਤ੍ਵਮਾਨਸ਼ੁਃ
ਜੋ ਗਾਯਤਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਯਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਗਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਦ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਮਾਪ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਗਾਯਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿ ਮਿਮੀਤੇ ਅਰ੍ਕਮਰ੍ਕੇਣ ਸਾਮ ਤ੍ਰੈष੍ਟੁਭੇਨ ਵਾਕਮ੍ । ਵਾਕੇਨ ਵਾਕਂ ਦ੍ਵਿਪਦਾ ਚਤੁष੍ਪਦਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਮਿਮਤੇ ਸਪ੍ਤ ਵਾਣੀਃ
ਗਾਯਤਰੀ ਛੰਦ ਨਾਲ ਭਜਨ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ, ਸਾਮ ਨਾਲ ਗੀਤ ਨੂੰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਨਾਲ ਬੋਲ ਨੂੰ। ਬੋਲ ਨਾਲ ਬੋਲ ਨੂੰ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਛੰਦ ਨਾਲ ਸੱਤ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ।
ਜਗਤਾ ਸਿਨ੍ਧੁਂ ਦਿਵ੍ਯਸ੍ਤਭਾਯਦ੍ਰਥਂਤਰੇ ਸੂਰ੍ਯਂ ਪਰ੍ਯਪਸ਼੍ਯਤ੍ । ਗਾਯਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਮਿਧਸ੍ਤਿਸ੍ਰ ਆਹੁਸ੍ਤਤੋ ਮਹ੍ਨਾ ਪ੍ਰ ਰਿਰਿਚੇ ਮਹਿਤ੍ਵਾ
ਜਗਤੀ ਨੇ ਅਸਮਾਨੀ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ; ਰਥ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਯਤਰੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਅੱਗ ਜਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨਤਾ ਤੋਂ ਮਹਾਨਤਾ ਫੈਲ ਗਈ।