ਪ੍ਰ ਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਣਿ ਪ੍ਰ ਨੂਨਂ ਵੀਰ੍ਯਾ ਵੋਚਂ ਪ੍ਰਥਮਾ ਕृਤਾਨਿ । ਸਤੀਨਮਨ੍ਯੁਰਸ਼੍ਰਥਾਯੋ ਅਦ੍ਰਿਂ ਸੁਵੇਦਨਾਮਕृਣੋਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਗਾਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਰਤਾ ਭਰੇ ਕੰਮ, ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਪਹਿਲੇ ਕਰਤਬ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਤੇਰਾ ਗੁੱਸਾ, ਥਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰਿਆ, ਤੇ ਤੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦਿੱਤੀ।
ਨਿ षੁ ਸੀਦ ਗਣਪਤੇ ਗਣੇषੁ ਤ੍ਵਾਮਾਹੁਰ੍ਵਿਪ੍ਰਤਮਂ ਕਵੀਨਾਮ੍ । ਨ ऋਤੇ ਤ੍ਵਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਿਂ ਚਨਾਰੇ ਮਹਾਮਰ੍ਕਂ ਮਘਵਞ੍ਚਿਤ੍ਰਮਰ੍ਚ
ਹੋਤਿਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਜਾ, ਗਣਪਤੀ। ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਕਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਵੱਡੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਭਜਨ ਗਾ।
ਅਭਿਖ੍ਯਾ ਨੋ ਮਘਵਨ੍ਨਾਧਮਾਨਾਨ੍ਸਖੇ ਬੋਧਿ ਵਸੁਪਤੇ ਸਖੀਨਾਮ੍ । ਰਣਂ ਕृਧਿ ਰਣਕृਤ੍ਸਤ੍ਯਸ਼ੁष੍ਮਾਭਕ੍ਤੇ ਚਿਦਾ ਭਜਾ ਰਾਯੇ ਅਸ੍ਮਾਨ੍
ਮਘਵਨ, ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਹੇਠਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ। ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਦੌਲਤ ਦੇ ਮਾਲਕ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੰਗ ਕਰ, ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਚੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ। ਭਾਵੇਂ ਭੇਟ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਸਾਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇ।
ਤਮਸ੍ਯ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ ਸਚੇਤਸਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਭਿਰ੍ਦੇਵੈਰਨੁ ਸ਼ੁष੍ਮਮਾਵਤਾਮ੍ । ਯਦੈਤ੍ਕृਣ੍ਵਾਨੋ ਮਹਿਮਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਪੀਤ੍ਵੀ ਸੋਮਸ੍ਯ ਕ੍ਰਤੁਮਾਁ ਅਵਰ੍ਧਤ
ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਸ ਪੀ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਈ।
ਤਮਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਹਿਮਾਨਮੋਜਸਾਂਸ਼ੁਂ ਦਧਨ੍ਵਾਨ੍ਮਧੁਨੋ ਵਿ ਰਪ੍ਸ਼ਤੇ । ਦੇਵੇਭਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਘਵਾ ਸਯਾਵਭਿਰ੍ਵृਤ੍ਰਂ ਜਘਨ੍ਵਾਁ ਅਭਵਦ੍ਵਰੇਣ੍ਯਃ
ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਨਤਾ ਢੋਈ, ਮਿੱਠੇ ਰਸ ਦੀ ਚਮਕ ਰੱਖੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਨੇ, ਦਾਤਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਣਿਆ।
ਵृਤ੍ਰੇਣ ਯਦਹਿਨਾ ਬਿਭ੍ਰਦਾਯੁਧਾ ਸਮਸ੍ਥਿਥਾ ਯੁਧਯੇ ਸ਼ਂਸਮਾਵਿਦੇ । ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਤੇ ਅਤ੍ਰ ਮਰੁਤਃ ਸਹ ਤ੍ਮਨਾਵਰ੍ਧਨ੍ਨੁਗ੍ਰ ਮਹਿਮਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ, ਸੱਪ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਜੰਗ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਮਹਿਮਾ ਲੱਭਣ ਲਈ। ਸਾਰੇ ਮਰੁਤ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਤੇਰੀ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਈ।
ਜਜ੍ਞਾਨ ਏਵ ਵ੍ਯਬਾਧਤ ਸ੍ਪृਧਃ ਪ੍ਰਾਪਸ਼੍ਯਦ੍ਵੀਰੋ ਅਭਿ ਪੌਂਸ੍ਯਂ ਰਣਮ੍ । ਅਵृਸ਼੍ਚਦਦ੍ਰਿਮਵ ਸਸ੍ਯਦਃ ਸृਜਦਸ੍ਤਭ੍ਨਾਨ੍ਨਾਕਂ ਸ੍ਵਪਸ੍ਯਯਾ ਪृਥੁਮ੍
ਜਨਮ ਤੇ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਰਤਾ ਵਾਲਾ ਜੰਗ ਵੇਖਿਆ। ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰਿਆ, ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਚੌੜਾ ਆਕਾਸ਼ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ।
ਆਦਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਤ੍ਰਾ ਤਵਿषੀਰਪਤ੍ਯਤ ਵਰੀਯੋ ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ ਅਬਾਧਤ । ਅਵਾਭਰਦ੍ਧृषਿਤੋ ਵਜ੍ਰਮਾਯਸਂ ਸ਼ੇਵਂ ਮਿਤ੍ਰਾਯ ਵਰੁਣਾਯ ਦਾਸ਼ੁषੇ
ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ; ਉਹ ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਵਜਰ ਫੜਿਆ, ਜੋ ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਭਗਤ ਲਈ ਵਧੀਆ ਸੀ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਤਵਿषੀਭ੍ਯੋ ਵਿਰਪ੍ਸ਼ਿਨ ऋਘਾਯਤੋ ਅਰਂਹਯਨ੍ਤ ਮਨ੍ਯਵੇ । ਵृਤ੍ਰਂ ਯਦੁਗ੍ਰੋ ਵ੍ਯਵृਸ਼੍ਚਦੋਜਸਾਪੋ ਬਿਭ੍ਰਤਂ ਤਮਸਾ ਪਰੀਵृਤਮ੍
ਇਥੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ; ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਯਾ ਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਪ੍ਰਥਮਾਨਿ ਕਰ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹਿਤ੍ਵੇਭਿਰ੍ਯਤਮਾਨੌ ਸਮੀਯਤੁਃ । ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਂ ਤਮੋऽਵ ਦਧ੍ਵਸੇ ਹਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਹ੍ਨਾ ਪੂਰ੍ਵਹੂਤਾਵਪਤ੍ਯਤ
ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਵਿਰਲੇ ਕੰਮ ਜੋ ਵੱਡੇ ਹੋ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਕੀਤੇ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸੱਦਾ ਗਿਆ, ਨੇ ਡੂੰਘਾ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਸੋ ਅਧ ਵृष੍ਣ੍ਯਾਨਿ ਤੇऽਵਰ੍ਧਯਨ੍ਸੋਮਵਤ੍ਯਾ ਵਚਸ੍ਯਯਾ । ਰਦ੍ਧਂ ਵृਤ੍ਰਮਹਿਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਹਨ੍ਮਨਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਜਮ੍ਭੈਸ੍ਤृष੍ਵਨ੍ਨਮਾਵਯਤ੍
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੇਰੀ ਵਿਰਲੇ ਮਰਦਾਨਗੀ ਨੂੰ ਸੋਮ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਵਧਾਇਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵਡਿਆਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ; ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਲਿਆਇਆ।
ਭੂਰਿ ਦਕ੍ਸ਼ੇਭਿਰ੍ਵਚਨੇਭਿਰृਕ੍ਵਭਿਃ ਸਖ੍ਯੇਭਿਃ ਸਖ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰ ਵੋਚਤ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਧੁਨਿਂ ਚ ਚੁਮੁਰਿਂ ਚ ਦਮ੍ਭਯਞ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾਮਨਸ੍ਯਾ ਸ਼ृਣੁਤੇ ਦਭੀਤਯੇ
ਵੱਡੀ ਹੁਨਰ, ਬੋਲ ਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਦੋਸਤੀ ਨਾਲ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਇਹ ਦੋਸਤੀਆਂ ਬਿਆਨ ਕਰੀਏ। ਇੰਦਰ, ਸ਼ੋਰ ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੂਣ੍ਯਾ ਭਰਾ ਸ੍ਵਸ਼੍ਵ੍ਯਾ ਯੇਭਿਰ੍ਮਂਸੈ ਨਿਵਚਨਾਨਿ ਸ਼ਂਸਨ੍ । ਸੁਗੇਭਿਰ੍ਵਿਸ਼੍ਵਾ ਦੁਰਿਤਾ ਤਰੇਮ ਵਿਦੋ षੁ ਣ ਉਰ੍ਵਿਯਾ ਗਾਧਮਦ੍ਯ
ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਾਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈਂ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ। ਆਸਾਨ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੀਏ; ਅੱਜ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸਾਨੂੰ ਚੌੜਾ ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਆਸਰਾ ਦੇ।
ਘਰ੍ਮਾ ਸਮਨ੍ਤਾ ਤ੍ਰਿਵृਤਂ ਵ੍ਯਾਪਤੁਸ੍ਤਯੋਰ੍ਜੁष੍ਟਿਂ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਾ ਜਗਾਮ । ਦਿਵਸ੍ਪਯੋ ਦਿਧਿषਾਣਾ ਅਵੇषਨ੍ਵਿਦੁਰ੍ਦੇਵਾਃ ਸਹਸਾਮਾਨਮਰ੍ਕਮ੍
ਗਰਮ ਹਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਗਏ; ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਤੇ ਗਿਆ। ਆਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ, ਦਿੰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਤੁਰੀਆਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੂਰਜ, ਤਾਕਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ।
