ਸੁਰਜੀਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਇਉਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਬਲਦਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਰਾਹ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਣ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਦੋ ਔਰਤਾਂ—ਭੋਰ ਤੇ ਰਾਤ—ਸਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਣੀ ਹੋਈ ਡੋਰੀ ਨੂੰ ਵੱਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਪੂਰਨ, ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਯਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੋ ਦਿਵ੍ਯ ਹੋਤਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਰੀਤ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੇ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਮਹਾਂਦੇਵੀਆਂ—ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਲਾ; ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਕੁਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ, ਸਾਡੀ ਇਸ ਅਟੁੱਟ ਸ਼ਰਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਵਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਟਵਸ਼ਟਰ ਸਾਡੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾਏ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਵੇ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਾਰਾ ਛੱਡੀ, ਅਗਨੀ ਨੇ ਆ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਹਵਨ ਪਕਾਇਆ। ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਯਾਜਕ, ਇਹ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹਵਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਘੀ ਹੀ ਉਸਦਾ ਗਰਭ ਹੈ, ਘੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੀ ਹੀ ਉਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਉਹ ਬਲਦ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ, 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਆਹੁਤੀ ਲੈ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਸੱਦਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਚੰਗੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਿਹਮਾਨ ਹੈ, ਸਹੀ ਰਾਹ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਤਵੇਦਸ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਭਰਿਗੁਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਅਗਨੀ, ਸਦਾ ਨਵਾ, ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ, ਘਰ-ਘਰ ਵਿੱਚ, ਦਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਵਾਧੂ ਦੌਲਤ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਗਿਆਨੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਕਲਾ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ, ਦਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਬੂਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਰਥਵਾਨ ਵਾਂਗ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਰਾਖ ਤੋਂ ਰੰਗ ਤੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਨਵਾਂ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਰਥਵਾਨ ਵਾਂਗ ਰਾਹ ਪਿੱਛੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੂੜ੍ਹਾ, ਭਿਆਨਕ ਰਸਤਾ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁਸਕੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਫੈਲਾਇਆ, ਪਸ਼ੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਗਨੀ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਸੁੱਕੀ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਸੱਦ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਿਰਪਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਅਗਨੀ! ਸਾਨੂੰ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਤਾਕਤ, ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ, ਬੀਰਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰਿਤਸਮਦਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਛੁਪ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਐਸੇ ਹੀ, ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਬੀਰ ਪੁੱਤਰ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਖ਼ਸ਼। ਹੋਤਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਚੇਤਨ, ਪਿਤਿਆਂ ਲਈ ਪਿਤਾ, ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ। ਅਸੀਂ, ਜੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਾਲ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ, ਤੇਜ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਇਨਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰੀਏ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਕਿਰਣਾਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਪੋਤਰ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੱਕੇ ਨਿਯਮ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੰਖਾਂ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਹਨ, ਆਗੂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਆਈਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਤਿੰਨ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ ਚੁਣ ਲੈਣ। ਜਿਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਮਾਂ ਕੋਲ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਘੀ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਜਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਉੱਤੇ, ਜੌ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼, ਆਪਣੇ ਲਈ, ਯਾਜਕ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇ। ਅਸੀਂ ਸਤਿਕਾਰ, ਯਜਨਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ, ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਹੋਈਏ। ਜਿਵੇਂ ਸਹੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਅਗਨੀ! ਤੂੰ ਵੀ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਹੇ ਅਗਨੀ! ਮੇਰੀ ਇਹ ਸਮਿਧਾ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਆਗਮਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਹੁਣ ਮੇਰੀਆਂ ਇਹ ਸਤੁਤੀਆਂ ਸੁਣ। ਇਸ ਰਿਕਤਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਗਨੀ! ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ, ਬਲ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘੋੜਾ, ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਮੀਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ, ਭਗਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਾਂ। ਚੌਕਸ ਰਹਿ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ! ਦਾਨੀ ਪਤੀ, ਦੌਲਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਸਾਡੀਆਂ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧਤਾਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵਰਖਾ ਦੇਵੇ, ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਤਾਕਤ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਦੇਵੇ। ਜੋ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੂਤ! ਸਾਡੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਆ। ਯਜਨਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਯੋਗ ਯਾਜਕ, ਆ। ਅੰਦਰ, ਹੇ ਅਗਨੀ! ਤੂੰ ਦੋ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਹੋ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ! ਦੂਤ ਵਾਂਗ ਦੋਵਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਹੈਂ। ਉਹ, ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਲੈ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ, ਇਸ ਕੁਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ, ਉੱਤਮ ਅਗਨੀ! ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਦੌਲਤ ਦੇ, ਹੇ ਦਾਨੀ! ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਵ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵੈਰ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਨਾ ਛਾਵੇ; ਉਸ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਤੋਂ ਵੀ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵੈਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈਏ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈਂ, ਹੇ ਅਗਨੀ! ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਘੀ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਅਗਨੀ! ਆਪਣੇ ਦਾਨ ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਨਾਲ, ਅਠ-ਚਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਕਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘੀ ਦੀ ਧਾਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਯਾਜਕ, ਤਾਕਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਹੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਅਗਨੀ ਦੀਆਂ ਸਭਾ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰੀਏ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਦਾਨੀ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋ ਸੁਚੇਤ, ਭਗਤ ਲਈ ਦਾਨੀ, ਅਟੱਲ, ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦਾ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਸਵੇਰ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਯਜਨਾ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਸਹੀ ਰਾਹ, ਦੌਲਤ, ਬੀਰਤਾ, ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।