ਤਿਸ੍ਰੋ ਦੇष੍ਟ੍ਰਾਯ ਨਿਰृਤੀਰੁਪਾਸਤੇ ਦੀਰ੍ਘਸ਼੍ਰੁਤੋ ਵਿ ਹਿ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਵਹ੍ਨਯਃ । ਤਾਸਾਂ ਨਿ ਚਿਕ੍ਯੁਃ ਕਵਯੋ ਨਿਦਾਨਂ ਪਰੇषੁ ਯਾ ਗੁਹ੍ਯੇषੁ ਵ੍ਰਤੇषੁ
ਤਿੰਨ ਨਾਸਕ ਦੇਵੀਆਂ ਵੇਦੀਆਂ ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹਨ; ਲੰਮੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੁਕਿਆ ਆਧਾਰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਜੋ ਦੂਰ ਤੇ ਗੁਪਤ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਚਤੁष੍ਕਪਰ੍ਦਾ ਯੁਵਤਿਃ ਸੁਪੇਸ਼ਾ ਘृਤਪ੍ਰਤੀਕਾ ਵਯੁਨਾਨਿ ਵਸ੍ਤੇ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਸੁਪਰ੍ਣਾ ਵृषਣਾ ਨਿ षੇਦਤੁਰ੍ਯਤ੍ਰ ਦੇਵਾ ਦਧਿਰੇ ਭਾਗਧੇਯਮ੍
ਚਾਰ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੀ ਨੌਜਵਾਨ, ਸੋਹਣੀ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਘੀ ਦੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਰੀਤਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਤੇ, ਦੋ ਵਧੀਆ ਪੰਛੀ ਆ ਕੇ ਬੈਠੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਿਆ।
ਏਕਃ ਸੁਪਰ੍ਣਃ ਸ ਸਮੁਦ੍ਰਮਾ ਵਿਵੇਸ਼ ਸ ਇਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਭੁਵਨਂ ਵਿ ਚष੍ਟੇ । ਤਂ ਪਾਕੇਨ ਮਨਸਾਪਸ਼੍ਯਮਨ੍ਤਿਤਸ੍ਤਂ ਮਾਤਾ ਰੇਲ਼੍ਹਿ ਸ ਉ ਰੇਲ਼੍ਹਿ ਮਾਤਰਮ੍
ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਪੰਛੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ; ਉਹ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਵੇਖਿਆ; ਮਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਪਰ੍ਣਂ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕਵਯੋ ਵਚੋਭਿਰੇਕਂ ਸਨ੍ਤਂ ਬਹੁਧਾ ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤਿ । ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਚ ਦਧਤੋ ਅਧ੍ਵਰੇषੁ ਗ੍ਰਹਾਨ੍ਸੋਮਸ੍ਯ ਮਿਮਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼
ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵਧੀਆ ਪੰਛੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਇੱਕ ਹੈ, ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛੰਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਬਾਰਹ ਪਾਤਰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ।
षਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਾਁਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰਃ ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤਸ਼੍ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਚ ਦਧਤ ਆਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮ੍ । ਯਜ੍ਞਂ ਵਿਮਾਯ ਕਵਯੋ ਮਨੀष ऋਕ੍ਸਾਮਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰ ਰਥਂ ਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ
ਛੱਤੀ ਤੇ ਚਾਰ, ਉਹ ਛੰਦਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਬਾਰਹਵਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ, ਯਜਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਿਕ ਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਰਥ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਾਨ੍ਯੇ ਮਹਿਮਾਨੋ ਅਸ੍ਯ ਤਂ ਧੀਰਾ ਵਾਚਾ ਪ੍ਰ ਣਯਨ੍ਤਿ ਸਪ੍ਤ । ਆਪ੍ਨਾਨਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਕ ਇਹ ਪ੍ਰ ਵੋਚਦ੍ਯੇਨ ਪਥਾ ਪ੍ਰਪਿਬਨ੍ਤੇ ਸੁਤਸ੍ਯ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਸੱਤ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਕੌਣ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸੇਗਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਨਿਚੋੜਿਆ ਸੋਮ ਪੀਦੇ ਹਨ?
ਸਹਸ੍ਰਧਾ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਨ੍ਯੁਕ੍ਥਾ ਯਾਵਦ੍ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀ ਤਾਵਦਿਤ੍ਤਤ੍ । ਸਹਸ੍ਰਧਾ ਮਹਿਮਾਨਃ ਸਹਸ੍ਰਂ ਯਾਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿष੍ਠਿਤਂ ਤਾਵਤੀ ਵਾਕ੍
ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ, ਪੰਦਰਾਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਹਨ; ਜਿੰਨਾ ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੱਡੀ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਇਹ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਹਜ਼ਾਰ; ਜਿੰਨਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਬੋਲ।
ਕਸ਼੍ਛਨ੍ਦਸਾਂ ਯੋਗਮਾਵੇਦ ਧੀਰਃ ਕੋ ਧਿष੍ਣ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਵਾਚਂ ਪਪਾਦ । ਕਮृਤ੍ਵਿਜਾਮष੍ਟਮਂ ਸ਼ੂਰਮਾਹੁਰ੍ਹਰੀ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਨਿ ਚਿਕਾਯ ਕਃ ਸ੍ਵਿਤ੍
ਕੌਣ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਵਾਕ ਨੂੰ ਯਜਨ ਦੀ ਸੀਟ ਤੇ ਲੈ ਗਿਆ? ਕੌਣ ਅਠਵਾਂ, ਸੱਚ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੋ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ?
ਭੂਮ੍ਯਾ ਅਨ੍ਤਂ ਪਰ੍ਯੇਕੇ ਚਰਨ੍ਤਿ ਰਥਸ੍ਯ ਧੂਰ੍षੁ ਯੁਕ੍ਤਾਸੋ ਅਸ੍ਥੁਃ । ਸ਼੍ਰਮਸ੍ਯ ਦਾਯਂ ਵਿ ਭਜਨ੍ਤ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਯਦਾ ਯਮੋ ਭਵਤਿ ਹਰ੍ਮ੍ਯੇ ਹਿਤਃ
ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਰਥ ਦੇ ਢੁਕਿਆਂ ਤੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਯਮ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਰ ਇਚ੍ਛਿਸ਼ੋਸ੍ਤਰੁਣਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼ਥੋ ਨ ਯੋ ਮਾਤਰਾਵਪ੍ਯੇਤਿ ਧਾਤਵੇ । ਅਨੂਧਾ ਯਦਿ ਜੀਜਨਦਧਾ ਚ ਨੁ ਵਵਕ੍ਸ਼ ਸਦ੍ਯੋ ਮਹਿ ਦੂਤ੍ਯਂ ਚਰਨ੍
ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੰਛੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਸੋਹਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਕੋਲ ਪਾਲਣ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਪਾਲਿਆ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਹ ਨਾਮ ਧਾਯਿ ਦਨ੍ਨਪਸ੍ਤਮਃ ਸਂ ਯੋ ਵਨਾ ਯੁਵਤੇ ਭਸ੍ਮਨਾ ਦਤਾ । ਅਭਿਪ੍ਰਮੁਰਾ ਜੁਹ੍ਵਾ ਸ੍ਵਧ੍ਵਰ ਇਨੋ ਨ ਪ੍ਰੋਥਮਾਨੋ ਯਵਸੇ ਵृषਾ
ਅੱਗੀ, ਇਹ ਨਾਮ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰੀ ਜੀਭ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਯਜਨ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਸੂਕਾ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਵੋ ਵਿਂ ਨ ਦ੍ਰੁषਦਂ ਦੇਵਮਨ੍ਧਸ ਇਨ੍ਦੁਂ ਪ੍ਰੋਥਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਪਨ੍ਤਮਰ੍ਣਵਮ੍ । ਆਸਾ ਵਹ੍ਨਿਂ ਨ ਸ਼ੋਚਿषਾ ਵਿਰਪ੍ਸ਼ਿਨਂ ਮਹਿਵ੍ਰਤਂ ਨ ਸਰਜਨ੍ਤਮਧ੍ਵਨਃ
ਉਹ ਇੰਦੂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪੀਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦਾ ਤੇ ਢਲਦਾ ਹੈ—ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਤੇਜਸਵੀ, ਵੱਡੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲਾ, ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ—
ਵਿ ਯਸ੍ਯ ਤੇ ਜ੍ਰਯਸਾਨਸ੍ਯਾਜਰ ਧਕ੍ਸ਼ੋਰ੍ਨ ਵਾਤਾਃ ਪਰਿ ਸਨ੍ਤ੍ਯਚ੍ਯੁਤਾਃ । ਆ ਰਣ੍ਵਾਸੋ ਯੁਯੁਧਯੋ ਨ ਸਤ੍ਵਨਂ ਤ੍ਰਿਤਂ ਨਸ਼ਨ੍ਤ ਪ੍ਰ ਸ਼ਿषਨ੍ਤ ਇष੍ਟਯੇ
ਜਿਸ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਕਦੇ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਹਵਾ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ—ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਵਾਂਗ ਜਿੱਤ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤ੍ਰਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਕਦੇ ਹਾਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭੇਟ ਲਈ ਸਦਾ ਅੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ ਇਦਗ੍ਨਿਃ ਕਣ੍ਵਤਮਃ ਕਣ੍ਵਸਖਾਰ੍ਯਃ ਪਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਤਰੁषਃ । ਅਗ੍ਨਿਃ ਪਾਤੁ ਗृਣਤੋ ਅਗ੍ਨਿਃ ਸੂਰੀਨਗ੍ਨਿਰ੍ਦਦਾਤੁ ਤੇषਾਮਵੋ ਨਃ
ਉਹ ਅੱਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਨਵਾ ਵਾਂਗ, ਕਨਵਿਆਂ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਤਾਕਤਵਰ; ਅੱਗ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅੱਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਵੇ।
ਵਾਜਿਨ੍ਤਮਾਯ ਸਹ੍ਯਸੇ ਸੁਪਿਤ੍ਰ੍ਯ ਤृषੁ ਚ੍ਯਵਾਨੋ ਅਨੁ ਜਾਤਵੇਦਸੇ । ਅਨੁਦ੍ਰੇ ਚਿਦ੍ਯੋ ਧृषਤਾ ਵਰਂ ਸਤੇ ਮਹਿਨ੍ਤਮਾਯ ਧਨ੍ਵਨੇਦਵਿष੍ਯਤੇ
ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦਾ, ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ, ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ; ਸਭ ਤੋਂ ਬਹਾਦਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ।
ਏਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਮਰ੍ਤੈਃ ਸਹ ਸੂਰਿਭਿਰ੍ਵਸੁ ष੍ਟਵੇ ਸਹਸਃ ਸੂਨਰੋ ਨृਭਿਃ । ਮਿਤ੍ਰਾਸੋ ਨ ਯੇ ਸੁਧਿਤਾ ऋਤਾਯਵੋ ਦ੍ਯਾਵੋ ਨ ਦ੍ਯੁਮ੍ਨੈਰਭਿ ਸਨ੍ਤਿ ਮਾਨੁषਾਨ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੀ, ਮਾਨਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਕਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ; ਚੰਗੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਸੱਚ ਦੇ ਵਫਾਦਾਰ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ।